Həbib Abdullayev

Həbib Məhəmmədoviç Abdullaev (18 iyul (31), 1912, Fərqanə vilayəti, Aravan kəndi - 20 iyun 1962, Daşkənd) - Sovet Özbəkistan geoloqu, akademik (1947-ci ildən) və Özbəkistan SSR Elmlər Akademiyasının prezidenti (1956-1962). SSRİ Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü (1958).

Həbib Məhəmmədoviç Abdullayev
özb. Ҳабиб Муҳаммедович Абдуллаев
Habib Muhammedovich Abdullayev
Həbib Abdullayev.jpg
Doğum tarixi 18 (31) iyul 1912[1]
Vəfat tarixi 20 iyun 1962(1962-06-20)[1] (49 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
  • Çiğatay qəbiristanlığı[d]
Vətəndaşlığı
Elm sahəsi geoloq
Elmi dərəcəsi geologiya elmləri doktoru
Elmi adı müxbir üzv
Təhsili
  • Daşkənd Dövlət Texniki Universiteti[d]
Üzvlüyü
Mükafatları SU Order of Lenin ribbon.svg"Lenin" ordeni
Uzbek orden rib.png "Böyük xidmətləri üçün" orden (Özbəkistan)
Orderredbannerlabor rib.png "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni
SU Order of the Red Star ribbon.svg "Qırmızı Ulduz" ordeni
Order badge of honor rib.png "Şərəf nişanı" ordeni
Medal Lenin Prize.png Lenin mükafatı

HəyatıRedaktə

Həbib Abdullayev 1936-cı ildə İslam Kərimov adına Daşkənd Dövlət Texniki Universitetini bitirib. Daha sonra Moskva Geologiya Kəşfiyyat İnstitutunda və Orta Asiya Politexnik İnstitutunda dərs demişdir. Abdullayevin əsas əsərləri petrologiya və filiz yataqlarına həsr edilmişdir. Yer qabığındakı əsas mineralların əmələ gəlməsi və paylanması qanunlarına dair bir nəzəriyyəsi mövcuddur.

1936-1939-cu illərdə Moskva Dövlət Geolologiya İnstitutunda mühazirələr oxuyur.

1941-ci ildə Sənaye şöbəsinin müdiri işləmişdir.

1942-1948-ci illərdə Xalq Komissarları Sovetinin sədr müavini təyin edilmişdir.

1943-cü ildə Müxbir Üzv seçilmişdir.

1947-ci ildə vitse-prezident seçilir.

1947-1949-cu illərdə Geologiya İnstitutunun direktoru olmuşdur.

1959-cu ildə postmagmatik filiz əmələgəlməsində qranitoidlərin rolu üzərində işinə görə Lenin mükafatına layiq görülmüşdür. Böyük Britaniyaİrlandiya Mineralogiya Cəmiyyətinin (1960) və Fransa Geologiya Cəmiyyətinin üzvü olmuşdur (1960). 5-ci çağırış SSRİ Ali Sovetinin deputatı olub.

Lenin ordeni, Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni"Qırmızı Ulduz" ordeni ilə təltif edilmişdir. Ölümündən sonra 2002-ci ildə "Böyük xidmətləri üçün" ordeni (Özbəkistan) ilə təltif edilmişdir.[2]

Orta Asiya metallogenistlər məktəbinin banisidir, bu geologiyada petrometallogenik bir istiqamətdir.

Elmi fəaliyyətiRedaktə

8 monoqrafiyası da daxil olmaqla 180 elmi əsərin müəllifidir. 7 doktor və 28 elmlər namizədi hazırladı, bunlardan 9-u həkim, 1-i akademik olub.

1946-cı ildə "Orta Asiyanın şelit skarnlarının geologiyası" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edib.[3]

Bütün geoloji proseslərin şimaldan cənuba doğru sürüşməsini, filiz əmələ gəlməsinin çoxpilləli təbiətini, mənbələrinin çoxpilləli təbiətini göstərdi; effuziv süxurların filiz əmələ gəlməsi prosesindəki rolu və süxurların kəmiyyət xarakteristikasının əhəmiyyəti barədə suallar qaldırdı.

Həbib Abdulayev bütün dünyanın filiz-petroqrafik vilayətlərinin təsnifatını hazırladı.

Rəhbərliyi altında Tyan-ŞanPamirin ilk tektonaqmatik komplekslərinin və metallogenik sxemlərinin, Çatkal-Kürəmin bölgəsinin xəritələri yaradıldı.

Elmi işləriRedaktə

  • Lyanqar yatağının əsas hipogen minerallarının paragenezi (1942)
  • "Orta Asiyanın şeolit ​​daşıyıcı skarnlarının geologiyası", (1947)
  • Orta Asiyanın metallogeniyasına dair oçerk(dəmir, volfram, qalay) (1949)
  • "Minerallaşmanın qranitoid müdaxilələri ilə genetik əlaqəsi" (1954)
  • "Diklər və Mineralizasiya" (1957)
  • Orta Asiyanın maqmatizmi və mineralizasiyası (1960)
  • Filiz-petroqrafik əyalətlər (1964)
  • Toplanmış əsərləri. 7 cilddə[3]

AiləsiRedaktə

Oğlu - Pulat Abdullayev, Rusiya Federasiyasının fövqəladə və səlahiyyətli səfiridir.

XatirəsiRedaktə

Həbib Abdullayevin adını Daşkənd metropoliteninin 2001-ci ildə inşa edilmiş Yunusabad xəttinin stansiyası daşıyırdı, lakin 16 iyun 2015-ci ildə Şəhristan stansiyası adlandırıldı.[4]

Həbib Abdullaevin anadan olduğu Qırğızıstandakı Oş şəhəri və Aravan bölgəsindəki məktəblərə, Oş şəhərindəki Kara-Suu və Aravan vilayətlərindəki küçələrə onun adı verilir.

İstinadlarRedaktə

  1. 1 2 Абдуллаев Хабиб Мухаммедович // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохоров 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.Т. 1 : А — Ангоб. С. 17.
  2. "О НАГРАЖДЕНИИ МАСТЕРОВ ЛИТЕРАТУРЫ И ИСКУССТВА, ВНЕСШИХ ОГРОМНЫЙ ВКЛАД В РАЗВИТИЕ УЗБЕКСКОЙ НАЦИОНАЛЬНОЙ КУЛЬТУРЫ|2000-08-25|УП|2702|2363217". 2021-07-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-07-09.
  3. 1 2 "Абдуллаев Хабиб Мухамедович". Письма о Ташкенте (rus). 2020-10-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-20.
  4. "Две станции метро переименованы в Ташкенте". Газета.uz. 2015-06-16. 2015-08-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-16.

Xarici keçidlərRedaktə