Kalsium

20 kaliumkalsiumskandium
Mg

Ca

Sr
Ca-TableImage.svg
Ümumi
Ad, İşarə, Nömrə kalsium, Ca, 20
Qrup, Dövr, Blok 2, 4, s
Xarici görünüşü
Calcium unter Argon Schutzgasatmosphäre.jpg
Atom kütləsi 40.078 q/mol
Elektron formulu 1s²:2s²:2p⁶:3p⁶:4s²
Fiziki xassələr
Halı
Sıxlığı (0 °C, 101.325 kPa)
q/L
Ərimə temperaturu 851°C °C
(1115 K, 1548 °F)
Qaynama temperaturu 1484 °C
(1757 K, 2703 °F)
Elektromənfiliyi
Oksidləşmə dərəcəsi
Spektr =
İonlaşma enerjisi kCmol-1

Kalsium (Ca) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 20-ci element. Kalsium təbiətdə bərk, gümüşü ağ metal şəklində olur.

Təyini kalsiumun birləşmələri alovu kərpici-qırmızı rəngə boyayır

Kalsium insan orqanizmindəRedaktə

İnsan orqanizmində ən çox mövcud olan mineral kalsiumdur.

Kalsium orqanizmdəki sümükləri meydana gətirən və onları möhkəmləndirən önəmli bir elementdir. İnsan orqanizmində mövcud olan kalsiumun 99%-ni sümüklərimiz və dişlərimiz təşkil edir qalan 1% isə qan laxtalanması, sinir sisteminin bərpası və ürək döyüntülərini tənzimləyən yumşaq toxumalarda və qanda yerləşir. Kalsium sinir sisteminin normal işləməsini təmin edir sümük əriməsinin qarşısını alır. Təəssüflər ki, bu gün kalsium çatışmazlığı öndə gələn problemlərdən biridir. Kalsium çatışmazlığı:

  • Əzələ və oynaq ağrıları
  • Sümük əriməsi
  • Yuxu problemləri
  • Dişdə çürüklər və diş əti xəstəlikləri kimi problemlərə səbəb olur.

Gündəlik kalsium miqdarı yaş fərqinə görə dəyişir və orta miqdar 800–1200 mg arasıdır. Ümumiyyətlə gündəlik kalsium miqdarı 1500 mg-dən artıq olmamalıdır. Çünki təcrübələr göstərir ki, artıq kalsium böyrəklərdə daş əmələ gətirir.

Kalsiumla zəngin olan qida məhsulları əsasən süd, pendir, kəsmik kimi qidalarla yanaşı həmçinin soya, fıstıq, qoz, badam, kələm, balıq və. s[1]

Kalsium bitki və heyvan orqanizmindəRedaktə

Bitkilərdə kalsiumun miqdarı orta hesabla 0.3% olur. Pektin maddələri (qalakturon turşusunun kalsium və maqnezium duzları) bitkilərin hüceyrə divarlarının və hüceyrələrarası maddələrin tərkibinə daxildirlər.

Kalsium yosunların "xarici skeleti" üçün komponentdir: bitki toxumalarının möhkəmliyini təmin edir və bitkilərin dözümlülüyünü artırır.

Kalsium çatışmamazlılığı pektin maddələrinin köpəşiməsinə, hüceyrə divarlarının seliklənməsinə və bitkilərin çürüməsinə səbəb olur; kök sistemi zədələnir, bitkilərin yuxarı hissəsinin və cavan yarpaqların ağarması baş verir. Yeni əmələ gələn yarpaqlar əyri,kənarları düz formada olmayan, kiçik olur, səthində açıq sarımtıl ləkələr əmələ gəlir, yarpaqların kənarları aşağı qatlanır. Kalsium çatışmazlığı kəskin olduqda yeni yaranan qanadlarin yuxarı hissəsi məhv olur.

Heyvanların orqanizmində kalsium 1.9-dan 2.5 kütlə faizinə qədər olur.

Kalsium sümük skeletlərinin qurulması üçün materialdır. Kalsium karbonat koralların, ilbizlərin çanaqlarının, dəniz kirpilərinin pansireylərinin və mikroorqanizmlərin skeletlərinin tərkibinə daxil olurlar.

Təbiətdə tapılmasıRedaktə

Kalsium təbiətdə yalnız birləmələr şəklində tapılır və xiyarı oksid dərəcədə

AlınmasıRedaktə

Kalsium da qələvi metallar kimi sənayedə elektrometallurgiya üsulu ilə alınır

CaCl2 → Ca + Cl2

Fiziki xassələriRedaktə

Kalsium gümüşü-ağ rəngli,kifayət qədər bərk,metal parıltısını malik,yüngül(p=1,55q/sm³)ərimə temperaturu 851°C olan metaldır

Kimyəvi xassələriRedaktə

Kalsiüm aktiv metaldır qələvi metallar kimi kerosində saxlanılır

Qeyri-metallarla

Ca + C → CaC2 3Ca + N2 → Ca3N2

Ca + S → CaS 2Ca + O2 → 2CaO

3Ca + 2P → Ca3P2 2Ca + Cl2 → 2CaCl

Ca + 2F → CaF2 Ca + 2H → CaH2

Turşularla

Ca + 2H2O → Ca(OH)2 + H2 Ca + H2SO4(Qatı) → 4CaSO4 + 4H2O + H2S

Ca + 2HCl → CaCl2 + H2 Ca + 2HNO3 → Ca(NO3)2 + H2

Ca + 2HBr → CaBr2 + H2

İstinadlarRedaktə

  1. "Kalsiumun insan orqanizmində rolu". 2009-11-20 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-10-23.

Xarici keçidlərRedaktə

Həmçinin baxRedaktə