Məhəmməd Kazım Şəriətmədari

Böyük Ayətullah Seyid Məhəmməd Kazım Şəriətmədari (6 yanvar 1906, Təbriz3 aprel 1986[1], Tehran) — görkəmli islam alimi, mərceyi-təqlid.

Məhəmməd Kazım Şəriətmədari
Kazem Shariatmadari.jpg
Doğum tarixi
Doğum yeri Təbriz, Qacar Xanədanlığı
Vəfat tarixi
Vəfat yeri Təbriz, Şərqi Azərbaycan ostanı, İran İslam Respublikası
Vəfat səbəbi böyrək çatışmazlığı[d]
Vətəndaşlığı Qacarlar, İran İmperiyası, İran İslam Respublikası
Milliyyəti azərbaycanlı
Elm sahəsi İslam teologiyası
Elmi dərəcəsi Böyük Ayətullah
İş yeri Qum Seminariyası
Alma-mater Şəriət
Təhsili Ali
Tanınmış yetirmələri Məkarim Şirazi, Seyid Musa Sədr, Musa Şübeyri Zəncani, Cəfər Sübhani
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

HəyatıRedaktə

Böyük Ayətullah Mərcayi Təqlid Seyid Məhəmməd Kazım Şəriətmədari 1905-ci ildə Qacarlar Xanədanlığının Azərbaycan vilayətinin paytaxtı Təbriz şəhərində anadan olmuşdur.

TəhsiliRedaktə

İlk təhsilini Təbrizdə dini elmlər sahəsində almışdır. İlk təhsilini başa vurduqdan sonra 2 il Ayətullah Ağa Mirzə Sadıq Təbrizi və Ayətullah Ağa Mirzə Əbülhəsən Əngəcinin "Xarici fiqh" dərslərində iştirak etmişdir.

1915-ci ildə təhsilini davam etdirmək məqsədilə Qum şəhərinə köçmüşdür. Orda Ayətullah Əbdülkərim Hayiri Yəzdinin dərslərində iştirak etmişdir. 1921-ci ildə İslam elminə daha dərindən yiyələnmək üçün Nəcəf hövzəsinə getmiş və 7 il orada elm öyrənmişdir.

Kazım Şəriətmədari çox gənc yaşlarından ustadlıq bacarığını nümayiş etdirmişdir. O, aldığı bilikləri gənclərə öyrətmişdir. 18 yaşından müəllimlik etməyə başlamışdır.

Fitri-istedada malik Kazım Şəriətmədariyə 19 yaşında Ayətullah rütbəsi verilmişdir. Şəriətmədari 1927-ci ildə Təbriz şəhərinə qayıtmışdır.

Elmi və siyasi baxışlarıRedaktə

Şəriətmədari müəllimləri Ayətullah Əbdülkərim Hayiri Yəzdi və Böyük Ayətullah, sonuncu Mərcayi-Mütləq (yəni, bütün ayətullahlar tərəfindən qəbul olunan) Hüseyn Burucerdi kimi dinin siyasətə qarışmasına qarşı idi. Onun bu məsələdə şaha qarşı çıxışları ilə seçilən Ruhulla Xomeyni ilə ciddi fikir ayrılığı vardı.

1961-ci ildə Hüseyn Burucerdinin ölməsindən sonra Şəriətmədari şiə aləminin ən nüfuzlu dini xadimi kimi qəbul olunmağa başladı. O, Qum hövzəsi dini seminariyasının rəhbəri seçildi [2].

Dini azadlıq və azərbaycanlıların hüquqları məsələsində şah rejimi ilə ciddi fikir ayrılığı olmuşdur. Şəriətmədari şahın fars millətçiliyi siyasətinə ciddi qarşı çıxırdı. 1978-ci ildə şah xüsusi xidmət orqanları hücum edərək Şəriətmədarinin ofisini dağıtmış və onun tələbələrini qətlə yetirmişdir. Bundan sonra Şəriətmədari şah rejiminin əleyhinə fətva vermişdir.[3]

İran İslam İnqilabıRedaktə

  Əsas məqalə: İran İslam İnqilabı

Böyük Ayətullah Şəriətmədari 1979-cu ildə şah rejiminin devrilməsindən sonra Fransadan İrana qayıdan Ruhullah Xomeyniyə mötədil siyasət yürütmək nəsihəti vermiş və qan tökməkdən vaz keçmək üçün bütün səyləri göstərmişdir. O, Xomeyninin dini dövlət (Vilayəti-Fəqih) nəzəriyyəsini tənqid etmiş və dini dövlət yanaşmasının şiəlikdə heç bir elmi əsasının olmadığını bildirmişdir.

Xomeyninin fundamentalist yanaşmasından narahat olan Şəriətmədari tərəfdarları 1979-cu ildə Müsəlman Xalq Respublikası Partiyası yaratdılar. Bu partiya Şəriətmədarinin xeyir-duasını alır.

Tezliklə Şəriətmədari ilə Ruhulla Xomeyni arasında fikir ayrılığı açıq qarşıdurmaya çevrildi. Şəriətmədari İranda dini dövlət qurulmasını nəzərdə tutan konstitusiya layihəsini rədd etdi.[4] O, 1979-cu ilin dekabr ayında Şəriətmədarini ev dustağına çevirdi və Müsəlman Xalq Respublikası Partiyasını qadağan etdi.

Xüsusi xidmət orqanlarının nəzarətinə götürülən Ayətullah Şəriətmədari ömrünün son günlərinə qədər həbsdə saxlandı.

1982-ci ildə İran televiziyası keçmiş xarici işlər naziri Sadıq Qütbzadənin etiraflarını yayımladı. Qütbzadə Şəriətmədarinin tapşırığı ilə Xomeyniyə sui-qəsd hazırladığını bildirirdi. Bu etirafdan az sonra onun edamı gündəmə gəlir. Lakin Xomeyni onun edam olunmasına razı olmur və müctəhidlərin edam edilməyəcəyini açıqlayır.

İstinadlarRedaktə

  1. Mohammad Kazem Shariat-Madari // Encyclopædia Britannica (ing.).
  2. Michael M. J. Fischer, Iran: From Religious Dispute to Revolution, Wisconsin: University of Wisconsin Press, 2003, p. 196
  3. Michael M. J. Fischer, Iran: From Religious Dispute to Revolution, Wisconsin: University of Wisconsin Press, 2003, pp. 194-195
  4. Michael M. J. Fischer, Iran: From Religious Dispute to Revolution, Wisconsin: University of Wisconsin Press, 2003, pp. 221-222

Həmçinin baxRedaktə