Malıbəyli Həmid

Azərbaycan müğənni-xanəndəsi və tarzəni

Malıbəyli Həmid (əsl adı: Həmid İmamqulu oğlu Qurbanov; 1869, Malıbəyli, Yelizavetpol quberniyası22 mart 1922(1922-03-22), Ağdam) — XIX–XX əsr Azərbaycan müğənni-xanəndəsi və tarzəni, Qarabağ muğam məktəbinin nümayəndəsi.

Malıbəyli Həmid
Həmid Malibəyli.gif
Sənətçi məlumatları
Doğum adı Həmid İmamqulu oğlu Qurbanov
Doğum tarixi 1869(1869)
Doğum yeri Malıbəyli, Şuşa qəzası, Yelizavetpol quberniyası, Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 22 mart 1922(1922-03-22)
Vəfat yeri Ağdam, Azərbaycan SSR
Vətəndaşlığı Rusiya İmperiyası Rusiya İmperiyası
Azərbaycan AXC
SSRİ SSRİ
Mənşə azərbaycanlı
Peşələri müğənni-xanəndə, tarzən

Üslub muğam, xalq mahnısı
Ləqəbi Malıbəyli Həmid
Musiqi aləti tar
Fəaliyyət illəri 1882–1922
Albom şirkəti Qrammafon

Həyat və yaradıcılığıRedaktə

Həmid İmamqulu oğlu Qurbanov 1869-cu ildə Şuşa yaxınlığındakı Malıbəyli kəndində anadan olmuşdur. O, bir müddət arabaçı işləmiş, sonralar isə Hacı Hüsünün təşkil elədiyi "Xanəndələr məclisi"nə daxil olmuş, burada Hacı HüsüMəşədi İsidən klassik Şərq və Azərbaycan muğamlarını öyrənmişdir. Həmid xanəndəliklə yanaşı, eyni zamanda tar çalmağı da öyrənirdi. Onun ilk tar müəllimi Sadıqcan olmuşdur.[1]

Həmid Şuşa məclislərində xanəndə kimi tanınırdı. Onun Şuşada ilk çıxışı Hacı Hüsü, Məşədi İsi, Sadıqcan və Avaneslə birlikdə Nəcəfqulu ağa adlı şəxsin məclisində baş tutmuşdu. Bu məclisdəki çıxışından sonra Həmidi tez-tez xalq şənliklərinə dəvət edirlər. O, uzun müddət toy şənliklərində və xalq məclislərində tarzənlər Cavadbəy Xənəzəyski, Məşədi Zeynal, Arsen Yaramışev, sonrakı dövrlərdə isə Məşədi Cəmil ƏmirovQurban Pirimov ilə birlikdə ifa etmişdir.[1]

Malıbəyli Həmid xanəndə və tarzən olmaqla yanaşı, aktyor kimi də fəaliyyət göstərmişdir. Onun adına Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun", Məşədi Cəmil Əmirovun "Seyfəl-Mülk" kimi opera tamaşalarının afişalarında rast gəlinir.[1]

Malıbəyli Həmid məclislərdə çox vaxt özü həm çalmış, həm də oxumuşdur. O, tarda bütün muğamları ifa etsə də, əslində məclis xanəndəsi idi. Onun oxuduğu "Rast" və "Segah" muğamları bütün Zaqafqaziyada dinlənilirdi. Onun ifasında "Segah" müasirlərindən fərqlənirdi. O, "Segah"ı bir neçə versiyada oxumuş, "Yetim Segah"ı və "Orta Segahı" özünəməxsus formada ifa etmişdir. Malıbəyli Həmid "Segah" muğamına gətirdiyi yeniliyə görə həmin muğama xanəndələr arasında "Həmid Segah"ı deyirdilər.[2]

Həmid XX əsrin əvvəllərində ailəsi ilə birgə hazırkı Gəncə şəhərinə köçmüşdür. O, burada Məşədi Cəmil Əmirovla yaxından tanış olmuş və onlar uzun müddət əməkdaşlıq etmişdirlər. Məşədi Cəmil tarda ifa etməklə Həmidi, Malıbəyli Həmid də Məşədi Cəmili tarda müşayiət etmişdir. Onlar birlikdə hazırkı Gəncə, Şəmkir, QazaxTbilisi şəhərlərinə və onların ətraf rayonlarına keçirilən toy və məclislərə getmiş, orada çıxış etmişdilər. Malıbəyli Həmid dəfələrlə İranın Rəşt, Ənzəli şəhərlərinə dəvət olunmuşdur. Malıbəyli Həmid qardaşı Əsgər Qurbanov və kamançaçı Böyükkişi Əliyev ilə bir yerdə çıxışlar ediblər.[2]

1910-cu ildə "Qrammafon" şirkətindən dəvət alan Malıbəyli Həmid Riqa şəhərinə getmiş və burada səsini qrammofon vala yazdırmışdır. O, "Şur", "Rast", "Yetim Segah", "Hümayun" və təsniflər, el mahnılarını oxumuş, tarı özü ifa etmişdi.[3] Onun qardaşı Əsgər Qurbanov da bir neçə muğamı onun müşayiəti ilə oxumuşdu.[2]

Sonralar Malıbəyli Həmidin səsi batmış və tar çalmaq sənəti ilə daha çox məşğul olmağa başlamışdır. Qarabağ və Gəncə məclislərində, Tiflis şəhərində keçirilən konsertlərdə Malıbəyli Həmid Keçəçioğlu Məhəmmədi, Zabul Qasımı, Musa Şuşinskini, İslam Abdullayevi, Məşədi Məmməd Fərzəliyevi, Məmmədqulu Şuşinskini, Bülbülü tarda müşayiət etmişdir.[3][2]

Musiqi sahəsində 40 il fəaliyyət göstərmiş Malıbəyli Həmid 22 mart 1922-ci ildə Ağdamda vəfat etmişdir.[3]

İstinadlarRedaktə

  1. 1 2 3 Шушински, 1985. səh. 153
  2. 1 2 3 4 Шушински, 1985. səh. 154
  3. 1 2 3 ЕАМ, 2012. səh. 147

ƏdəbiyyatRedaktə

  • Енциклопедия Азербайджанского Мугама. Б: Шарг-Гарб. 2012. 268 səh. (#invisible_char)
  • Шушински, Ф. (1985). Азәрбайҹан халг мусигичиләри. Б.: Јазычы. 478 səh. (#invisible_char)

Həmçinin baxRedaktə