Markazit

Markazit (şüalı kolçedan) FeS2 (lat. marcasita) — Rombik sinqoniya. Rast gəlmə tezliyi şkalası: tez-tez rast gələn.

Markazit
MarcassiteII.jpg
Ümumi məlumatlar
Kateqoriya Mineral
Formul
(təkrarlanan vahid)
FeS₂
Strunz təsnifatı II/D.20[1]
Xüsusiyyətləri
Kristal sistemi rombik[d]
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

XassələriRedaktə

Rəng – yaşıl çalarlı bürüncü-sarı, təzə sınıqlarda ağ rəngli olur, bəzən oksidləşmə rəngləri alır; Mineralın cizgisinin rəngi – qara; Parıltı – metal; Şəffaflıq – qeyri-şəffaf; Sıxlıq – 4,9; S – 5-6; Kövrəkdir; Ayrılma – {101} üzrə qeyri-mükəmməl; Sınıqlar – qeyri-hamar; Başqa xassələr – zəif elektrik keçiricisidir; Morfologiya – kristallar: lövhəvari, dipiramidal, nizə şəkilli, hərdənbir prizmatik; İkiləşmə: tez-tez {101} üzrə; sadə və polisintetik ikiləşmələr, bəzən beşləşmələr qeyd olunur; Mineral aqreqatları: bütöv dənəvər kütlələr, konsentrik-zonal, radial-şüalı, axın formalı, salxım- və böyrəkvari əmələgəlmələr, konkresiyalar, stalaktitlər, "xoruz pipiyi" tipli mürəkkəb kristal bitişikləri. Pirit üzrə epitaksial bitişiklər, pirrotin və üzvi qalıqlar üzrə tez-tez rast gələn psevdomorfozalar çox səciyyəvidir.

Mənşəyi və yayılmasıRedaktə

Yayılma dərəcəsinə görə FeS2--nin kubik modifikasiyasından – piritdən geri qalır və autigen-diagenetik əmələgəlmə kimi ən çox çökmə süxurlarda müşahidə olunur. Bəzi kolçedan yataqlarında markazitin pirrotin üzrə psevdomorfozaları geniş yayılmışdır. Damar tipli hidrotermal yataqlarda markazitin yayılma miqyası adətən geniş deyil. Birlikdə rast gəldiyi minerallar: pirit, xalkopirit, pirrotin, sfalerit, tetraedrit, tennantit, qalenit, hötit, kvars. Mineralın tapıldığı yerlər: Klaustal, Freyberq (Almaniya); Komorjani (Çexiya); Blyava, Yaman-Kası, Kurya-Kamenski, Troitski-Baynovski (Rusiya) və b. Azərbaycanda Əsrikçay kolçedan təzahüründə (Kiçik Qafqaz) filizlərin əsas minerallarından biri markazitdir. İkinci dərəcəli mineral kimi markazit həmçinin Filizçay, Katsdağ, Katex, Cixix-Saqator, Gədəbəy, Çıraqdərə, Toğanalı yataqlarında və bir sıra başqa filiz obyektlərində aşkar edilmişdir.

TətbiqiRedaktə

İri yığınlarının sulfat turşusu almaq üçün xammal kimi praktik əhəmiyyəti vardır. Yüksək miqdarda Tl saxlayan markazit bu nadir elementin mənbəyi kimi istifadə edilə bilər.

İstinadlarRedaktə

  1. Ralph J., Nikischer T., Mineralogy H. I. o. Mindat.org (ing.): The Mineral and Locality Database. [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.

MənbəRedaktə

  • Azərbaycan mineralları. Bakı: Nafta-Press, 2004.

Xarici keçidlərRedaktə