Qırğızıstanın dövlət quruluşu

Qırğızıstanın dövlət quruluşu - 1995-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiyaya əsasən hüquqi-siyasi, inzibati, iqtisadi və ictimai münasibətlər sistemi.

Qırğızıstan Respublikası

Кыргыз Республикасы
Kyrgyz Respublikasy
Кыргызская Республика
Kyrgyzskaya Respublika
Qırğızıstan
Qırğızıstan xəritədə yeri
Paytaxtı
və ən böyük şəhəri
Bişkek-870 min(2015-ci il)
Rəsmi dilləriQırğız, rus
Etnik qrupları
Qırğız 64,86%
Özbək 13,79%
Rus 12,51%
Digər 8,84% (1999 c.)
İdarəetmə formasıParlament respublikası[1]
• Prezident
Sadır Japarov
• Baş Nazir
Sadık İsakov
Qurulması
• Müstəqilliyin elan edilməsi
31 avqust 1991
• Müstəqilliyin təsdiq olunması
25 dekabr 1991
Ərazisi
• Ümumi
199900 (87-cı)
• Su (%)
3,6%
Əhalisi
• 2015 təxmini
5 720 min[2][3] (111-ci yer)
• Sıxlıq
28/km2 (72.5/kv. mil) (176-cı yer)
ÜDM (AQP)2014 təxmini
• Ümumi
19,1 milyard (143-cü)
• Adam başına
3 400 (181-ci)
ÜDM (nominal)2008 təxmini
• Ümumi
$5,05 milyard
• Adam başına
$950
İİİ (2013)0.622
orta · 125-cı
ValyutasıSom (KGS)
Saat qurşağıQırğızıstan vaxtı
Telefon kodu996
ISO 3166 koduKG
İnternet domeni.kg

Dövlət quruluşuRedaktə

Qırğızıstan dualist formada idarəetmə üsuluna malik respublikadır. Milli bayram günü olan müstəqillik günü (1991) 31 avqustda qeyd olunur. Ölkənin yeni Konstitusiyası 27 iyun 2010-cu ildən qüvvədədir.

İnzibati ərazi bölgüsüRedaktə

Qırğızıstan 35 rayondan və 13 vilayət əhəmiyyətli şəhərdən ibarət 7 vilayətə (Batkən, Cəlalabad, İsık Göl, Narin, Çuy, Oş, Talas ) və Respublika tabeliyində olan 2 şəhərə (Bişkek) bölünür.

 
Qırğızıstan dövlətinin əyalətləri

Dövlət başçısıRedaktə

Qırğızıstan Respublikasının ali vəzifəli şəxsi və dövlət başçısı olan Prezident ümumxalq səsverməsi yolu ilə, ardıcıl bir dəfədən artıq olmamaq şərti ilə, 6 il müddətinə seçilir. Mövcud Konstitusiyaya görə, Prezident Qırğız xalqının birliyinin və dövlət hakimiyyətinin rəmzi, habelə hüquqi dövlətin, Konstitusiyanın, ölkənin milli müstəqilliyinin və təhlükəsizliyinin, ərazi bütövlüyünün, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının təminatçısıdır.

Prezidentin səlahiyyətləri Joqorku Keneşə (Parlamentə) və Baş nazirə (Nazirlər Kabinetinin rəhbəri) nisbətən daha məhduddur.

Qanunverici hakimiyyətRedaktə

Birpalatalı 120 yerlik Joqorku Keneşdir (Parlament). Deputatlar proporsional sistem ilə ümumi seçkilər yolu ilə 5 il müddətinə seçilirlər. Qüvvədə olan Konstitusiyaya görə, ənənəvi qanunvericilik hakimiyyəti ilə yanaşı, Respublika Parlamenti dövlət siyasətinin ən mühüm qərarlarının müəyyən edilməsində və həllində geniş səlahiyyətlərə və prioritetə malikdir. Hökumət, ona etimadsızlıq göstərmək və istefaya göndərmək səlahiyyətinə malik olan Joqorku Keneş qarşısında birbaşa kollektiv məsuliyyət daşıyır.

İcraedici hakimiyyətRedaktə

Yeni Konstitusiyaya görə ölkədə icra hakimiyyəti Baş nazir və onun rəhbərlik etdiyi Nazirlər Kabineti tərəfindən həyata keçirilir. Baş naziriParlament çoxluğunu (seçkilərdə 50%-dən artıq səs toplamış) təmsil edən siyasi partiyanın nümayəndələrindən formalaşmış Nazirlər Kabinetini Prezident təyin və Parlament təsdiq edir. İcra hakimiyyətinin müstəsna və geniş səlahiyyətli orqanı sayılan Hökumət, eyni zamanda qarşısında cavabdehlik daşıdığı Qırğızıstan Parlamenti ilə birlikdə qanunvericilik hakimiyyətini də həyata keçirir.

Məhkəmə hakimiyyətiRedaktə

Müasir məhkəmə-hüquq sistemləri ilə yanaşı, keçmiş Sovetlər Birliyinin hüquq sisteminin müəyyən struktur elementlərini də özündə ehtiva edən Qırğızıstan Respublikasının məhkəmə hakimiyyəti, ölkədə son apelyasiya instansiyası sayılan Ali Məhkəmə, habelə Konstitusiya və Ali Arbitraj məhkəmələri tərəfindən həyata keçirilir.

Xarici keçidlərRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. APA. Qırğızıstan parlament respublikası oldu
  2. Национальный статистический комитет Кыргызской Республики: Численность постоянного населения Кыргызской Республики, по предварительной оценке, на 1 января 2013 г.
  3. Кыргызское телеграфное агентство — КирТАГ: Численность населения Кыргызстана за 2012 год увеличилась на 2% и составила 5 млн 663 тыс. человек. Дата публикации: 2013, Февраль 15