Qırğız xaqanlığı — 820-ci ildə Ötüken və ətrafını ələ keçirərək Mərkəzi Asiyada qurulan türk dövləti. Hökmdarları Ajo titulu daşıyırdı.

Qırğız xaqanlığı
820920
Qırğız xaqanlığı xəritədə yeri
Statusuxaqanlıq
PaytaxtıOrdu-Balıq
Rəsmi dilləriQədim Qırğız dili
Etnik qrupları
Uyğurlar, Yenisey Qırğızları, Xakaslar, Monqollar
Dini
Tenqriçilik, Manilik
İdarəetmə formasıMonarxiya
Tarixi 
• Yaranması
820
• Süqutu
920
Ərazisi
Sələfi
Xələfi
Uyğur xaqanlığı
Liao sülaləsi

TarixiRedaktə

İlk dövlətRedaktə

Qırğızların bilinən ilk hökmdarları Bars xaqan adı ilə bilinən İnanc Alp Bilgədir. TabğaclarTürkeşlərİkinci Göytürk xaqanlığına qarşı ittifaqa qoşulmuşdu. 710-711-ci illərdə Tonyukuk, Kül TiginBilgə xaqanın ordusuna məğlub olaraq öldürüldü. Övladları daha sonra Çinə səfir kimi getdilər.

İkinci dövlətRedaktə

Qırğızlar 820-ci ilədək Göytürk xaqanlığıUyğur xaqanlığına tabe olsalar da İnal Ajonun özünü xaqan elan etməsindən sonra müstəqil yaşamağa başladılar. 839-cu ildə uyğur əyanlarından Bağa Sanqunun Ajoya pənah gətirməsi və dəstək tələb etməsindən sonra 100.000 nəfərlik Qırğız ordusu Ordu-Balıq şəhərini ələ keçirdi və yandırdı.Taihe xatun əsir götürüldü.

Ajonu əvəz edən Alp Solaqay xaqan uyğurlara qarşı müharibəni davam etdirməyi qərara aldı. AnhsiBeşbalıq şəhərlərini Qoço Uyğur idikutluğunun hakimi Bilgə Pan Tiginin əlindən aldı.Dövlətin sərhədlərini Mançuriyaya qədər genişləndirdi.

845-ci ildə Çenmin xaqan Tan sülaləsi imperatoru Vuçonq tərəfindən rəsmən tanınmışdı.

847-ci ildə hakimiyyətə keçən oğlu İnvu Çenmin xaqan isəII Hsüançonq tərəfindən tanınmışdı.[1]

İstinadlarRedaktə

  1. История Хакасии: с древнейших времен до 1917 года. Раздел II. Хакасия в эпоху феодализма. (VI — первая половина XIX в.). Глава 3. Древнехакасское государство (VI—XIII вв.). Политическая история. 4. Древнехакасское государство в IX—XII вв.. — Москва : Издательская фирма «Восточная литература», 1993. — С. 68.

MənbəRedaktə

  • Бартольд В. В. Киргизы: Исторический очерк. Фрунзе, 1927.
  • Бичурин Н. Я. Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена. Т. I., М.; Л. 1950.
  • Козьмин Н. Хакасы: Историко-этнографический и хозяйственный очерк Минусинского края. — Иркутск, 1925.

Həmçinin baxRedaktə