Salarilər

Salarilər — 916–1062-ci illərdə hökm sürmüş müsəlman xanədanlıq.

Salarilər
941–981
Salarilər bayrağı
SallaridMapHistoryofIran.png
PaytaxtıƏrdəbil
Ən böyük şəhəriTəbriz
Dəbil
Dini
İslam
İdarəetmə formasıMonarxiya
SülaləSalarilər
Tarixi 
• Yaranması
941
• Süqutu
981
Ərazisi
ValyutasıDirhəm, Dinar
Sələfi
Xələfi
Sacilər
Hökmdarı:Mərzban İbn Məhəmməd
Xaşxaşilər
Rəvvadilər
İndi tərkibində Azərbaycan
 Gürcüstan
 Türkiyə
 Ermənistan
 İran
 Rusiya

YaranmasıRedaktə

X əsr İran,İraq və Azərbaycanın siyasi tarixində mövcud xanədanlıqların möhkəmlənməsi və yenilərinin yaranması dövrü olmuşdur.Burada hakimlik edən sülalələr müsəlmanların mənəvi-siyasi rəhbəri xəlifəyə zahiri itaətlərini saxlayır,lakin bir sıra hallarda siyasi hakimiyyəti ələ keçirirdilər.Əslən Tarım hakimi Məhəmməd ibn Müsafir Cüstanilərlə ittifaq yaradıb 919-cu ildə Deyləmdə öz dövlətini qurmuşdu.

Salarilərin Azərbaycanı ələ keçirməsiRedaktə

Azərbaycanın Salarilərin hakimiyyətinə keçməsi dövrü Mərzban ibn Məhəmmədin hakimiyyətinə təsadüf edir. O, çətin mübarizə şəraitində Sacilər dövlətinin hakimiyyəti altında olan Azərbaycan torpaqlarına sahib olaraq öz səltənətini möhkəmləndirməyə çalışırdı. Azərbaycandakı Salarilər dövlətinin paytaxtı Ərdəbil şəhəri idi. Mərzbanın qardaşı Vəhsudan isə öz dövlətini Deyləmdə qurmuşdu. Salarilər, çox keçmədən, Azərbaycanın şimal-qərb torpaqlarını və Şirvanşahlar dövlətini də özlərindən asılı hala saldılar, Dərbəndi ələ keçirdilər. Salarilərin qoşunu maaşla saxlanlan süvari və piyada dəstələrindən ibarət idi.

ƏrazisiRedaktə

Beləliklə,Salarilər dövləti şimalda Dərbənd keçidindən başlayaraq, cənubda DəcləFərat çaylarının yuxarılarına qədər, şərqdə Gilan da daxil olmaqla Xəzər sahillərindən,qərbdə Ermənistan və Şərqi Gürcüstan da daxil olmaqla geniş əraziləri əhatə edən bir dövlətə çevrildi. Bu da təbii olaraq,bütün ölkə miqyasında iqtisadi əlaqələrin inkişafına,sənətkarlıq və ticarətin tərəqqisinə,xarici ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə müsbət təsir göstərdi. Salarilərin hakimiyyəti illərində Xəzər dənizində Azərbaycanın ticarət gəmiləri üzməyə başladı.Bütün Yaxın və Orta Şərqdə iqtisadi və hərbi-siyasi rolu daha da artdı, müxtəlif etnik qrupların Azərbaycan xalqı ilə qaynayıb-qarışması prosesi daha sürətləndi.

Mərzbandan sonraRedaktə

Mərzban ibn Məhəmmədin ölümündən sonra onun oğulları ilə qardaşı Vəhsudan arasında Azərbaycan uğrunda gedən çəkişmələr sülalənin zəifləməsinə səbəb oldu.Azərbaycan Salariləri iki yerə bölündü,Deyləm Salariləri isə bir qədər uzun hökmranlıq sürüb 962-ci ildə Xaşxaşilərə məğlub oldular.

İstinadlarRedaktə

Xarici keçidlərRedaktə