Soyadı Qanunu (Türkiyə)

Soyadı Qanunu (türk. Soyadı Kanunu), hər bir Türk vətəndaşı üçün soyadı daşımaq məcburiyyətini qoyan 2525 saylı qanundur.[1] İsveçrədən alınaraq hazırlanan qanun 21 iyun 1934-cü ildə qəbul edildi, 2 iyul 1934-cü ildə rəsmi qəzetdə dərc edildi və 2 yanvar 1935-ci ildə qüvvəyə mindi. Bu qanun qəbul edildikdən sonra soyadı, Türkiyədəki şəxslərin şəxsiyyət vəsiqəsinin ayrılmaz bir hissəsi olmuşdur. Soyadı Qanununun qəbulu sosial sahədə Atatürk islahatlarından biridir.

Soyadı Qanunu
Soyadı Qanunu
RG - 2741.pdf
Növ hüquq, İslahat, Qanun
Ölkə  Türkiyə
Nömrə 2525
İmzalanıb 21 iyun 1934-cü il
Qüvvəyə minib 2 yanvar 1935-ci il
İlk nəşr 2 iyul 1934-cü il
Qüvvədən düşüb Qüvvədədir
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

MənşəyiRedaktə

Qanunun məqsədi,bu vaxta qədər soyadı əvəzinə dini, sosial və ailə adlarının yaratdığı müsbət və ya mənfi ayrı-seçkiliyi,məktəb qeydiyyatı,işə qəbul,əgər xidmət,alqı-satqı işlərindəki qarışıqlığı aradan qaldırmaq idi. Bu qanunun davamı olaraq 26 noyabr çıxarılan 2590 saylı qanunla "ağa", "hacı", "hafiz", "hoca", "usta", "bəy əfəndi", "xanım", "paşa" "həzrət" kimi ad və ləqəblərin istifadəsi qadağan edildi.[2]

Qanuna görə deyərkən və yazarkən ad öndə soyad sonda istifadə edilməlidir. Ədəbə zidd və gülünc soyadların,qəbilələrin, yad irqlərin və millətlərin adlarını, rütbə və vəzifəni göstərən soyadları soyad kimi götürməyə icazə verilmir.[3][4]

TətbiqiRedaktə

Soyad Qanununun ardından Atatürkün şəxsiyyət sənədləri

Soyad seçmək vəzifəsi 2003-cü ildə mülki qanun dəyişənə qədər ailənin başçısı sayılan ərə həvalə edilmişdir. Soyad Qanununun qəbulundan beş ay sonra Prezident Mustafa Kamal'a 2587 saylı qanunla "Atatürk" soyadı verildi və bu qanun 24 noyabr 1934-cü ildə Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən yekdilliklə qəbul edildi.[5] 17 dekabr 1934-cü ildə qəbul edilmiş qanunla bu soyadın digər insanlar tərəfindən istifadəsi qadağan edildi.[6] Bu səbəbdən Atatürkün bacısı Makbule "Atadan" soyadını götürdü.

Qanunun 3-cü maddəsi, "xarici irq və millət adları" nın istifadəsini qadağan edir; Konstitusiyanın 10-cu maddəsindəki bərabərlik prinsipinə zidd olduğu iddiası ilə, müzakirə və məhkəmə mövzusudur.[7] Bu maddəyə görə soyadı —oğul ilə bitərkən, ermənicə ian, ‑yan, rusca ‑of, ‑ov, iviç, ‑iç, yunanca ‑is, dis, ‑pulos, ‑aki, farsca ‑zadə, ərəbcə mahdumu, vələd, ‑bin şəkilçilərinə icazə verilmir.

İstinadlarRedaktə

  1. 1934 in history, Turkish Ministry of Culture and Tourism.
  2. "Mecliste büyük bir gün: Sınıf farkını gözeten unvanlar yıkıldı". 3 Ağustos 2013. 27 Kasım 1934. (#parameter_ignored); (#parameter_ignored)
  3. "Soy Adı Nizamnamesi" (PDF). 2015-11-23 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib.
  4. Turkoz, Meltem. "Surname narratives and the state–society boundary: Memories of Turkey's family name law of 1934". Middle Eastern Studies. 43 (6). 2007: 893–908. doi:10.1080/00263200701568253.
  5. Isteataturk.com sitesi. Erişim tarihi: 05.08.2011
  6. http://www.hurriyet.com.tr/soyadi-ataturk-87560 (#bare_url_missing_title). (#parameter_ignored); (#parameter_ignored); (#parameter_ignored); (#parameter_ignored); (#parameter_ignored); (#parameter_ignored); (#parameter_ignored); (#parameter_ignored)
  7. "Türkiye'de yabancı Soyadı Yasak, Demokrathaber.net sitesi. Erişim tarihi: 12.07.2011". 2016-04-02 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-29.

Xarici keçidlərRedaktə