Toxaristan yabquluğu

Toxaristan yabquluğuAşina sülaləsinin bir qolunun Toxaristan ətrafında qurduğu dövlət.

吐火羅葉護政權
Toxaristan yabquluğu
658759
StatusuYabquluq
PaytaxtıKünduz
Rəsmi dilləriQədim türk dili
Dini
Tenqriçilik
Buddizm
Tarixi 
• Yaranması
658
• Süqutu
759
Ərazisi
Sələfi
Xələfi
Qərbi Göytürk xaqanlığı
Ərəb xilafəti

HökmdarlarıRedaktə

Tarduş şadRedaktə

Toxaristan bəzi mənbələrə görə 618[1], bəzi mənbələrə görə isə 625-ci ildə Tonq Yabqu xaqanın dövründə ələ keçirilmiş, hakimiyyət oğlu Tarduş Şada verilmişdir.[2] Məşhur buddist rahib Syüançzan 630-cu ildə Tarduş şadın hələ hakimiyyətdə olduğunu yazırdı.[3] Çin mənbələrində 635 və 645-ci illərdə Çinə səfir göndərildiyi yazılmışdır.[3]

İşbara YabquRedaktə

650-ci illərdə İşbara Yabqu (阿史那乌湿波) Toxaristan hakimi idi.[4]

Pantu Nili yabquRedaktə

705-ci ildə hakimiyyətdə olmuş yabqu kimi Pantu Nilinin (般都泥利) adı çəkilir.[4] 718-ci ildə qardaşı Puluo Tigini (阿史恃勒僕羅) Çinə səfir kimi göndərmişdir.[5]

Qutluq İl TarduRedaktə

729-cu ildə Çin tərəfindən Toxaristan yabqusu və Eftalit hökmdarı (悒怛王) kimi tanınmışdır. Bəzi mənbələrdə adı Qutluq Ton Tardu kimi keçir.

Şilimanq ÇialuoRedaktə

Türkcə adı bilinməməklə bərabər 749-cu ildə və 758-ci ildə Çinə səfir yolladığı məlumdur.[5]

İstinadlarRedaktə

  1. Ş.S. Kamaliddinov (1996). İstoriçeskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazıçnım istoçnikam IX-naçala XIII vv.. ss. s. 196.
  2. J. Harmatta, B.A. Litvinsky (1999). "Tokharistan and Gandhara under Western Türk rule (650-750)". History of civilizations of Central Asia. South Asia Books. ss. c. 3, s. 367-402. ISBN 81-208-1540-8.
  3. 1 2 Hüseyin Salman (Nisan 1990). "Toharistan Türk Yabguluğu". Türk dünyası araştırmaları: S. 65, s. 133-138.
  4. 1 2 Yeni Tan Tarixi 221b:6252
  5. 1 2 Chavannes, Edouard, Documents Sur Les Tou-Kiue (Turcs) Occidentaux, Librairie d’Amérique et d’Orient Adrien Maisonneuve, Paris, 1903, səh. 200