Xocavənd əməliyyatı (1997)

Xocavənd əməliyyatı — 1997-ci il aprel ayının 7-də Azərbaycanın Xüsusi Təyinatlı Kəşfiyyat Qrupunun döyüş tapşırığını yerinə yetirməsi zaman əsir düşməmək üçün özlərini əl qumbarası ilə şəhid etmələri.

Xocavənd əməliyyatı
Tarix 7 aprel 1997
Yeri
Səbəbi Qarabağ münaqişəsi
Münaqişə tərəfləri

AzərbaycanAzərbaycan

ErmənistanErmənistan

Komandan(lar)

Flag of Azerbaijan.svg Heydər Əliyev (Azərbaycan Prezidenti)
Flag of Azerbaijan.svg Səfər Əbiyev (Müdafiə naziri)

Flag of Armenia.svg Levon Ter-Petrosyan (Ermənistan Prezidenti)

Tərəflərin qüvvəsi

8 nəfər kəşfiyyatçı

bilinmir

İtkilər
  • 7 nəfər ölü
  • 1 nəfər yaralı

bilinmir

HaqqındaRedaktə

Ermənistan ordusunun Azərbaycan torpaqlarında dislokasiya yerlərinin müəyyə edilməsi, düşmənin canlı qüvvəsi, malik olduğu döyüş texnikaları haqda məlumatların toplanması, hərbi eşalonlarında istehkam-mühəndis hazırlığının hansı vəziyyətdə olduğunun öyrənilməsi məqsədi ilə 1997-ci il aprelin 7-də cəbhənin Xocavənd rayonu istiqamətində düşmən arxasına keçən 8 nəfər Azərbaycanın Xüsusi Təyinatlı Kəşfiyyatçısı döyüş tapşırığını yerinə yetirdikləri üçüncü gün mühasirəyə düşür. Ermənistan ordusunun müxtəlif silahlı birləşmələri ilə qeyri-bərabər döyüşə girən qrupun bir üzvü ağır yaralanır. Silahdaşlarından bir nəfərin həlak olduğunu zənn edən digər 7 nəfər sursatları tükəndiyindən düşmənin əlinə sağ keçməmək üçün qumbara ilə özlərini partladır. Huşsuz vəziyyətdə əsir götürülən Xüsusi Təyinatlı Kəşfiyyatçı isə 23 aylıq əsirlikdən sonra Azərbaycan Respublikasının prezidenti Heydər ƏliyevinBeynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin vasitəçiliyi ilə geri alınır.[1] Kəşfiyyat üzvləri: Leytenant Elxan Ataxan oğlu Ağayev, Leytenant Vüqar Rzaxan oğlu Yarəhmədov, Çavuş Anar Üzeyir oğlu Rzayev, Çavuş Dinar İbrahim oğlu Mustafayev, Çavuş Aqşin Əli oğlu Həsənov, Çavuş Nizami Səfi oğlu Ələkbərov, Çavuş Fariz Şamil oğlu Cavadov, Çavuş Aqil Mürsəl oğlu Əhmədovdur. (Sağdır)[2]

Azərbaycan Respublikasının prezidenti Heydər Əliyev tərəfindən 1998-ci ildə "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif edilib.[1]

Xüsusi Təyinatlı Kəşfiyyat Qrupunun N saylı hərbi hissə komandiri polkovnik Xətai Baxışov : N saylı hərbi hissənin komandiri olduğu vaxt hazırlanan əməliyyatdan çox az adamın xəbəri olub:[3]

  “1997-ci il aprel ayında səkkiz nəfərdən ibarət kəşfiyyat qrupu xüsusi tapşırıqla Qarabağa – düşmənin arxasına göndərildi. Qrup düşmənlə təmas xəttindən təxminən 40-50 kilometr irəli keçərək tapşırığı yerinə yetirdi. Bu çox vacib bir əməliyyat idi. Lakin qrup geri qayıdarkən düşmən tərəfindən aşkarlanıb. Düz üç gün onlar ermənilərin mühasirəsində müxtəlif manevrlər edərək döyüşdülər. Əsasən də gecələr ermənilərin mövqelərinə ciddi zərbələr vururdular. Həmin döyüşlər gedən zamanı əraziyə ermənilərin danışıqlarını izləmək məqsədi ilə Bakıdan döyüş bölgəsinə radio danışıqları tuta bilən xüsusi maşın (radioperexvat – red ) aparmışdıq. Düşmənin radio danışıqlarından nə baş verdiyini müəyyənləşdirmək olurdu. Mühasirə həlqəsi daralan kəşfiyyatçılarımız ermənilərə çox ciddi zərbələr vurdular. Ermənilər həm canlı qüvvə, həm də texnika itirdilər...Mühasirə tam daraldıqda isə ermənilər onları təslim olmağa çağırıblar. Amma kəşfiyyatçılarımız onların bu təklifini rədd edib sona qədər döyüşüblər. Ermənilər bizim şəhid xüsusi təyinatlılarımızı öz əsgərlərinə nümunə olaraq ehtiram və hörmətlə dəfn ediblər. Yalnız Aqil Əhmədov yaralanıb huşsuz halda əsir düşsə də, digər 7 kəşfiyyatçımız şəhid oldular! Yalnız altı aydan sonra – oktyabrın 14-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin səyi nəticəsində cəsədləri erməni cəsədləri ilə dəyişdik, iki gün sonra Bakıda II Şəhidlər Xiyabanında dəfn etdik[4]  

Əməliyyatda sağ qalan Xüsusi Təyinatlı Kəşfiyyat Qrupunun üzvü Aqil Əhmədov keçdiyi çətin döyüş yolundan bəhs edib. Üç gün Hadrut-Horadiz istiqamətində vuruşan Xüsusi Təyinatlı Kəşfiyyat Qrupu əməliyyatın sonuncu günü tapşırığı yerinə yetirib geri dönməyə hazırlaşırdı. Kəşfiyyat Qrupu gecələr yekun hazırlıq işlərini yoxlayır, gündüzlər kolların içində, həmçinin bir metr dərinliyi olan, üç nəfərin gizlənə biləcəyi səngərdə dağınıq şəkildə gizlənməyə çalışırdı. Sonuncu gün tapşırığı yekunlaşdırıb geri qayıtmalı olan Kəşfiyyat qrupu səhər açıldığından axşama kimi burada gizlənib gecə yola düşməyi qərara alır. Kəşfiyyat Qrupu təhlükəsizlik baxımından etibarlı sayılan həmin kolluq olan ərazidə daldalanmaq qərarına gəlir. Silahı əlində hazır vəziyyətdə olan Aqil Əhmədov nə qədər yatdığının fərqinə varmır və çiyninə dəyən zərbədən oyanır. Döyüşçülərdən Vüqar Yarəhmədov onlara sarı iki nəfər düşmənin gəldiyini söyləyir. Açılan atəş nəticəsində bir erməni əsgəri ölür, digəri isə yaralanıb təpənin arxasına keçə bilir. Belə olan halda komandirin əmri ilə Kəşfiyyat Qrupu səngərin içinə doğru gedir. Bir müddət getdikdən sonra 50–60 nəfər erməni əsgərinin onlara sarı gəldiyini görən Kəşfiyyat Qrupu komandir Elxan Ağayevin tapşırığı ilə dağılmış kəndə tərəf üz tutur. Həmin vaxt Aqil Əhmədov döyüş yoldaşı Nizami Həsənovun əlində olan PK-nı əlinə alıb atmaq istəyəndə komandir icazə vermir və bildirir ki, etibarlı mövqe seçmək lazımdır, daha sonra atışmaya başlamaq olar. Qarşıda iki təpədən birinə-daha yaxın olan təpəyə istiqamət götürən Kəşfiyyat Qrupu düşmən güllələrinə məruz qaldığından istiqaməti dəyişərək digər təpəyə üz tutur. Daldalanmaq üçün təhlükəsiz yer axtaran Kəşfiyyat Qrupu uçub-dağılmış evlərin olduğu əraziyə çatır. Qarşıdan üç nəfər erməni zabitinin gəldiyini görən Kəşfiyyat Qrupu yanmış evin zirzəmisində gizlənir, nəticədə erməni zabitlərinin gülləsindən yayına bilir. Bir müddət sonra Dinar Mustafayev düşmən əsgərlərinin onları gördüyünü xəbər verir. Həmin vaxt düşmən əsgərləri tərəfindən atəşə tutulurlar. Komandir döyüş əmrini verir. Döyüşdə Aqil Əhmədov ağır yaralanaraq huşunu itirir və əsir düşür. Kəşfiyyat Qrupunun digər yeddi üzvü düşmən əsgərlərinin əlinə keçməmək üçün özlərini qranatla partladırlar. On bir ay ölüm hökmü altında olan Aqil Əhmədov ona olunan işgəncələrdən danışarkən söyləyib ki, hər dəfə ayaq səsləri eşidəndə, qapı açılanda onu güllələməyə aparacaqlarını düşünüb. İyirmi üç ay ərzində ağır işgəncələrə məruz qalan kəşfiyyatçı ulu öndər Heydər Əliyevin səyi nəticəsində geri qaytarılıb.

Kəşfiyyat qrupunun tərkibiRedaktə

Rütbəsi Tam adı Doğum tarixi Vəziyyət
Leytenant Ağayev Elxan Ataxan oğlu 07.06.1973 Şəhid olub.
Leytenant Yarəhmədov Vüqar Rzaxan oğlu 04.08.1977 Şəhid olub.
Çavuş Rzayev Anar Üzeyir oğlu 03.07.1975 Şəhid olub.
Çavuş Mustafayev Dinar İbrahim oğlu 25.02.1977 Şəhid olub.
Çavuş Həsənov Aqşin Əli oğlu 17.01.1977 Şəhid olub.
Çavuş Ələkbərov Nizami Səfi oğlu 17.01.1977 Şəhid olub.
Çavuş Cavadov Fariz Şamil oğlu 10.09.1975 Şəhid olub.
Çavuş Əhmədov Aqil Mürsəl oğlu Sağdır.

Həmçinin baxRedaktə

Xarici keçidlərRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. 1 2 "Kesfiyatcilar — Senedli Bedii Filmi". 2022-04-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-10.
  2. "Əsir düşməmək üçün özlərini partladan 7 kəşfiyyatçı anıldı". 2015-04-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-10.
  3. "Düşmənə təslim olmayaraq özlərini partladan kəşfiyyatçılarımızın fotoları yayıldı - FOTO" (az.). 2017-04-10. 2017-04-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-13.
  4. "Arxivlənmiş surət". 2016-06-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-04-10.