Üçkilsə kafedralı

Üçkilsə kafedralı (erm. Էջմիածնի Մայր Տաճար, yaxud EçmiadzinErməni Qriqorian Kilsəsinin baş kafedralı.

Üçkilsə kafedralı
Էջմիածնի Մայր Տաճար
Էջմիածնի Մայր Տաճար.jpg
40°09′42″ şm. e. 44°17′28″ ş. u.
Ölkə Ermənistan Ermənistan
Şəhər Üçkilsə
Yerləşir Armavir mərzi
Aidiyyatı EQK
Sifarişçi Maarifçi Qriqori
Tikilmə tarixi 301-303(orijinal bina; ənənəvi tarix)[1]
Üslubu Erməni memarlığı
Hündürlüyü 27 m
Uzunluğu 33 m (108 ft)[2]
Eni 30 m (98 ft)
Vəziyyəti fəaliyyət göstərir
TipiMədəni
Kriteriyaii, iii
Təyin edilib2000
İstinad nöm.1011
DövlətErmənistan
RegionAsiya
İstinad nöm.4.2/14.1
KateqoriyaMəbəd
ƏhəmiyyətiDünya əhəmiyyətli
Üçkilsə kafedralı (Ermənistan)
Locator Dot2.gif
Üçkilsə kafedralı
Present-day plan of the Etchmiadzin Cathedral.png
Kafedralın planı
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

TarixiRedaktə

Üçkilsə (12 mart 1945-ci ildən - Eçmiadzin) rayonu ərazisində, rayon mərkəzi olan Üçkilsə (qədim Vağarşabad) şəhərində türk xristian məbədidir. IV əsrin əvvəlində Cənubi Qafqazda xristianlığın yayılmasına daha öncəki məbədlərin dağıdılması ilə başlayan maarifçi Qriqori əvvəlcə ölkənin ən böyük və nüfuzlu ibadətgahı olan Vağarşabaddakı məşhur atəşpərəstlik məbədini daş hasara aldırmış və az sonra (303-cü ildə) burada xristian məbədi ucaltmışdır. V əsrdən başlayaraq bu məbəd dəfələrlə bərpa olunmuş, onun ilkin görkəmi tanınmaz dərəcədə dəyişdirilmiş, ona yeni-yeni tikililər əlavə edilmiş, xüsusilə XVII əsrdə böyük dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Kilsənin “Eçmiədzin” adı erməni dilinə "ēǰ miacinn" kimi tələffüz edilir və "yenidən doğulmuş yerə endi" kimi şərh edilir (əfsanəyə görə İsa Məsih göydən enərək Müqəddəs Qriqoriyə burada görünmüşdü)[3]. Azərbaycan dilində "Eçmiədzin" sözü “Üç müəzzin” deməkdir[4] (“müəzzin” ərəbcə "azan oxuyan" deməkdir).

Matenadaranda saxlanılan orta əsr sənədlərində məbədin adı məhz “Üçkilsə” kimi xatırlanır. Erməni katalikosluğunun Üçkilsəyə köçürülməsi ilə erməni missionerləri buraya üz tutdular. Onların Cənubi Qafqazda nüfuzlarını artırmaq imkanı yaranmışdı. Tezliklə monastrın özü ermənilərin dini mərkəzinə çevrilmişdir.

Bu torpaqların XIX əsrin birinci yarısında Rusiyaya birləşdirilməsinədək Cənubi Qafqazda Üçkilsənin hüdudlarından kənarda çox cüzi erməni var idi... Türkmənçay müqaviləsi bağlanana qədər nəinki Qarabağ xanlığında, eləcə də Cənubi Qafqazda həqiqətən də ermənilərin sayı daha az idi. Göstərilən müqavilədən sonra ermənilər çar Rusiyasının himayəsi və yardımı ilə İranTürkiyədən bu ərazilərə köçürülmüşdür. Azərbaycan ərazilərinə İrandan 40 mindən artıq və Türkiyədən 90 min nəfər erməni köçürülmüş və bu da çar Rusiyasının işğalçılıq siyasətinin acı nəticəsi idi. Bu siyasət marksist-leninçi ideologiyanın hökm sürdüyü sovet dövləti zamanında da davam etdirilmişdi[5]

QeydlərRedaktə

MənbəRedaktə

  • И.Шопен. Исторический памятник состояния армянской области к эпоху ее присоеденения к Российской империи, С-п.,1852, стр.292-306, 667; А.Берже. Кавказ в археологическом отношении, Тифлис, 1875, стр. 171;
  • M.Kalankatuklu. Albaniya tarixi, В., 1993, səh.21-23;
  • J.Şarden. Səyahətnamə, В., 1994, səh.22;
  • Ə.Ələkbərli. Qədim Türk-Oğuz yurdu - "Ermənistan", В.1994, səh.162-166

İstinadlarRedaktə

  1. Sahinian, Zarian və Ghazarian, 1978. səh. 71
  2. Hyusen, Robert H. (2001). "The Monastery of Ējmiatsin". Armenia: A Historical Atlas. Chicago: University of Chicago Press. səh. 259. ISBN 0-226-33228-4.
  3. Fasmerin etimoloji lüğəti
  4. Kamandar Şərifli, filologiya elmləri doktoru. Qanlı illərin dəyərli abidəsi. Xalq Cəbhəsi.- 2015.- 8 yanvar.- S.14.
  5. Erməni vandalizmi (Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident kitabxanası)

Həmçinin baxRedaktə