İbrahimi dinlər - Yaxın Şərqdən çıxmış, ortaq nöqtə olaraq İbrahim peyğəmbəri əsas alan dini təlimlərə verilən ad. Hazırkı üzvləri: İbrahim dinləri, İbrahim nəslinin peyğəmbərləri ilə müqayisə olunan Orta Şərq mənşəli monoteist dinlərdir.


Din

P religion world.svg

Dini özünüdərkin növləri

Monoteizm  · Dualizm  · Politeizm  · Deizm · Teizm  · İtsizm · Panteizm · Pandeizm

İbtidai inanclar

Totemizm  · Animizm  · Fetişzm  · Şamanizm

Dünya dinləri

Buddizm · Bəhailik

İbrahimi dinlər

İudaizm · Xristianlıq · İslam

Dharma dinləri

İnduizm · Caynizm · Siqhizm · Buddizm

Ənənəvi Uzaq Şərq dinləri

Daoizm · Konfutsiçilik · Şintoizm

Digər dinlər

Tenqriçilik  · Zərdüştilik

Əsas anlayışlar

Tanrı · Ruh · Günah  · Sakrallıq · Ruh · İman  · Doqmat · Müqəddəs Kitablar  · Ölümdən sonrakı həyat  · İbadət  · Məbəd

Dinlərin siyahısı

g · m

Xronoloji qaydada, İbrahim dinləri Yəhudilik, Xristianlıq və İslamdır. Bəzən bəhailər də bu kateqoriyaya daxil olur[1].

Mənşəyi və tarixiRedaktə

Yəhudilik və Xristianlıq peyğəmbərlərindən İbrahimin oğlu İshaqın nəsilləri; İsmail peyğəmbər Məhəmməd İslamın nəslindən sayılır. İbrahim kəlməsi "çox millətlərin atası" mənasını verir. Məkkəlilər İbrahimin dinini mandayizm adlandırırdılar. Quranda İbrahim bir hanif olaraq xatırlanır. İbrahimin adı Tanahda Abram olaraq xatırlanır.

islam mədəniyyətində səmavi dinlər anlayışı bəzən İbrahim dinləri anlayışına cavab olaraq istifadə olunsa da, tam eyni deyil.

Səmavi dinlərə, İslamdan ilk insan hesab edilən Adəmdən bəri Allahdan çıxarıldığına inanan bütün təkallahlı dinlər, o cümlədən İbrahimdən əvvəlki dinlər də daxil edilmişdir.

Dini elmlərdə təriflərRedaktə

Fərqli qaydalara mənsub olan elm adamlarının dinlərə qarşi tərifləri fərqlidir. Dinin təriflərinə ümumiyyətlə dini, mənəvi, fəlsəfi, psixoloji və sosioloji kateqoriyalar altında baxıla bilər.Səmavi dinlərin digər təkallahlı dinlərdən fərqləndiyi məqam budur ki, bu dinlərdəki dinlər peyğəmbərləri və dinlərin böyüklərini qəbul edir və yad edirlər. Ancaq bunun əksi həmişə olmur. Məsələn; İsa yəhudilikdə bir Məsih və ya peyğəmbər olaraq qəbul edilmir və Məhəmməd həm Yəhudilikdə, həm də Xristianlıqda bir peyğəmbər sayılmır.

İbrahim dinlərinin xüsusiyyətləriRedaktə

Bütün səmavi dinlər Tanrının sifət və xüsusiyyətlərində tək olduğunu, yeganə yaradıcı olduğunu, ibadətlərin yalnız ona ediləcəyini və heç kimə ibadət edilə bilməyəcəyini söyləyirlər. Peyğəmbərlər möcüzələr yolu ilə Allahın elçisi olduğunu sübut etməyə çalışırdılar.İbrahim dinləri bir çox uydurma, konsepsiya, deyim və ya hekayələrə oxşar məzmuna malikdir, lakin onlar bir-birlərinə tam bənzəmir. Məsələn, tanrı, müqəddəs kitablar, peyğəmbərlik və ya peyğəmbərlər və ya axirət kimi anlayışlar hər dini qrupda fərqli məna və məzmuna malikdir.

Etnoqrafik İbrahim dinləriRedaktə

Bəzi etnoqrafik İbrahim dinləri Samirizm, Yezidilər, Druzlar, MandayizmRastafari hərəkatıdır[2].

Həmçinin baxRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. Lubar Institute for Religious Studies at U of Wisconsin (3 Mart 2012). http://web.archive.org/web/20160505103349/http://lisar.lss.wisc.edu/welcome/Why%20Abrahamic.html (#bare_url_missing_title). 5 may 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. (#parameter_ignored)
  2. "Introduction to Judaism Classroom Materials" (PDF). jhsm.org. 19 sentyabr 2009. 23 iyun 2016 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib.