İlyuşin İL-76

Çox məqsədli nəqliyyat təyyarəsi

İL-76 (NATO kod adı ilə: Candid) — Sovet İttifaqının İlyuşin konstruktor bürosu tərəfindən dizayn olunmuş dörd turbofan mühərrikli çoxməqsədli təyyarədir. Kommersiya məqsədli yük daşıyan təyyarə kimi ilk dəfə 1967-ci ildə planlanmışdır. Bu təyyarə ağır və iri ölçülü yüklərin orta və uzaq məsafələrə daşınması üçün təyin olunmuşdur. Həmçinin bu təyyarəinin hərbi variyantları hava-idarəetmə məntəqəsi və havada-yanacaq dolduran kimi Asya və Avropa qitələrində geniş istifadə olunur.

Ilyushin Il-76
IL-76MD - TankBiathlon2013 (modified).jpg
Tipi Nəqliyyat Təyyarəsi
İstehsalçı Tashkent Aviation Production Association
Baş konstruktor Ilyushin
İlk uçuş 25 Mart 1971
İstismara verilmə tarixi 1974
İstismarçılar
Buraxılış sayı ~960
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

İL-76-nı fərqliləşdirən xüsusiyyətlərindən biridə onun rampa sistemli yük bölməsi qapısının olmasıdır, bu isə xüsusi ilə kommersiya məqsədli yük daşınmada daha əhməiyyətli yer tutur. Çünki bu sistem bir çox iri ölçülü texnika və avadanlıqların, tırtıllı və təkərli texnikaların, bağlama şəklində olan yüklərin yük bölməsinə rahatlıqla daxil olunmasına kömək edir. Təyyarənin xüsusi modelləri də vardır ki, onlar yanğın söndürən kimi və çəkisizlik kabinası (zero-G) təlimlərində istifadə olunur. 

NövləriRedaktə

Hərbi növləri

  • IL-78MKI - Havada yanacaq dolduran
  • IL-76
  • IL-76D - ('D' modeli "Desantnyi", yəni "Desnat" Daşıyan) quruq hissəsində isə müdafiə məqsədli atşə qurğusu mövcuddur.
  • IL-76K - Yuri Qaqarin adına Kosmonavt Hazırlığı Mərkəzinin Sıfır-G kosmonavt hazırlığı təyyarəsi (kosmonavtların hazırlığı üçün).
  • IL-76LL - Mühərrik Yoxlama təyyarəsi ( universal uçuş laboratoriyası.
  • IL-76M - Hərbi nəzliyyat versiyası (modernizasiya olunmuş) .
  • IL-76MD Hərbi nəqliyyat təyyarəsi (uzaq məsafəli uçuş).
  • IL-76MD-90 -  Daha səssiz və ekonomik Aviadvigatel PS-90 yüksək təzyiqli turbofan mühərriklərlə təhciz olunmuşdur.
  • IL-76MF - 6.6 metr daha uzun olan bu variyant PS-90 mühərrikləri ilə maksimum qalxış çəkisi 210 ton və 60 ton yük götürmə qabiliyyəti olan modeldir.
  • IL-76PP 
  • IL-76MD PS
  • IL-76T/Il-76TD - Hərbi məqsədlər üçün dizayn olunsada sonralar mülki mülki məqsədlərə uğunlaşdırıldı.
  • IL-78 - Havada yanacaq dolduran tanker.
  • IL-82 - Hava İdarəetmə Mərkəzi (alternativ təyinatlı IL-76 VKP-'version 65S').

Mülki Növləri

  • IL-76MGA - Kommersiya məqsədli yük təyyarəsi. D-30 mühərrikləri ilə təhciz olunmuşdur.
  • IL-76MD- Uzaq məsafəyə yük daşıyan.
  • IL-76T - Mülki yükərin daşınmasında təyinatlı kommersiya təyyarəsi.
  • IL-76TD - İL-76MD təyyarəsinin sivil ekvivalenti. İlk uçuşu 1982-ci ildə etmişdir, D-30 turbofan mühərrikləri ilə təhciz olunmuşdur
  • IL-76TD-90 - İL-76TD təyyarəsinin yeni nəsil Aviadvigatel PS-90 mühərrikləri və rəqəmsal kabinə xüsusiyyətli versiyası.

Texniki göstəriciləriRedaktə

Ümümi xarakteristikalarıRedaktə

  • Ekipaj - 5 nəfər (əlavə olaraq 2 uçuş texniki və 2 yük operatoru)
  • Yük götürmə : 42 ton (Il-76M), 48 ton (Il-76TD), 60 tonnes (Il-76MD-90A)
  • Uzunluq : 46.59 metr (152 ft 10 in)
  • Qanadların uc nöqtələri arasındakı məsafə : 50,5 metr
  • Hündürlük : 14.76 metr (48 ft 5 in)
  • Qanadın sahəsi : 300.0 m² (3,229.2 ft²)
  • Boş çəkisi : 192,500 kg (Il-76TD-90) (203,962 lb)
  • Maksimal qalxma çəkisi : 395,000 kg (Il-76) (429,975 lb (Il-76TD-90))
  • Güc qurğusu : 4 × Aviadvigatel PS-90-76 turbofanları, 142 kN (32,000 lbf)  or 14,500 kgf hər birində

GöstəriciləriRedaktə

  • Maksimal sürət : 900 km/s (490 kt, 560 mph) Mach 0.82 hündürlükdən asılı olaraq
  • Uçuş məsafəsi : 5,000 km (2,700 nmi) (Il-76MD-90A/TD-90VD üçün) 52 ton yüklənmə ilə; 4,000 km (Il-76M/T); 4,400 km (Il-76MD/TD), 4,200 km (Il-76MF/TF)
  • Uçuş hündürlüyü : 13,000 metr (42,700 ft)
  • Eniş zamanı minimal qaçış məsafəsi : 450 metr revers qurğusu ilə

İstifadəçilərRedaktə

 
hazırki İL-76 istifadəçiləri. (Qırmızı - Sadəcə Hərbi Məqsədlər üçün, Yaşıl - Mülki Məqsədlər üçün, Mavi - Hərbi və eyni zamanda Mülki Məqsədlər üçün
  BMT
  Əlcəzair
  Anqola
  Ermənistan
  Azərbaycan
  Belarus
  Burkina-Faso
  Kamboca
  ÇXR
  KDR
  Konqo Respublikası
  Ekvatorial Qvineya
  Macarıstan
  Hindistan
  İran
  İraq
  Qazaxıstan
  Qırğızıstan
  Latviya
  Liviya
  Mali
  Moldova
  KXDR
  Rusiya
  Serbiya
  Syerra-Leone
  SSRİ
  Sudan
  Suriya
  Türkmənistan
  Ukrayna
  ABŞ
  BƏƏ
  Özbəkistan
  Yəmən
  Zimbabve