Ərəş sultanlığı

Ərəş sultanlığı — sultanlıq Səfəvilər dövründə təşkil edilmişdir. Ərazisi əvvəllər Şirvan bəylərbəyliyinin tabeliyində idi. 1795-ci ildə isə sultanlıq mahal kimi Şəki xanlığına qatılmışdır.

ارش سلطان‌لیغی
Ərəş sultanlığı
17471795
StatusuSultanlıq
Şəki xanlığının hökmranlığı altında[1]
PaytaxtıƏrəş
Rəsmi dilləriAzərbaycan dili,
fars dili[2]
Dini
İslam
İdarəetmə formasıMütləq monarxiya
Sultan 
Tarixi 
• Yaranması
1747
• Süqutu
1795
Ərazisi
Sələfi
Xələfi
Əfşarlar imperiyası
Rusiya imperiyası
Ərəş qəzası

Orta əsrlərin son dövrlərində Ərəş adlanan bu ərazi Şirvan bəylərbəyliyinin tabeliyində idi. Buranı "Sultan" titulu daşıyan feodal hakimlər idarə edirdilər. Sonralar Səfəvi-Osmanlı müharibələrində əldən-ələ keçən Ərəş sultanlığı xeyli zəiflədi və XVIII əsrin 50-ci illərində Şəki xanlığının vassalına çevrildi.

1795-ci ildə Sultanlıq ləğv edilərək Şəki xanlığına qatıldı. Çarizmin 1873-cü ildə Qafqazda həyata keçiridiyi inzibati islahata əsasən Yelizavetpol quberniyasının tərkibində Ərəş qəzası yaradıldı. Qəzanın ərazisi 3212,5 kv.km. əhalisi isə 52371 nəfər idi. Ərəş qəzası 1929-cu ildə ləğv edilmiş, 1930-cu ildən Ağdaş rayonu yaradılmışdır. Rayonun mərkəzi XVI əsrdə salınmış, 1900-cu ildən şəhər statusu daşıyan Ağdaş şəhəridir.

Ərəş sultanlarıRedaktə

  1. Ərdoğdu xəlifə Təkəli (1578?)
  2. Məlik Əli — 1759-cu ildə Ağakişi bəyin qətlində iştirak etdi. Sonralar 1761-ci ildə onun kürəkəni Məhəmmədhüseyn xan Müştaqa qarşı üsyan etdi, lakin Fətəli xan Əfşarın təsdiqi ilə öz hökmranlığına keçdi.[3] Bir az sonra öldürüldü.
  3. Məlik Əliməhəmməd xan — Məlik Əlinin oğlu.
  4. Məlik Əli Hüseyn xan
  5. Şəbəddin Sultan — Məlik Əlinin qardaşı oğlu, Məhəmmədhəsən xana qarşı üsyan etmiş, 1795-ci ildə öldürülmüşdür.[4] Onun ölümündən sonra sultanlıq ləğv edilərək bir mahal kimi Şəki xanlığının tərkibinə qatıldı.

Həmçinin baxRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. Shakikhanov, Karim agha. "KERIM AGA FATEH. BRIEF HISTORY OF SHEKI KHANS". www.drevlit.ru (rus). 2022-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-01.
  2. Swietochowski, Tadeusz. Russian Azerbaijan, 1905-1920: The Shaping of a National Identity in a Muslim Community. Cambridge: Cambridge University Press. 2004. səh. 12. ISBN 978-0521522458. (...) and Persian continued to be the official language of the judiciary and the local administration [even after the abolishment of the khanates].
  3. Shakikhanov, Karim agha. "Brief History of Shaki Khans". www.drevlit.ru (rus). 2022-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-07-03.
  4. History of Shaki in Sources. Tahirzadä, Ädalät., Azärbaycan Milli Elmlär Akademiyası. Şäki Regional Elmi Märkäzi. Bakı: Master. 2005. 217. ISBN 0976995409. OCLC 64428641.