Abuzər Aydəmirov

Abuzər Əbdülhakimoviç Aydəmirov (29 oktyabr 193327 may 2005) — Sovet və Çeçen yazıçı və şairi, Çeçen klassiki. Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Xalq yazıçısı (1977), Çeçenistan Yazıçılar Birliyinin sədri (2004–2005) olub.[1][2]

Abuzər Aydəmirov
Abuzər Əbdülhakimoviç Aydəmirov
Abuzər Aydəmirov.jpg
Doğum tarixi 29 oktyabr 1933(1933-10-29)
Vəfat tarixi 27 may 2005(2005-05-27) (71 yaşında)
Vətəndaşlığı SSRİ SSRİ
Rusiya Rusiya
Milliyyəti çeçen
Fəaliyyəti nəsr, şer
Mükafatları "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni "Xalqlar Dostluğu" ordeni
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

HəyatıRedaktə

Abuzər Aydəmirov Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının Naji-Yurt rayonunun Mesket kəndində anadan olmuşdur. İlk təhsilini kəndində almışdır. Sonradan Qroznı şəhərində oxumuşdur.

1944-cü ildə çeçenlərin və inquşların deportasiyası zamanı o, da ailəsi ilə birlikdə sürgün edilmişdir. Aydəmirov sürgün illərində kolxoz briqadasında mühasib, məktəb kitabxanaçısı və sovxozda baş mühasib müavini işləyib. Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası bərpa edildikdən sonra vətəninə qayıdıb.[3]

Abuzər Aydəmirov 1957–1987-ci illərdə doğma kəndində çeçen dili və ədəbiyyatı müəllimi işləyib.

1963-cü ildə Çeçen-İnquş Dövlət Pedaqoji İnstitutunun Tarix və Filologiya fakültəsini bitirib. 1964-cü ildə SSRİ Yazıçılar İttifaqına qəbul edilib. 1967-1969-cu illərdə SSRİ Yazıçılar İttifaqının Ali Ədəbiyyat Kurslarında təhsil alıb. 1969–1989-cu illərdə Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikası Yazıçılar İttifaqının idarə heyətinin üzvü olub. Uzun illər müəllimlik fəaliyyətinə görə yüksək hökumət mükafatlarına layiq görülmüşdür.[3]

Abuzər Aydəmirov 30 il Nojay-Yurt rayon sovetinin deputatı olub. 1989–1993-cü illərdə, Cövhər Dudayev Çeçenistanda hakimiyyətə gəlməmişdən əvvəl RSFSR Ali Sovetinin deputatı idi. Aydəmirov 2004-cü ildə Çeçenistan Respublikası Yazıçılar İttifaqının yenidən qurulmasından sonra keçirilən ilk qurultayında yazıçılar təşkilatının sədri seçilib.[3]

YaradıcılığıRedaktə

 
Qroznıda Abuzər Aydəmirov adına küçə
 
A.Aydəmirovun kitabları
 
A.Aydəmirovun xatirə muzeyi

Abuzər Aydəmirovun ilk hekayəsi 1957-ci ildə nəşr edilmişdir.

1970-ci illərdə yazılmış Aydəmirovun şeirlərinə aid mahnı sonradan Çeçenistan İçkeriya Respublikasının marşı kimi istifadə edildi.[4] Aydəmirovun özü də İçkeriya rejimi haqqında kifayət qədər tənqidi fikirdə idi.

Aidamirovun əsas yaradıcılığı XIX əsrin Qafqaz müharibələri haqqında tarixi trilogiyadır. Bu trilogiyaya "Uzun gecələr", "Dağlarda şimşəklər" və "Tufan" daxildir. Romanları ərəb, türk, fransız və digər Avropa dillərinə tərcümə edilmişdir.

Aydəmirovun ən əhəmiyyətli əsəri trilogiyanın ilk romanı - "Uzun gecələr" hesab olunur. Roman Sov.İKP rayon komitəsinin göstərişlərinə uyğun olaraq dəyişiklik etməkdən imtina etməsi səbəbindən yazıçının masasında on il yatmışdır. Roman 1972-ci ildə nəşr edildi və uzun müddət qadağa altında qaldı. Yalnız 1996-cı ildə rus dilinə tərcümə edildi, 1998-ci ildə isə ərəb dilində nəşr olundu.

XatirəsiRedaktə

  • 2006-cı ildə A.Aydəmirov Ədəbi-Xatirə Muzeyi açılıb.[5]
  • 2008-ci ildə Qroznıdakı B.Xmelnitski küçəsinin adı A.A.Aydəmirov küçəsi olaraq dəyişdirildi.[6]
  • Tolstoy-Yurt,[7], İşxoy-Yurt,[8] Jalka[9] və bir sıra digər kəndlərdə Aydəmirov küçələri var.
  • 30 oktyabr 2013-cü ildə A.A.Aydamirovun anadan olmasının 80 illiyi münasibətilə adı Çeçenistan Respublikasının Milli Kitabxanasına verilmişdır.[10]
  • 2018-ci ilin noyabr ayında "Kiril əlifbasının həyəti" mədəni-tarixi kompleksinin Yazıçılar Xiyabanına Abuzər Aydəmirovun büstü qoyulub.[11]

ƏsərləriRedaktə

  • 6 cildlik seçilmiş əsərləri[5];
  • А. Айдамиров. Долгие ночи;
  • Буря Arxiv surəti 17 noyabr 2017 tarixindən Wayback Machine saytında.
  • Abuzər Aydəmirov. Seçilmiş: povestlər və nağıllar: [tərcümə]. 2009. ISBN 5918210121.
  • Abuzər Aydəmirov. Tufan. 3 (3000 nüs.). 2006 [Darç]. ISBN 598896001-4.

MükafatlarıRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. В Доме печати почтили память народного писателя ЧР А. Айдамирова
  2. История Союза писателей Чеченской Республики Arxivləşdirilib 2014-10-22 at the Wayback Machine
  3. 1 2 3 Абузар Айдамиров. checheninfo.ru (28 августа 2013). Дата обращения: 16 ноября 2017.
  4. Законодательство по джихаду. Часть третья — Радио Свобода
  5. 1 2 На пути увековечения памяти А.Айдамирова Arxivləşdirilib 2014-08-26 at the Wayback Machine
  6. "Улица им. Б. Хмельницкого переименована в улицу имени Абузара Айдамирова". 2017-11-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-11-14. (#parameter_ignored_suggest)
  7. "Почтовый индекс улица Айдамирова, с. Толстой-Юрт". index.kodifikant.ru. İstifadə tarixi: 2017-11-16.
  8. "Улица Айдамирова на карте Ишхой-Юрта". mapbase.ru. İstifadə tarixi: 2017-11-16.
  9. "Айдамирова улица в селе Джалка на карте". mapkarta.ru. İstifadə tarixi: 2017-11-16.
  10. Национальной библиотеке ЧР присвоено имя А. Айдамирова Arxivləşdirilib 2014-07-29 at the Wayback Machine
  11. Бюст памятник Абузар Айдамирову
  12. «Ведомости Съезда народных депутатов СССР и Верховного Совета СССР», № 34 за 1991 год, ст. 976

ƏdəbiyyatRedaktə

  • Муса Гешаев. Знаменитые чеченцы. 4 (2000 nüs.). Мусаиздат. 2006. 92–125.

Xarici keçidlərRedaktə