Cəlil Bağdadbəyov

Azərbaycan aktyoru, teatr rejissoru
(Cəlil bəy Bağdadbəyov səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)

Cəlil bəy Əmrah bəy oğlu Bağdadbəyov (1887, Şuşa, Yelizavetpol quberniyası21 aprel 1951(1951-04-21), Bakı) — Azərbaycanın ilk sənətşünası və etnoqrafı,[1] teatr aktyoru, rejissoru və təşkilatçısı, tərcüməçi, Azərbaycan SSR əməkdar artisti (1943).

Cəlil Bağdadbəyov
Cəlil bəy Bağdadbəyov.jpg
Doğum tarixi 1887(1887)
Doğum yeri Şuşa, Yelizavetpol quberniyası, Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 21 aprel 1951(1951-04-21)
Vəfat yeri Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ
Vətəndaşlığı Rusiya İmperiyası Rusiya İmperiyası
Azərbaycan AXC
SSRİ SSRİ
Peşəsi teatr aktyoru[d], teatr rejissoru[d], tərcüməçi
Fəaliyyət illəri 1907–1948
Mükafatları "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 1943

HəyatıRedaktə

Cəlil Bağdadbəyov 1887-ci ildə Şuşada anadan olmuşdur. O, ilk təhsilini buradakı mütərəqqi məktəbdə almış, daha sonra isə Sankt-Peterburq gimnaziyasında oxumuşdur. 1904-cü ildə Bakıya qayıdıqdan sonra müxtəlif neft mədənlərində dəftərxana işlərində çalışmışdır.[2] O, sonralar Azərbaycan Dövlət Teatr Texnikumunda da təhsil almış, buranı bitirdikdən sonra Moskvada teatr təhsilini davam etdirmişdir. Cəlil Bağdadbəyov peşəkar teatr təhsili almış, Moskvada Yevqeni Vaxtanqovun tələbəsi olmuş, Konstantin Stanislavskidən teatr biliklərini mənimsəmişdir. Bununla yanaşı o, ərəb, fars, fransız, rus, habelə Orta Asiya xalqlarının dillərini öyrənmişdi.[3]

Teatr sənətini təşkil və inkişaf etdirmək məqsədilə Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin qərarı ilə 1920-ci illərin ikinci yarısından 1930-cu ilin ortalarına qədər Mərkəzi Asiyaya ezam olunmuşdur.[4] Bakıya qayıtdıqdan sonra o, Azərbaycan Dövlət Teatr Texnikumunda müəllim kimi fəaliyyətə başlamışdır.[5]

Cəlil Bağdadbəyov Böyük Vətən müharibəsi illərində mədəniyyət xadimləri ilə birgə İrandakı Qızıl Ordunun tərkibində olmuşdur. Müharibədən sonrakı illərdə o, quruluşçu rejissor kimi müxtəlif teatrlarda öz fəaliyyətini davam etdirmiş, Bakıda Konsert Birliyinin direktoru, Cəfər Cabbarlı adına Teatrın direktoru vəzifələrində çalışmış, Teatr İnstitutunda "Müxtəlif dövrlərdə xalqların incəsənət tarixi" mövzusunda mühazirələr oxumuşdur.[3]

Cəlil Bağdadbəyov 21 aprel 1951-ci ildə, 64 yaşında Bakı şəhərində vəfat etmişdir.[2]

Azərbaycan SSR xalq yazıçısı İlyas Əfəndiyevin dayısıdır.[1]

YaradıcılığıRedaktə

Cəlil Bağdadbəyov 1907-ci ildə "Nicat" cəmiyyətinin teatr truppasına aktyor götürülmüş, burada, həmçinin "Səfa" Teatr truppalarında, Hüseynqulu Sarabskinin rəhbərlik etdiyi "Müsəlman opera artistləri" dəstəsində, "Zülfüqar bəy və Üzeyir bəy Hacıbəyli qardaşlarının müdiriyyəti"ndə aktyorluq fəaliyyəti göstərmişdir.[4]

C.Bağdadbəyov rejissorluq fəaliyyətinə 1920-ci ildə Bibiheybət və Balaxanı teatr klublarında başlamışdır. O, eyni zamanda Ağdaş, Lənkəran, NuxaŞuşada fəaliyyət göstərən teatrlarda rejissor kimi çalışmışdır.[5] 1920-ci ildə Milli Dram Teatrının truppasına götürülən aktyor 1922-ci ilin sentyabrından 1924-cü ilin axırlarına qədər Bakı Türk Azad Tənqid və Təbliğ Teatrında da işləmişdir.[4]

O, 1929-cu ildə Aşqabadda musiqi texnikumunda dram kurslarına rəhbərlik etmiş, türkmən dram truppasını yaratmış, Aşqabad teatrı üçün "Aulda radio" pyesini yazmışdır.[5] Tacik dilində təbliğat xarakterli "Tacik qızı", "Komsomol və nişan" dramlarını qələmə almışdır.[2]

1938–1948-ci illərdə Şamaxı, Şuşa, Salyan, Ağdaş, Zaqatala, Qaryagin, Ağdam, Şamxor, Naxçıvan, Ordubad şəhərlərinin dram dərnəklərinə və dövlət teatrlarına yaradıcılıq fəaliyyəti göstərmişdir. O, oralarda həm aktyor, həm də rejissor kimi çıxış etmiş, tamaşalar hazırlamış, rollar oynamışdır.[4]

Cəlil Bağdadbəyov bir sıra pyeslərin müəllifi olmuşdur. Onun "Buxaranın əmiri", "Parlayan ulduzlar" və başqa pyesləri Düşənbə, Səmərqənd, Daşkənd, Kokand, Aşqabad və digər şəhərlərdəki teatrlarda səhnəyə qoyulmuşdur. "Xanlar" pyesi üzərində işləyən Cəlil bəy bu pyes əsasında film çəkməyi planlaşdırsa da, bu, Böyük Vətən müharibəsinin başlaması səbəbilə baş tutmamışdır.[5]

Cəlil Bağdadbəyov etnoqraf kimi də fəaliyyət göstərmişdir. Onun "Nişan", "Paltarbiçmə", "Toy", "Duvaqqapma", "Kənd toyları" kimi yazılarında Azərbaycan xalqının adət-ənənələrindən bəhs olunur. Cəlil Bağdadbəyov eyni zamanda Azərbaycan muğamlarının tarixini də ilk dəfə yazan şəxsdir. O, Hacı Hüsü, Məşədi İsi, Dəli İsmayıl bəy, Mir Möhsün Nəvvab, Bağban Əkbər, Məcid Behbudov və başqaları haqqında ilk yazılı məlumatların müəllifidir.[3]

MükafatlarıRedaktə

İfa etdiyi əsas rollarRedaktə

Müxtəlif truppalarda və dövlət teatrında oynadığı əsas rollar[2]
Tamaşa Müəllif Rol
Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük Nəcəf bəy Vəzirov Hacı Qənbər
Keçmişdə qaçaqlar Nəcəf bəy Vəzirov Camal bəy
Pəri cadu Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev Dərviş
Dağılan tifaq Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev Nəcəf bəy
Zorən təbib Jan Batist Molyer Təbib
Qaçaqlar Fridrix Şiller Rotsman
Vətən Namiq Kamal Çavuş Abdulla
Otello Uilyam Şekspir Rodriqo
Kral Lir Uilyam Şekspir Qraf Kent
Əl Mənsur Henrix Heyne Don Dieqo
Dəmirçi Gavə Şəmsəddin Sami Təhmas
Nel qülləsinin sirri Aleksandr Düma Kral Lüdoviq
İki yetimə Adolf D'Enneri və Kermon Qraf
Dəhşətli röya Herhart Hauptman Rıtsar
Opera və operetta tamaşalarında oynadığı rollar
Tamaşa Müəllif Rol
Əsli və Kərəm Üzeyir Hacıbəyov Əsli və Şeyx Nuran
Şah Abbas və Xurşid Banu Üzeyir Hacıbəyov Xurşid banu
Məşədi İbad Üzeyir Hacıbəyov Sərvər
Arşın mal alan Üzeyir Hacıbəyov Süleyman və Əsgər

İstinadlarRedaktə

  1. 1 2 Flora Xəlilzadə (28 may 2015). "İlyas Əfəndiyev və ədəbiyyatımızın bədii "Qarabağnamələr"i". "Xalq" qəzeti. səh. 12. 6 mart 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 mart 2020.
  2. 1 2 3 4 İlham Rəhimli (2016). Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası. I cild. Azərnəşr. səh. 269.
  3. 1 2 3 Flora Xəlilzadə (18 iyul 2017). "Türkmənistan və Tacikistan teatrlarının bünövrəsini qoyan azərbaycanlı". "Kaspi" qəzeti. səh. 7. 6 mart 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 mart 2020.
  4. 1 2 3 4 İlham Rəhimli (17 fevral 2018). "Unudulmayanlar — IV yazı". "Ədəbiyyat" qəzeti. səh. 27. 6 mart 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 mart 2020.
  5. 1 2 3 4 "Görkəmli teatr xadimi Cəlil bəy Bağdadbəyov". "Azadlıq" qəzeti. 31 mart 2013. səh. 14. 6 mart 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 mart 2020.