Əsas menyunu aç

Jan Baptista Jozef Furye (fr. Jean Baptiste Joseph Fourier; 21 mart 1768(1768-03-21)[4][5][…], Oser, Fransa Krallığı[d][6]16 may 1830(1830-05-16)[4][5][…], Paris[6]) — fransız riyaziyyatçısı və fiziki.

Jozef Furye
Jean Baptiste Joseph Fourier
Fourier2.jpg
Doğum tarixi 21 mart 1768(1768-03-21)
Doğum yeri Оser, Fransa
Vəfat tarixi 16 may 1830 (62 yaşında)
Vəfat yeri Paris, Fransa
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı
Elm sahəsi riyazi analiz, riyaziyyat, fizika, Afrikanistika, tarix elmi[d]arxeologiya
İş yeri
Elmi rəhbəri Jozef Lui Laqranj[3]
Tanınmış yetirmələri Peter Qustav Lejyon Dirixle
Üzvlüyü London Kral Cəmiyyəti, Fransa Akademiyası, İsveç Kral Elmlər Akademiyası, Fransa Elmlər Akademiyası[d][2], Rusiya Elmlər Akademiyası, Prussiya Elmlər Akademiyası[d]
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

HəyatıRedaktə

Bir dərzinin oğlu olan Jan Baptista Jozef Furye 21 mart 1768-ci il tarixində Fransanın Oser şəhərində anadan olmuşdur. Hələ 9 yaşında olarkən həm anasını,həm də atasını itirmişdir. Xeyriyyəçi Madam Moiton və Oser qəsəbəsinin baş rahibinə nə qədər təşəkkür edilsə yenə də azdır. Çünki bu xeyriyyəçi şəxslər yetim və kimsəsiz qalan Furyeni şəhərdəki hərbi məktəbə göndərdilər. Furye özünü bu məktəbdə çox yaxşı şəkildə inkişaf etdirdi. Riyaziyyatla ilk dəfə tanış olduqda sehrlənmiş kimi olmuşdur.

FəaliyyətiRedaktə

1817-ci ildən Paris 1829-cu ildən Peterburq Elmlər Akademiyasının. üzvüdür. İlk elmi tədqiqatları cəbrə aiddir. O cəbri tənliyin verilmiş sərhədlər arasındakı köklərinin sayı haqqında teoremi isbat etmiş (Furye teoremi) Nyutonun verdiyi tənliyin təqribi həlli üsulunun tətbiq edilməsi şərtlərini araşdırmışdır. Füryenin əsas tədqiqat sahəsi riyazi fizika olmuşdur. 1807-1811-ci illərdə o bərk cisimdə istiliyin yayılmasına aid ilk kəşflərini etmiş , 1822-ci ildə isə "İstiliyin analitik nəzəriyyəsi" əsərini çap etdirmişdir. İstilikkeçirmə tənliyi üçün bu və ya digər sərhəd şərtləri daxilində dəyişənlərin ayrılmasını üsulunu vermişdir. Onun "İstiliyin analitik nəzəriyyəsi" əsəri triqonometrik sıralar nəzəriyyəsi və analizin bəzi ümumi məsələlərinin işlənib hazırlanması üçün istinad mənbəyi olmuşdur.Müxtəlif sahələrdə verilmiş funksiyaların triqonometrik sıraya ayrılmasına aid ilk misalları Furye vermişdir. Onun istənilən funksiyanı belə sıraya ayırma cəhdi uğursuz olsa da, o həmin problemə aid böyük işlərin başlanğıcını qoymuşdur. Çoxluqlar nəzəriyyəsi və həqiqi dəyişənli funksiyalar nəzəriyyəsinin yaranması bu tədqiqatlarla bağlıdır.

 
Təxminən 1820-ci ildə Furyeyə çəkilmiş eskiz.

İstinadlarRedaktə

  • Moiroux J. Le cimetière du Père-LachaiseParis: 1908. — P. 162.
  • 1 2 3 4 MacTutor History of Mathematics archive
  • Mathematics Genealogy Project — 1997.
  • 1 2 Almaniya Milli Kitabxanası, Berlin Dövlət Kitabxanası, Bavariya Dövlət Kitabxanası və s. Record #118684310 // Ümumi tənzimləmə nəzarəti (GND) — 2012—2016.
  • 1 2 BnF identifikatoru: açıq data platforma — 2011.
  • 1 2 Фурье Жан Батист Жозеф // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / red. ilə А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.