Məsih (III hissə)

Məsih (HWV 56) – Georq Fridrix Hendel tərəfindən 1741-ci ildə yazılmış, üç hissəli ingilis dilli oratoriyadır. Bu məqalə oratoriyanın ikinci hissəsi və onun musiqisinin Çarlz Cennens tərəfindən yazılmış mətnlə uyğunlaşdırılması haqqındadır. Birinci hissədə Məsih haqqında peyğəmbərlik, çobanların müjdələnməsi və Məsihin yer üzərində əməlləri göstərilir. İkinci hissədə yeddi səhnədə İsanın əziyyətləri təsvir olunur. Oratoriyanın ən uzun səhnəsi olan “O, xor görüldü” səhnəsindən sonra İsanın ölümü, dirilməsi, yerə enməsi, İncillərin bu haqqda məlumatları səsləndirilir. Bu hissəyə həmçinin “Haleluya” xoru ilə başa çatan “Tanrının triumfu” hissəsi daxildir. Üçüncü hissədə isə Pavelin İsanın dirilməsini öyrənməsi və İsanın Cənnətdəki mövqeyindən bəhs olunur.

Məsih (III hissə)
Üçüncü hissənin sonunda səslənən "Layiq quzu" xorunun son səhifəsinin əlyazması
Üçüncü hissənin sonunda səslənən
"Layiq quzu" xorunun son səhifəsinin əlyazması
Bəstəkar Georq Fridrix Hendel
Forma oratoriya
Premyera
  • 1741 (1741)
Hissələr 9 hissə, 4 səhnə

Məsih oratoriyasıRedaktə

Oratoriyanın librettosu Çarlz Cennens tərəfindən yazılmış, əsasən Kral Ceymsin Bibliyasının Əhdi-Ətiq hissəsinə, bəzi psalmlarda isə Ümumi İbadət Kitabına istinad edilmişdir.[1][2] Mətni şərh edərkən Cennes qeyd edir: “...Mətnin subyekti digər bütün subyektlərdən üstündür. Mətnin subyekti Məsihdir...”[3]

Digər mənbələrlə əhatə olunması baxımından Məsih, Hendelin digər oratoriyalarından fərqlənir, bunun yerinə oratoriyada xristian Məsih təsvir olunur:

  "Məsih tipik Hendel oratoriyalarından biri deyil; burada Əhdi-Ətiqə əsaslanan digər Hendel oratoriyalarından fərqli olaraq adlı obrazlar yoxdur və ola bilsin ki, bu hadisələrdə adları keçən şəxslərin xatirəsinə hörmət olaraq belə qəbul edilmişdir. Bu şəxslər üzərində qurulmuş dramadan daha çox, lirik metodlu ibadətdir; əsərin mətninin əsaslandığı mənbələr də daha çox narrativ xarakter daşıyır və onlarda dialoq yoxdur."
Kristofer Hoqvud[4]
 

Struktur və qavramRedaktə

Oratoriyanın strukturu liturgik il əsasında təşkil olunub; Birinci hissədə Advent, Miladİsanın həyatı, ikinci hissədə Lent, Pasxa, Yüksəliş və Pentekost, üçüncü hissəədə kilsə ilinin tamamlanması, Məsihin dirilməsi və Cənnətdəki mövqeyi təsvir olunur. İstifadə olunmuş əsas mənbə Əhdi-Ətiq kitablarıdır.[2] İsanın doğulması hadisəsi oratoriyada peyğəmbər Yesayanın (libretto üçün daha çox qəbul edilən mənbə olaraq) sözlərinə əsasən təsvir edilir. Bu səhnədə yalnız Çobanların müjdələnməsi səhnəsində Lukanın İncilinə istinad edilmişdir.[5] Çobanlar və quzu səhnəsi oratoriyanın bir çox səhələrində görünür, məsələn: “O öz sürüsünü çoban kimi bəsləməlidir” ariyasında (yeganə uzun hissədir ki, İsanın yerdəki işlərindən danışırlır), İkinci hissənin açılışında (“Tanrının quzusuna nəzər yetir”), “Hamımız çobana bənzəyirik” xorunda və əsərin bağlanış xorunda (“Quzuya layiq”). Bəzən müxtlif Bibliya kitablarından olan məlumatlar bir səhnədə birləşdirilib, lakin əksərən birinci səhnədə - Xristian inancının elanı, ardıcıl üç hissə, reçitativ, ariya, xor - olduğu kimi, müxtəlif ardıcıl hissələr rabitəli mətn vasitəsiylə birləşdirilir.

MusiqiRedaktə

Hendel Londonda Məsih oratoriyasını yazdığı zaman, artıq sevilən italyan dilli operaların müəllifi kimi məşhur idi, həmçinin ingilis dilli dini mətnlər əsasında 1713-cü ildə yazılmış "Utrext Te Deum və Yubilate əsərinin və bir neçə oratoriyanın müəllifi idi. Məsih oratoriyasını da yazarkən o, eyni musiqi texnikasından istifadə etmişdir və bu texnika solo və xor ifasının növbələşməsinə əsaslanır. Çox az səhnələr duet və ya solo və xorun kombinasiyası şəklində yazılmışdır. Sololar tipik reçitativ və ariya kombinasiyasıdır. Ariyalar hava və ya nəğmə adlandırılır, onlardan bəziləri da capo formasına malikdir, lakin bəzən birinci hissə orta hissə arasında təkrarlanaraq maraqlı kontrast yaradır. Hendel, mətni çatdırmaq üçün formatdan azad istifadənin müxtəlif yollarını tapır. Reçitativ (Rec.) şəklində qeyd edilmiş üç “secco” hissəsi yalnız basso continuo ilə müşayət olunur. "Accompagnato" (Acc.) şəklində qeyd edilmiş reçitativlər isə əlavə simli alətlər vasitəsiylə müşayət olunur. Hendel həm solo, həm də xor hissələrdə dörd səsli sistemdən istifadə edir - soprano (S), alto (A), tenor (T) və bass (B). Yalnız bir yerdə xor aşağı və yuxarı olmaqla iki hissəyə bölünür və burada SATB başqa yolla qurulur. Orkestrın not düzümü sadədir: qoboylar, simlilər və basso continuo klavesin, violançel, viola və faqot. İki truba və litavr ikinci hissənin bağlanış xoru olan “Haleluya”da olduğu kimi, bəzi hissələrdə yüksəsk səs vurğularını qeyd etmək üçün istifadə edilir. Tanrının nitqini və Haleluya xorunda “Krallar Kralı”nın sözlərini qeyd etmək üçün Hendel uzun təkrarlanan notlarda cantus firmus istifadə edir. [6]

Ümumi qeydlərRedaktə

Aşağıdakı cədvəldə əsərin hissələri nömrələrlə göstərilmişdir. Məsihin hissələrinin nömrələnməsi üçün iki əsas sistem vardır: 1959-cu ilə aid tarixi Novello nəşri (əvvəlki nəşrlərə əsasən hazırlanmış 53 hissəli) və Hallische Händel-Ausgabe tərkibinə daxil olan Barenreiter nəşri. Müxtəlif hissələrdəki qısa reçitativlər nəzərə alınmasa, ümumilikdə əsər 47 hissədən ibarətdir. Aşağıdakı cədvəldə Novello nömrələri (Nov) birinci göstərilmişdir və hər hissənin qeydlər hissəsində individual Bärenreiter (Bär) nömrəsi də göstərilmişdir.

Qoboy və az halda trubaların istifadə olunduğu hissələrdə bass və ya simli açarın göstərilməsi ümumi mətnə təsir etmir. Açarların inkişafı və müxtəlif tempolar hər hissənin qeydlərində individual olaraq göstərilir. Hissələrin adları oriinal italyan dilində göstərilmişdir. Reçitativ və xor səhnə xüsusiyyətləri vurğulanmışdır.

Üçüncü hissənin mövzusuRedaktə

Nov Bär Başlıq / İlk cümlə Forma Tempo qeydi Alət Vaxt Açar
45 40 Bilirəm ki Xilaskarımız sağdı Ariya, Soprano Larghetto 3/4 E major
46 41 İnsana ölüm gəldiyindən bəri Xor Grave
Allegro
qoboy
Mahnı
Məsih
Yayımlanıb 1741
mahnılarının xronologiyası
"Məsih" "Məsih"
|| A minor
C major
47 42 Bildirirəm, sizə sirr açıram Accompagnato, Bass
Mahnı
Məsih
Yayımlanıb 1741
mahnılarının xronologiyası
"Məsih" "Məsih"
|| D major
48 43 Truba səslənməlidir Ariya, Bass Pomposo, ma non allegro truba 3/4 D major
49 Sonra keçmək gərəkir Reçitativ, Alto Allegro
Mahnı
Məsih
Yayımlanıb 1741
mahnılarının xronologiyası
"Məsih" "Məsih"
|| B-flat major
50 44 Ah ölüm, sənin mərhəmətin hanı? Duet, Alto Tenor Andante
Mahnı
Məsih
Yayımlanıb 1741
mahnılarının xronologiyası
"Məsih" "Məsih"
|| E-flat major
51 45 Tanrıya şükranlıq Xor Andante qoboy
Mahnı
Məsih
Yayımlanıb 1741
mahnılarının xronologiyası
"Məsih" "Məsih"
|| E-flat major
52 46 Əgər Tanrı yanımızda olsa Ariya, Soprano Larghetto 3/4 G minor
53 47 Quzuya ölüm yaraşar
Amin
Xor Largo
Andante
Larghetto
Allegro moderato
truba, litavra, qoboy
Mahnı
Məsih
Yayımlanıb 1741
mahnılarının xronologiyası
"Məsih" "Məsih"
|| D major

Üçüncü hissənin bölmələriRedaktə

Səhnə 1Redaktə

Səhnə 1-də Eyyubun kitabı (Eyyub 19:25-26) və Pavelin Korinflilərə birinci məktubu (1 Korinflilər 15:20-22) əsasında İsanın dirilməsinin messianik təsviri verilir.

45Redaktə

Bilirəm ki Xilaskarımız sağdı

“Bilirəm ki Xilaskarımız sağdı” soprano ariyası həm Eyyub, həm də Pavelin məlumatları əsasında yazılmışdır. Ariya musiqişünas Rudolf Steqliçin oratoriyanın birləşdirici motivi hesab etdiyi[5] “artan dördlük” sırlaması ilə başlayır və “Mən bilirəm” ifadəsi dəfələrlə təkrarlanır. “İndi Məsih dirilmişdir” hissəsi aktavadan daha çox artan melodiya ilə verilmişdir.

46Redaktə

İnsana ölüm gəldiyindən bəri

“İnsana ölüm gəldiyindən bəri” xorunun Pavelin məlumatlarından götürülmüş mətnində iki dəfə ölmə və dirilmə təqdim edilir. Ümumiyyətlə Hendelin xromatik xəttlərlə A minorda yazdığı Grave a kapellasını orkestrın müşayəti ilə C majorda ifa olunan Allegro ilə kəskin təzad yaradır.

Səhnə 2Redaktə

Səhnə 2-də Pavelin Korinflilərə birinci məktubunun mətni əsasında Böyük məhkəmə günü Bədənin dirilməsi təsvir olunur. Accompagnato və Ariyada 1 Korinflilər 15:51-53-dən olan üç ayə verilir. Ariyanı “trubalar səslənəcək” musiqi ideyası ilə başlamaq üçün Hendel mətni ikinci ayənin ortasında bölür. Bu səhnə ilk dəfə Çıxış 19-da səslənir və trubaların səslənməsi kralın zala daxil olmasını göstərir.[4] Korinflilər 15 ayəsi Brams tərəfindən də alman dilinə tərcümədə Alman rekviyemi əsəri üçün də istifadə olunmuş, lakin Brams trubalardan yox, trambonlardan istifadə etmişdir.

47Redaktə

Bildirirəm, sizə sirr açıram

“Bildirirəm, sizə sirr açıram” D majorda yazılmış bass accompagnatodur. Hissənin sonuna yaxın səslənən trubaların siqnalı kimi motivlər və “son trubadan əvvəl” ifadəsi hissəni oratoriyanın ümumi musiqi məzmunu ilə əlaqələndirir.

48Redaktə

Truba səslənməlidir

“Truba səslənməlidir” bass ariyası "Pomposo, ma non allegro" da capo aria forması ilə qeyd edilir. Oratoriyanın yeganə solo instrumental hissəsi olan bu musiqi hissəsində trubaların səsləndirdiyi motivi bass səslər daha da gücləndirir. “Və biz dəyişəcəyik” ifadəsində “dəyişəcəyik” sözü altı ölçüyə qədər dəyişən melizmalarla təsvir edilir. Orta hissədə “ölümsüzlük” sözü doqquz ölçüdə səkkiz melizmadan ilki kimi təqdim olunur.

Səhnə 3Redaktə

Səhnə 3-də Səhnə 2-dəki mətn (Korinflilər 15:54-57) reçitativ, duet və xor şəklində davam etdirilir, daha sonra isə Pavelin Romalılara məktubundan (Romalılar 8:31, 33-34) “Xilasın zəmanəti” hissəsi əsasında yazılmış ariya ilə tamamlanır.

49Redaktə

Sonra keçmək gərəkir

“Sonra keçmək gərəkir” alto reçitativi “ölüm qələbəsini qeyd edir” ifadəsi ilə bitir.

50Redaktə

Ah ölüm, sənin mərhəmətin hanı?

“Ölüm, sənin mərhəmətin hanı?” nəğməsi alto üçün E flat major və tenor üçün continuo bass xəttli səs üçün yazılmış simli alətlərsiz duetdir. Bu hissə soprano və alto üçün yazılmış "Se tu non lasci amore" (HWV 193, 1722) duetinə əsaslanır.[7] Beləcə bölmənin London dinləyicilərinə Yuli Sezar operasının final səhnəsindəki sevgi duetini xatırlatmalı idi.[8]

51Redaktə

Tanrıya şükranlıq

Xor oxşar açar və tempo ilə “Tanrıya şükranlıq” ayəsini ifa edir.

52Redaktə

Əgər Tanrı yanımızda olsa, kim bizə qarşı çıxa bilər

Üçüncü səhnə “Əgər Tanrı yanımızda olsa, kim bizə qarşı çıxa bilər” hissəsi ilə tamamlanır. Oratoriyanın əvvəlki xor sıralamasından fərqli olaraq bu hissə solo soprano tərəfindən ifa olunur. Sona yaxın Hendel Martin Lüterin xor üçün yazdığı “Dərin kədərlə sənin üçün fəryad edirəm” himninin xarakterik intervallarından bir neçə dəfə istifadə edir və musiqini final xoruna istiqamətləndirir.

Səhnə 4Redaktə

Dördüncü səhnədə Açılış kitabından uzun şerlə səmadakı varlıqların şükranlığı (Açılış 5:12:13) və genişləndirilmiş Amin duası ilə oratoriya tamamlanır.

53Redaktə

Quzuya ölüm yaraşar

Trubalar və litavrların da iştirakı ilə böyük orkestrın müşayəti ilə xorun ifa etdiyi təntənəli Largo olan “Quzuya ölüm yaraşar” hissəsi “hakimiyyət – zənginlik – müdriklik – güc – şükranlıq və xeyir-dua aldı” Andantesi ilə davam etdirilir. Largo və Andatne ardıcıllıqla davam etdirilsə də eyni musiqi kimi səslənmir. Fuqa “şükranlıq, şərəf, xeyir və güc onunla olacaq” ifadəsini saxlayır. Kişilərin səsləri və continuo unisondan başlayır, sadə mövzu doqquz dəfə təkrarlanaraq düşən nota kimi qalxır, not “Və şöhrəti, hökmdarın şanı” və “Haleluya” hissələrini xatırladır. Bəzi kontrmövzuların hissəyə canlılıq gətirməsi fonunda “for ever – and ever” ifadəsinə kimi instrumentləşmə zənginləşərək daha çox musiqi aləti ifaya qoşulur. Bu sözlər “Haleluya” xoru ilə eyni ritmdə lakin bir qədər aşağı tempdə müşayət olunur və sonra geniş Adagioya keçir. “Amin” duası sadə bass və continuo ilə başlayır. Qarışıq musiqi dörd ölçü və bir oktava qədər qalxır. Hər bir digər səs tenor, alto, soprano eyni mövzunu ifa edir. Daha sonra gözlənilmədən solo skripka mövzunu ifa edir, əvvəlcə dəstəklənməsə də, sonradan continuo mövzuya daxil olur. Daha iki instrumental ölçüdən sonra getdikcə daha çox azad səsin qoşulması ilə musiqi geniş həcmli forma alır. Sonda Amin Adagionun müşayəti ilə iki və ya daha çox dəfə təkrarlanır.

Oratoriyalarda reçitativlər, uzun ritornellolar və bəzəkli vocal xəttlər kimi opera xüsusiyyətlərinə qarşı çıxan müasir musiqi tənqidçisi Con Braun Hendelin musiqi ixtiraçılığının nümayişi və "kontrapunktal bacarığı”nı qiymətləndirir[8]: “Fuqa və Amin tamamilə absurd və yersizdir: ən yaxşı halda Amin yalnız dini xüsusiyyət daşıyır və burada gərəksiz görünür.”[3] Lakin Hendelin ilk bioqrafı Con Meinvarinq 1760-cı ildə qeyd edirdi ki, bəstəkara bu xorun “Haleluya xoru qədər yüksələn dahilik nümunəsi” olduğu bildirilmişdi[5]. Kristofer Hoqvud qeyd edir ki, “trubaların girişi cənnətdə sonuncu fırtınanı qeyd edir.”[9] Deniel Blok 1997-ci ildə bildirir ki, “bu hissədə bizlər qədim yəhudi teologiyası və Bibliya həqiqətlərinin, italya operası, ingilis şeriyyəti və alman ruhaniyyəti ilə birləşməsini görürük”.[4]

İstinadlarRedaktə

  1. Vickers, David. "Messiah (HWV 56) "A Sacred Oratorio"". gfhandel.org. 17 July 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 July 2011.
  2. 1 2 Powell, David R. "The Bible and Handel's Messiah: Some Sources on Their Relation and Use". journal.atla.com. Theological Librarianship, An Online Journal of the American Theological Library Association. 2009. 5 March 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 July 2011.
  3. 1 2 Heighes, Simon. "George Frideric Handel (1685–1759) / Messiah. Simon Heighes, for The Sixteen recording, Ach Herr, mich armen Sünder". hyperion-records.co.uk. 1997. İstifadə tarixi: 11 July 2011.
  4. 1 2 3 Block, Daniel I. "Handel's Messiah: Biblical and Theological Perspectives" (PDF). Didaskalia. 12 (2). 2001. İstifadə tarixi: 19 July 2011.
  5. 1 2 3 Luckett, Richard. Handel's Messiah: A Celebration. London: Victor Gollancz. 1992. ISBN 978-0-575-05286-4.
  6. Burrows, Donald. Handel: Messiah. Cambridge (UK): Cambridge University Press. 1991. ISBN 978-0-521-37620-4.
  7. "G. F. Handel's Compositions HWV 101–200". GFHandel.org. 17 July 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 July 2011.
  8. 1 2 Keates, Jonathan. "Handel Messiah" (PDF). Barbican Centre. 2007. 5 October 2012 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 July 2011.
  9. Hogwood, Christopher. Handel: Messiah (CD). The Decca Recording Company Ltd. 1991. (Notes on the music, Edition de L'Oiseau-Lyre 430 488–2)

Həmçinin baxRedaktə

Xarici keçidlərRedaktə