Mehdiqulu xan Vəfa

Mehdiqulu xan Vəfa və ya Mehdiqulu xan Usmiyev (d. 1855, Şuşa, Rusiya İmperiyası - ö. 1900, Tiflis, Rusiya İmperiyası) — ata tərəfdən qumuq əsilli azərbaycanlı hərbiçi və şair. Ana tərəfdən CavanşirlərQarabağ xanları nəslindən olan Xurşidbanu Natəvanın oğludur.[1]

Mehdiqulu xan Vəfa
Mehdiqulu xan Xasay xan oğlu Usmiyev
Mehdikulikhan.jpg
Doğum tarixi
Doğum yeri Şuşa, Şuşa qəzası, Şamaxı quberniyası, Rusiya imperiyası
Vəfat tarixi
Vəfat yeri Tiflis, Tiflis qəzası, Tiflis quberniyası, Rusiya imperiyası
Dəfn yeri İmarət qəbiristanlığı
Vətəndaşlığı
Atası Xasay xan Usmiyev
Anası Xurşidbanu Natəvan
Fəaliyyəti şair
Mükafatları IV dərəcəli "Müqəddəs Anna" ordeni Qılınclı və bantlı III dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeniQılınclı və bantlı III dərəcəli Müqəddəs Anna ordeniIII dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordeni
Vikimənbənin loqosu Mehdiqulu xan Vəfa Vikimənbədə

Çar ordusunun podpolkovniki olmuş və Vəfa təxəllüsü ilə şerlər yazmışdır.

Həyatının erkən dönəmiRedaktə

1855-ci ildə Şuşa şəhərində qumuq əsilli general-mayor Xasay xan Usmiyevlə (1808-1866) şairə və Qarabağ xanı Mehdiqulu xanın qızı Xurşidbanu Natəvanın ailəsində dünyaya gəlmişdir.[2] Ona ana babası Mehdiqulu xanın adı verilmişdir.

1859-cu ildə Şuşanı ziyarət etmiş Aleksandr Düma onun barədə bu sözləri demişdir:

{{cquote|4 və ya 5 yaşlı oğlan, ehtimal ki, instinktiv olaraq əlində xəncər tutmuşdur...Bu, fransız ananın heç bir zaman övladına verməyəcəyi, həqiqətən də iti bir xəncər idi.[3]

Bir fotoşəkli məlumdur. 1999-cu ildə Gürcüstan Dövlət Arxivindən əldə edilmiş foto şəklinin altında "1877-ci il, Dunay" yazılmışdır.

Hərbi karyerasıRedaktə

1871-ci ildə hərbi xidmətə başlamış və elə həmin ildə də "Zati-aliləri İmperatoru 1871-ci ildə Tiflisdə qarşılamaya görə" medalı ilə mükafatlandırılmışdır. 1971-ci ilin 9 noyabr tarixində praporşik rütbəsinə yüksəldilmişdir. 874-cü ildə Peterburqdakı zədagən övladları üçün nəzərdə tutulmuş Paj hərbi korpusunda təhsil alıb.

1976-cı ildən etibarən süvari bölməsində hərbi xidmətini davam etdirmiş və eskadrona göndərilmişdir. 1877-ci ildə Qafqaz Hərbi Dairəsi komandanının xüsusi işlər üzrə kömökçisi təyin edilmişdir. 1877-1878-ci illər Rus-Türk müharibəsinə qatılmış və adətən, müharibənin əsas qəhrəmanlarından olan İosif Qurkonun komandanlığı altında döyüşmüşdür. O, 7 iyul tarixində Tarnovonu ələ keçirmiş, Haim Boaz keçidi vasitəsiylə Balkanlara daxil olmuş, böyük müqavimətə rəğmən, Uflani, Maglizh və Qazanlakı ələ keçirmişdir. 18 iyulda türklər tərəfindən bir gün əvvəl boşaldılmış Şipkaya hücum etmişdir. Müharibənin bitməsindən sonra Qafqaza geri dönmüş və cəsurluğa, müharibədə iştiraka görə medallarla təltif edilmişdir.[4]

Mehdiqulu xan 1879-cu ilin 21 aprel tarixində kornet rütbəsi verilərək Əlahəzrətin Kazak Mühafizəçiləri Alayına göndərilmişdir. 1890-cı ildən 1895-ci ilə qədər ordu döyüş süvarisi olaraq rittmeyster rütbəsində xidmət etmiş, Qafqaz Hərbi Dairəsi komandanının adyutantı olmuşdur. 1895-ci ildən sonra, o, polkovnik-leytenant rütbəsinə yüksəlmişdir. 1897-ci ildən 1900-cu ilə qədər Qafqaz Hərbi Dairəsində qərərgah zabiti kimi xidmət etmişdir.

Xidməti qeydlərinə əsasən, o, Şuşada iki evdən ibarət ailə mülkünə, Xankəndi yaxınlığında iki karvansaraya, bağlara, dəyirmanlara sahib olmuşdur. Həmçinin, o, bacısı ilə birlikdə Xasavyurdda insan məskunlaşmayan başqa bir mülkə də sahib olmuşdur. Mehdiqulu xanın Şuşadan başqa, Malıbəyli, Qıyaslı, Bilağan, Əhmədvar, Qərvənd-Meydan, Salvard, Qaraqoyunlu, İlçıçılar və s. yerlərdə də mülkləri olmuşdur.[4]

Xeyriyyəçiliklə də məşğul olan Mehdiqulu xan 1897-ci il fevralın 17-ində Şuşada öz xərcinə Azərbaycan əhalisi üçün qiraətxana açmışdır.

Mehdiqulu xan 1900-cü ildə Tiflis şəhəri Mixaylovski küçəsindəki mülkündə vəfat etmişdir. İmarət qəbiristanlığı dəfn edilmişdir

1910-cu il 8 may tarixinə İmarət qəbiristanlığında olan birinci türbədə Mehdiqulu xan Usmiyevin epitafiyasının mətni belədir “Əfsus ki, zülmkar dünyanın dövr eləməsindən, ürəklər gül kimi tikanla doludur. İbrahim xəlil xanın bağı xəzan oldu. Gülüstanın sərvi onun zəhərindən qurudu. Mehdi Qulu xan təmiz münasibətli şəhriyar idi. 29 cəmadi ul-avval 1313-cü il. ” (29 cəmadi ul-avval 1313 = 8 sentyabr 1900-ci il.)

AiləsiRedaktə

 
Mehdiqulu Xan anası Natəvan və bacısı Xanbikə ilə

O, yaxın qohumu olan Kərim ağa Cavanşirin qızı Səltənət Bəyim Cavanşirlə 1871-ci ildə evlənmişdir. İbrahimxəlil xanın nəvəsi olan Səltənət Bəyimdən 1 oğlu və 3 qızı olmuşdur:[4]

  • Ağa Bikə (avqust 1973 - 1942) - Əkbər Mirzə Qacarla (Bəhmən Mirzə Qacarın nəvəsi, Rzaqulu Mirzə Qacarın oğlu) evlənmişdir.
  1. Rzaqulu Mirzə
  2. Rüknəddin Mirzə
  3. Dilşad Qacar - İmperatriça Mariya Aleksandrovnanın fəxri qulluqçusu, İsgəndər bəy Rüstəmbəyovla evlənmişdir.
  4. Saray Məlik
  • Bilqeyis Bikə (1874 iyul - ?)
  • Əzizə Bikə (1876 yanvar - ?)
  • Xasay Usmiyev (28 avqust 1881 - 6 oktyabr 1925) - Dilşad Qacarın qızı olan Səriyyə Rüstəmbəyova, daha sonra Sofiya Yastremskoy ilə evlənmişdir. Mehdi
  1. Usmiyev (6 fevral 1906, Şuşa - 17 yanvar 1993, Moskva)
  2. Səid Usmiyev (6 yanvar 1907, Tiflis - 15 avqust 1998)
  3. Leyla Usmiyeva (19 sentyabr 1910 - 8 iyun 1996, Bakı)

Bundan əlavə, Mehdiqulu xan Vəfa, İbrahimxəlil xan Cavanşirin nəticəsi, Xurşidbanu Natəvanın oğlu, Mehdiqulu xan Cavanşirin nəvəsi,Xanbikə xanımın qardaşıdır.

MükafatlarıRedaktə

Mehdiqulu xan Vəfanın təltif edildiyi mükafatlar bunlardır:[4]

Həmçinin baxRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. "Xurşidbanu Natəvan".
  2. Azerbaijani generals

    General-mayor Xasay xan Usmiyev (1808-1866) - Qarabağlı məşhur şairə Natəvanın əri. Onların övladı Mehdiqulu xan 1855-ci ildə Şuşada doğulmuş və çar ordusunda polkovnik-leytenant olmuşdur.

  3. Aleksandr Düma. Adventures in the Caucasus. Peter Owen. 1962. səh. 142.
  4. 1 2 3 4 Ismayilov, Eldar. "Князи Уцмиевы в Азербайджане" [Utsmiyev Princes in Azerbaijan]. News of the Azerbaijan Historical and Genealogical Society (az.) (6): 29–35.