Mirzə Muxtar

(Mirzə Muxtar Məmmədov səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)

Mirzə Muxtar Mirzə Ələsgər oğlu Məmmədov (1841, Şuşa, Kaspi vilayəti16 yanvar 1929, Bakı) — aktyor, xanəndə

Mirzə Muxtar
Mirza Mukhtar.jpg
Doğum tarixi 1841
Doğum yeri
Vəfat tarixi 16 yanvar 1929(1929-01-16)
Vəfat yeri
Fəaliyyəti teatr aktyoru, xanəndə, musiqişünas, teatr pedaqoqu[d]
Fəaliyyət illəri 1873–1919

HəyatıRedaktə

Mirzə Muxtar Mirzə Ələsgər oğlu 1841-ci ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdu. İbtidai təhsilini molla yanında almışdı. Sonra mədrəsə də təhsilini davam etdirmişdi. Sonra, on bir yaşında türk-rus (rus-tatar) məktəbində təhsil almışdı. Farsrus dillərini mükəmməl öyrənmişdi. İyirmi yaşından Şuşada müəllimliklə məşğul olmuşdu. 1870-ci ildə Novruz bayramı münasibətilə "Qaravəlli" tamaşası hazırlayıb və oyun camaatın xoşuna gəlmişdi. Bundan sonra o, bütün bayramlarda məsxərəli və məzhəkəli tamaşalar hazırlamışdı. 1874-cü ildə Şuşada Mirzə Fətəli Axundzadənin "Hacı Qara" komediyasını səhnəyə qoymuşdu. Tamaşa rus əsgərlərinin qışlamasında (kazarmasında) göstərilmişdi.

Mirzə Muxtar Məmmədovun aktyorluğunun ilkin mərhələsi (1873–1883) Şuşa dövrünə aiddir. Bir müddət TiflisdəGəncədə işləyən Mirzə Muxtar 1899-cu ildə Bakıya köçüb. Şəhər məktəblərindən birinə müəllimliyə düzələndən sonra şəhərin teatr həvəskarları ilə tanış olub. Tezliklə teatr tamaşalarının hazırlanmasında fəallıq göstərən ziyalı kimi tanınıb. Müxtəlif illərdə birinci və ikinci "Müsəlman dram artistləri cəmiyyəti"nin, "Həmiyyət", "Nicat", "Səfa" mədəni-maarif cəmiyyətlərinin teatr truppalarında, "Zülfüqar bəy və Üzeyir bəy Hacıbəyov qardaşlarının müdiriyyəti", Abbasmirzə Şərifzadənin rəhbərlik etdiyi "Müsəlman artistləri ittifaqı"nın dəstələrində aktyorluq edib.

Əbdürrəhim bəy HaqverdiyevÜzeyir bəy Hacıbəyov onu aktyor və xanəndə kimi Şuşadan yaxşı tanıyırdılar. Buna görə də "Nicat" teatr dəstəsinin və Hüseynqulu Sarabskinin "Müsəlman opera truppası"nın hazırladıqları opera tamaşalarında şirin və məlahətli səsi olan Mirzə Muxtar yaxından iştirak edib. Üzeyir bəy Hacıbəyun ilk milli operamız olan "Leyli və Məcnun" əsərinin hazırlamb hasilə gəlməsində yaxından iştirak edib. 1908-ci il yanvarın 12-də göstərilən ilk tamaşada Əbül Qeys (Qeysin atası) rolunu oynayıb.

Üzeyir bəyin "Şah Abbas və Xurşid banu" operasının ilk tamaşasında (10 mart 1912) isə Vəzir rolunda çıxış edib. Erməni daşnakları 1918-ci ilin martında Bakıda vəhşilklə kütləvi qırğınlar törədəndə, şəhəri oda qalayanda 77 yaşlı qocaman teatr xadiminin evi dağılıb, olan-qalan varidatı əlindən çıxıb. O, zəlil günə düşüb və "Bəsirət" qəzeti 17 noyabr 1918-ci il tarixli sayında bu barədə məqalə yazıb.

Üzeyir bəyin təşəbbüsü ilə ziyalılar ona yardım göstəriblər. Aktyorun yaradıcılığının Bakı dövründəki əsas qadın və kişi rolları bunlardır: Yetər, Hürü və Bədricahan ("Hacı Qəmbər", "Müsibəti — Fəxrəddin" və "Ağa Kərim xan Ərdəbili", Nəcəf bəy Vəzirov), Pərizad və Cəfər xan ("Dilin bəlası" və "Nadir şah", Nəriman Nərimanov), Səfər bəy ("Hacı Qara", Mirzə Fətəli Axundzadə), Şeyx Əhməd ("Ölülər", Cəlil Məmmədquluzadə), Mirzə Bayram ("Dağılan tifaq", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), Molla Sübhan ("Ədirnə fəthi", Cəfər Cabbarlı), Əhməd Rza ("Sultan Əbdülhəmidin xəli", Mehdi bəy Hacınski), Şiruyə və Baş möbid ("Dəmirçi Gavə", Şəmsəddin Sami), İbrahim ("Qəzavat", S.Lanskoy).[1]

Mirzə Muxtar Məmmədov 1929-cu il təqribən yanvar ayının 16-da 88 yaşında Bakıda vəfat edib.[2][3]

MənbəRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. Rəhimli, İ. Mirzə Muxtar Məmmədov // Azərbaycan Teatr Ensiklopediyası (3 cilddə). 2-ci cild. Bakı: Azərnəşr. 2017. səh. 358–359. ISBN 978-9952-8021-9-1.
  2. İlham Rəhimli. Mirzə Muxtar Məmmədov // Səhnə fədailəri. 3 cilddə. 1-ci cild. Bakı: Şərq-Qərb. 2018. S. 9–15.
  3. Mirzə Myxtar // Kommynist. № 15 (2521). 18 janvar 1929. S. 4.

Həmçinin baxRedaktə