Panama Respublikası (isp. República de Panamá [re̞ˈpuβ̞lika ð̞e̞ panaˈma]) — Mərkəzi Amerikada ölkə. Qərbdə Kosta-Rika, şərqdə Kolumbiya ilə sərhəddir. 2012-ci ildə "New York Times" qəzetinin " dünyanın görməli yerləri" siyahısında Panama birinci yerdədir.

Panama Respublikası

República de Panamá
Panama
Panama gerbi
Gerbi
Şüarı: Pro Mundi Beneficio (latın "sülh naminə")
Himni: Himno Istmeño
Panama xəritədə yeri
Paytaxtı
və ən böyük şəhəri
Panama
8°58′ şm. e. 79°32′ q. u.
Rəsmi dilləriispan
İdarəetmə formasıPrezident Respublikası
• Prezident
Xuan Karlos Varela
İsabel Sen Malo de Alvarado
Qurulması
Tarixi 
• Kolumbiyadan ayrıldı
3 noyabr 1903
• Yaranması
1903
Ərazisi
• Ümumi
78200 (116)
• Su (%)
2,9
Əhalisi
• 2013 təxmini
3 689 293[1] (132)
• 2013 siyahıya alma
3 661 868[2]
• Sıxlıq
445/km2 (1,152.5/kv. mil)
ÜDM (AQP)2011 təxmini
• Ümumi
29,799[3] (90)
• Adam başına
13416
İİİ (2013)0.765[4]
yüksək · 65
ValyutasıBalboa ; ABŞ dolları ((PAB 590); (USD 840))
Saat qurşağı-5
Yolun hərəkət istiqamətisağ
Telefon kodu507
ISO 3166 koduPA
İnternet domeni.pa
Panama

Əsas məlumatlarRedaktə

Panama 9 əyalət, 3 muxtar əyalət və 2 komark (isp.comarca indígena)dan ibarətdir.

  • Dövlət quruluşu - Demokratik Respublika.
  • Dövlət və hakimiyyət başçısı - Prezident.
  • Nazirlər kabinetini Prezident seçir, Prezident və vitse-Prezident ümumxalq səsverməsi ilə 5 ildən bir seçilir. Qanunverici orqan- birpalatalı Milli Assambleya(Asamblea Nacional)71 deputat, 5 illik müddətə seçilirlər.
  • Panama Valyutası - balboa, 1903-dən, Panama Kolumbiyadan ayrılandan. Əsasən Amerika dolları istifadə olunur. 2010-cu ildə 1,7 milyon turist Panamanı ziyarət edib. Bu 2009-la müqaisədə 12% çoxdur.
  • Əhali sayı-3 700 min( 2015-ci il, təxmini);sıxlıqı-47 adam/km².
  • Etnik tərkib: Metis (Mestizo) -70%, qara dərili, mulat, sambo-14%, ağ dərili-10%, hindu-6%.
  • Doğum-20,18 ‰(dünyada 96-ci yer, ölüm 4,66 ‰ (dünyada 196-cı yer).
  • Əhalinin dili- İspan dili(rəsmi dil), İngilis(14%),fransız(18%).Panamalıların çoxu bir neçə dil bilir.
  • Dini: Katolik 85%, Protestant 15%.
  • Paytaxtı- Panama-siti şəhəri- 1 638 min sakin.

CoğrafiyasıRedaktə

  • Coğrafi koordinatları-9 00 N, 80 00 W
  • İqlimi-dəniz tropik,yüksək nəmlilik. May ayından yanvar ayına qədər-yağış mövsümü, yanvar ayından may ayına qədər -quraqlıq mövsümüdür. Ən yüksək nöqtəsi Baru vulkanı(volcan Baru) (3475 м)dır. Təbii sərvətləri Bal,dəniz məhsullarıdır. Panama ərazisində tez-tez uraqan və meşə yanğınları baş verir. Çayların kənd təsərüffatı tullantıları ilə çirklənməsi balıq resurslarına zərər törədir.

TarixiRedaktə

İndiki Panama ərazisi azsaylı hindu qəbilələri Kuna, Çoko, Quayaminin yerləşdiyi ərazidir. Cənubunda Kokle mədəniyyəti yaranmışdır. Dəmir alətlər və keramit istehsal edirdilər. Panamalıların Avropa ilə ilk tanışlığı 1501-ci ilə təsadüf edir. Bu ispan Radriqo de Batistasın vasitəsilə olmuşdur. 1502-ci ildə Xristofor Kolumb "yeni dünya"ya 4-cü səyahəti vaxtı Panamanın şərq sahillərini tədqiq etmişdir. Mingünlük müharibədən sonra müstəqil respublika elan edilmişdir.

İstinadlarRedaktə

  1. "Panama əhalisinin göstəricisi (18.10.13)".
  2. Siyahıya alma 2013-cü ilin yanvarında aparılırdı.
  3. Report for Selected Countries and Subjects
  4. "Human Development Report 2013" (ingilis). United Nations Development Programme. 2013. 2013-08-13 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib.