Əsas menyunu aç

Qaraçay-Çərkəz Respublikası (Къарачай-Черкес Республика, Къэрэшей-Шэрджэс Республикэ) — Rusiya Federasiyasının tərkibində inzibati subyekt, Şimali Qafqaz Federal dairəsinin tərkibinə daxildir.

Qaraçay-Çərkəz Respublikası
qaraç.-balk. Къарачай-Черкес Республика
kab.-çərk. Къэрэшей-Шэрджэс Республикэ
Vid.jpg
Bayraq[d] Gerb[d]
Bayraq[d] Gerb[d]

43°55′ şm. e. 41°47′ ş. u.


Ölkə
İnzibati mərkəz Çerkessk
İcra başçısı Rəşid Temrezov
Tarixi və coğrafiyası
Yaradılma tarixi 1991
Sahəsi
  • 14.100 km²
Saat qurşağı Moskva vaxtı[d]
Əhalisi
Əhalisi
Rəqəmsal identifikator
ISO kodu RU-KC
Avtomobil nömrəsi 09
Rəsmi sayt​ (rus.)
Qaraçay-Çərkəz Respublikası xəritədə
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar
Qaraçay-Çerkesiya Respublikası
Karachay Cherkess03 az.jpg

TarixRedaktə

Qaraçay-Çərkəz muxtar vilayəti 12 yanvar 1922-ci ildə təşkil edilmişdir. Muxtar vilayət kimi 12 yanvar 1922-ci il - 26 aprel 1926-cı il və 9 yanvar 1957-ci il - 30 yanvar 1990-cı il tarixlərində mövcud olmuşdur. 30 noyabr 1990-cı il tarixindən 1991-ci il iyul tarixinədək Rusiya SFSR tərkibində Qaraçay-Çərkəz SSR adı ilə mövcud olmuş, 3 iyul 1991-ci il tarixindən bəri isə Rusiya FR tərkibində Qaraçay-Çərkəz Respublikası adı ilə mövcuddur.

Siyasi quruluşuRedaktə

Qanunvericilik orqanı Xalq Yığıncağı adlanır. Üzvlərinin sayı 73 nəfərdir.[2] Xalq Yığıncağının üzvləri 4 ildən bir respublika əhalisinin 18 yaş və daha yuxarı qisminin ümumi, bərabər, birbaşa və gizli səsverməsi ilə seçilir.[2]

CoğrafiyaRedaktə

Respublikanın ərazisi 14,277 км²-dir.[3] Respublika ərazisinin 80%-i dağlıq ərazidir. Respublika su ehtiyyatı ilə zəngindir. Beləki, respublika ərazisində buz mənşəli 130 dağ gölü yerləşir və irili-xırdalı 172 çay axır.[2] Çaylardan ən iriləri Kuban, Urup, Laba, Kİçik və Böyük Zelençuq çaylarıdır.[2] Respublika ərazisinin 416,201 hektarı meşələrlə örtülüdür.[2]

ƏhaliRedaktə

2002-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən respublikada 439.470 nəfər əhali yaşayır .[4]

Etnik tərkibRedaktə

Dövlət Siyahıyaalınmalara əsasən Qaraçay-Çərkəz
Respublikası əhalisinin etnik tərkibi
2002-ci il 2010-cı il
Toplam 439 470 478 517
Qaraçaylılar 169 198 194 324
RuslarKazaklar 147 878 150 025
Çərkəzlər 49 591 56 466
Abazinlər 32 346 36 919
Noqaylar 14 873 15 654
Osetinlər 3 333 3 142
Ermənilər 3 197 2 737
Ukraynalılar 3 331 1 990
Tatarlar 2 021 1 696
Yunanlar 1 349 1 276
Təsniflənməmiş 88 3 499

İqtisadiyyatRedaktə

Qaraçay-Çərkəz respublikası aqrar ölkəsidir. Təsrrüfatının əsas kimya və neft kimya , yeyinti və yüngül sənaye sahələri təşkil edir. Bununla yanaşı Qaraçay-Çərkəz respublikasında maşınqayırma və metal emalı (o cümlədən elekrotexnika, radiotexnika) tikinti materialları, agaç emalı, kömür və dağ mədən sənayesi inkişaf etmişdir. Onun energetikası Kuban çayının hidroenerji ehtiyatlarına əsaslanır. Sənayesi əsasən Çerkesk şəhərində mərkəzləşmişdir. Ən iri müəssisələri texniki rezin məmulatları, alçaq gərginlikli aparatlar, soyuducular istehsal edən müəssisələr kimya, sement, süd zavodları, mebel, ayaqqabı, tikiş fabrikləri, ət kombinatlarıdır. Əkinçilik və heyvandarlıq Qaraçay-Çərkəz respublikasının kənd təsərrüfatının aparıcı sahələridir. Dənli bitkilər (buğda, qarğıdalı), texniki bitkilərdən (günəbaxan, şəkər çuğundur) kartof, tərəvəz və yem bitkiləri əkilir. KubanKalauz suvarma sistemi kənd təsərrüfatının inkişafında mühüm rol oynayır. Dağ rayonlarında kənd təsərrüfatının əsasənə iri buynuzlu mal-qara saxlanması və qoyunçuluq təşkiil edir. Bununla yanaşı burada quşçuluq və arıçılıq da inkişaf etmişdir. Nəqliyyatın inkişafı üçün dağlar böyük maneələr törədir. Ona görə də yollar adətən çay vadiləri boyu uzanır. Nəqliyyat hövzələrindən ən inkişaf etmiş avtomobil nəqliyyatıdır. Dəmir yollarının uzunluğu 70 km-ə qədərdir. Qaraçay-Çərkəz respublikasının dağlıq olması təbiətinin füsünkar olması, burada turizm və istirahət zonalrının inkişafına əlverişli şərait yaradır. Teberdə və Dombay beynəlxalq əhəmiyyətli kurort şəhəridir. Faydalı qazıntılarından daş kömür, qurğuşun, sink, mis, sürmə, əhəngdaşı, mərmər və s. çıxarılır. Respublika iqtisadi əlaqələrinin tərkibinə daxil olduğu Şimali Qafqaz iqtisadi rayonunun respublikaları və vilayətləri ilə həyata keçirir.

RayonlarRedaktə

  • Qaraçay-Çərkəz Respublikası ərazisində 144 yaşayış məntəqəsi vardır. Onlardan 4-ü şəhər 140-ı isə

kəndlər və qəsəbələrdən ibarətdir. Bütün yaşayış məntəqələri inzibati baxımdan iki şəhər dairəsinin və inzibati rayonun tərkibinə daxil olurlar.

  • Çerkessk şəhər dairəsi
  • Qaraçayevsk şəhər dairəsi
  • Abazin rayonu
  • Adıq-Xabal rayonu
  • Zelençuq rayonu
  • Qaraçayev rayonu
  • Maloqaraçayev rayonu
  • Noqay rayonu
  • Prikuban rayonu
  • Urup rayonu
  • Ust-Cequtin rayonu
  • Xabez rayonu

ŞəhərlərRedaktə

  • Qaraçayevsk – 22.113 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)[5]

Xarici keçidlərRedaktə

İstinadlarRedaktə