Repatriasiya

Repatriasiya (lat. repatriate) və ya vətənə qayıtma — əmlakın, simvolik əşyanın və ya şəxsin könüllü və ya məcburi şəkildə öz sahibinə, öz məşəcə olduğu yerinə və ya vətəndaşlığı olduğu ölkəsinə qayıtması. O cümlədən, xaricdən hərbi qulluqçuların, ekspatların, qaçqınların miqrantların, sığınacaq axtaranların qayıdışı repatriasiya sayılır.

İnsan repatriasiyasıRedaktə

İnsan repatriasiyası könüllü və məcburi olur. Könüllü repatriasiyanın ilk dəfə formallaşmış prinsipi II Dünya Müharibəsinin nəticələrindən biri idi. Bu prinsipə əsasən, repatriasiyanın şərti qayıtmağa qarşı olan dəqiq və yaxşı müəyyənləşdirilmişdir faktorların olmaması idi.[1]

HüquqRedaktə

  Əsas məqalə: Geri qayıtmaq hüququ

Hər bir insan, öz ölkəsi də daxil olmaqla istənilən ölkəni tərk etmək və öz ölkəsinə qayıtmaq hüququna malikdir.

Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi. 13-cü maddə, 2-ci bənd.

Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi hüquqi cəhətdən məcburi deyil. Halbuki, ondan sonra qəbul olunmuş hüquqi cəhətdən məcburi olan beynəlxalq və regional sənədlər bu bəndin təsrinin nəticəsində geri qayıtmaq hüququnu qəbul edib.[2]

Ermənistan, Finlandiya, Fransa, Almaniya, Yunanıstan, İsrail, İtaliya, Yaponiya, Qazaxıstan, Filippin, İspaniya, Cənubi Koreya və Türkiyə kimi ölklərin repatriasiya haqqında qanunları var.[3]

PsixologiyaRedaktə

Bosniyadan qaçqın olan iki qrup insanların araşdırması (biri Bosniyaya repatriasiya edən, ikincisi isə Norveçdə qalan) göstərib ki, xronik psixoloji simptomlar hər iki qrupda mövcuddur. Hər iki qrupda vaxt getdikcə simptomların azalması müşahidə edilib.[4]

Başqa bir araşdırmada Kosovodan qaçqın düşənlərin İsveçə gəldiyi zamanı 37%-ə posttravmatik stress pozuntusu (PTSP) diaqnozu qoyulmuşdu. 18 ay sonra isə, Kosovoya qayıdanların 52%-ə, İsveçdə qalanların isə 87%-ə PTSP diaqnozu qoyulmuşdu.[5]

NümunələrRedaktə

  • Aliyah (ivr. ‏עלייה‎) — yəhudilərin İsrailə göçməsi.
  • Nurlu göçmə (qaz. Нұрлы көш) — oralmanların Qazaxıstana göçməsi haqqında dövlət proqramı.

Qeyri-insan əşyaların repatriasiyasıRedaktə

İnsan qalıqlarıRedaktə

Arxeoloji tapıntı olan insan qalıqlarının repatriasoyası hazırda arxeologiya etikasında mübahisəli məsələdir.[6] Bundan başqa, beynəlxalq səyahat[7] və ya müharibə zamanı[8] həlak olanların qalıqlarının repatriasiyası diplomatik işini tələb edə bilər.

Mədəni sərvətRedaktə

Müharibədə məğlub tərəfinin mədəni sərvətlərinin qənimət şəkildə alınması qədim zamanlardan bəri tətbiq olunurdu. Artıq yüz illər ərzində qaçaqmalçılıq yolu ilə xaricə gətirilən arxeoloji obyektlər muzeylər və kolleksiyaçılar tərəfindən alınırdı.[9]

İstinadlarRedaktə

  1. p. 68
  2. p. 9
  3. Yakobson, Alexander; Rubinstein, Amnon. "Democratic Norms, Diasporas, and Israel's Law of Return" (PDF). ajc.org. 2010-11-26 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib.
  4. Lie, Birgit. "The psychological and social situation of repatriated and exiled refugees: a longitudinal, comparative study". Scandinavian Journal of Public Health. 32 (3). 2004: 179–187. JSTOR 45142734.
  5. [1]
  6. Scarre and Scarre (2006). The ethics of archaeology : philosophical perspectives on archaeological practice, p. 206-208. Cambridge University Press, Cambridge. ISBN 0-521-54942-6.
  7. https://academic.oup.com/jtm/article/24/2/taw082/2742008
  8. https://bangordailynews.com/2018/07/15/news/us-military-officials-meet-with-north-koreans-to-discuss-repatriation-of-war-remains/
  9. https://environs.law.ucdavis.edu/volumes/28/1/cohan.pdf pp. 4-5