Türkiyədə dövlət çevrilişinə cəhd (2016)

Türkiyədə dövlət çevirlişinə cəhd2016-cı il 15 iyul tarixində İstanbulAnkarada baş vermiş dövlət çevrilişi cəhdi. Çevrilişə cəhd edənlərin məqsədi Türkiyədə mövcud hakimiyyəti devirmək idi. Özünü Yurdda Sülh Konseyi adlandıran bir qrup Türk Silahlı Qüvvələrinin rəsmi internet saytında və TRT-də yayımlanan bildirişdə ordunun dövlət idarəçiliyini ələ aldığını, ölkədə fövqəladə vəziyyət və küçəyəçıxma qadağası tətbiq edildiyini elan etdi. İlk növbədə Ankarada polis akademiyası partladıldı. Daha sonra İstanbulda Atatürk Hava Limanı, TRT, AKP-nin Ankara qərargahı zəbt olundu. Türkiyə Respublikası Silahlı Qüvvələri Baş Qərargah rəisi Hulusi Akar və ordunun komanda heyətinə daxil olan bəzi generallar, eləcə də prezidentin baş katibi əsir alındı. Türkiyə Böyük Millət Məclisi havadan atəşə tutuldu.

Türkiyədə dövlət çevrilişinə cəhd
Türkiyədə dövlət çevrilişinə cəhd (2016) is located in Türkiyə
Türkiyədə dövlət çevrilişinə cəhd (2016) (Türkiyə)

Tarix 15-16 iyul 2016
Yeri Ankara, İstanbul, Muğla, Malatya
Səbəbi Türkiyə Cümhuriyyətinin 65-ci hökümətini ələ almaq
Nəticəsi Dövlət çevrilişinə cəhd yatırıldı.
 • Prezident Sarayı bombalandı
 • Türkiyə Böyük Millət Məclisi bombalandı
 • Çoxlu sayda hərbiçi, hakim, prokuror, vəzifələrindən azad olunaraq həbs olunub
Münaqişə tərəfləri
Flag of Turkey.svg Yurdda Sülh Konseyi
Flag of Turkey.svg 1-ci və 2-ci ordunun müəyyən sayda hərbiçiləri
Flag of Turkey.svg Türkiyə Hava Qüvvələrinin müəyyən sayda hərbiçiləri
Flag of Turkey.svg Jandarma Genəl Komutanlığının müəyyən sayda hərbiçiləri
Flag of Turkey.svg Türkiyə Silahlı Qüvvələri
Flag of Turkey.svg Türkiyə Daxili İşlər Nazirliyi
Flag of Turkey.svg Türkiyə Milli İstihbarat Təşkilatı
Komandanları
Flag of Turkey.svg Akın Öztürk
Flag of Turkey.svg Adəm Hüduti
Flag of Turkey.svg Mehmet Oğuz Ağquş
Flag of Turkey.svg Ərkan Ağın
Flag of Turkey.svg Doğan Uysal
Flag of Turkey.svg Xaqan Qaraquş
Flag of Turkey.svg Saleh Kırxan
Flag of Turkey.svg Ərdəm Kargın
Flag of Turkey.svg Mustafa Yılmaz
Flag of Turkey.svg Necat Atilla Dəmirxan
Flag of Turkey.svg Məhərrəm Köse
Flag of Turkey.svg Rəcəb Tayyib Ərdoğan
Flag of Turkey.svg Binəli Yıldırım
Flag of Turkey.svg Hulusi Akar
Flag of Turkey.svg Ümid Dündar
İtkilər
104 hərbiçi 161 hərbiçi
Ümumi itkilər
265 nəfər ölüb, 2839 nəfər yaralanıb, Türkiyə Hava Qüvvələrinin 1 ədəd Sikorski UH-60 vertolyotu[1]

Küçələrə tanklar çıxarıldı. Ölkənin hava limanları, körpü və magistral yolları nəzarət altına alındı. TRT telekanalı, ardınca da Doğan Media Mərkəzi ələ keçirildi. AKP hökumətinin fəaliyyət imkanları iflic edildi.

Türkiyədə baş vermiş hərbi çevrilişə cəhdin qarşısını almaq üçün keçirilən əməliyyat zamanı 265 nəfər, o cümlədən 104 qiyamçı hərbçi və 161 mülki şəxs şəhid oldu, yüzlərlə insan yaralandı. Hərbi çevrilişə cəhd edənlər arasında həbs olunan hərbçilərin sayı 3000-ə çatdı. Hadisə ilə əlaqədar 34 general, yüzlərlə hərbçi, hakim, prokuror saxlanıldı.

İstanbul'daki Boğaziçi ve Fatih Sultan Mehmet köprüsü'nün jandarma tarafından kapatılması ile başlayan süreçte, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı İsmail Kahraman ve yaklaşık 50 kadar milletvekilinin mecliste bulunduğu sırada F-16 savaş uçakları meclis üzerinde uçuş yaparak parlamentoyu dört kez bombaladı. Ankara'nın Beştepe semtinde bulunan Cumhurbaşkanlığı Sarayı'na bombalama girişiminde bulunulsa da başarılı olunamadı, Muğla'nın Marmaris ilçesinde bir otelde bulunan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a karşı suikast girişiminde bulunuldu. Genelkurmay Başkanı Hulusi Akar, Kara Kuvvetleri Komutanı Salih Zeki Çolak, Hava Kuvvetleri Komutanı Abidin Ünal ve Jandarma Genel Komutanı Galip Mendi darbeyi gerçekleştiren askerler tarafından rehin alındı.

Gelişmeler üzerine Cumhurbaşkanı Recep Tayyip ErdoğanCNN Türk'te FaceTime aracılığı ile gerçekleştirdiği bağlantıda darbecilere hiçbir şekilde imkan tanınmayacağını ifade ederek halkı darbeye tepki göstermek için meydanlara ve havalimanlarına çıkmaya davet etti. Çağrının ardından, Türkiye'nin birçok ilinde darbe karşıtı protesto gösterileri düzenlendi.

16 Temmuz sabahı, Türk Silahlı Kuvvetleri ve Emniyet Genel Müdürlüğü personelinin gerçekleştirdiği operasyonlar sonucunda darbe girişimi bastırıldı ve askerler silahları ile birlikte teslim oldu. Olaylar sonucunda 104'ü darbe yanlısı asker olmak üzere 300'den fazla kişi hayatını kaybetti, 1491 kişi yaralandı, farklı rütbelerden 8036 asker gözaltına alındı. Yargı ve sivil siyaset mensupları dahil olmak üzere toplam gözaltı sayısı 22 Temmuz tarihi ile birlikte 10 bini buldu. Bunun yanı sıra askerî, idari ve adli kurumlarda birçok kişi görevden alındı.

Gülen Hareketi destekli olduğu öne sürülen askerî darbe girişiminin ardından İstanbul Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı ve Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından Türk Ceza Kanununun anayasal düzene karşı suçlar kapsamında yer alan ‘cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Büyük Millet Meclisini ve Türkiye Cumhuriyeti hükûmetini ortadan kaldırmaya veya görevlerini kısmen veya tamamen yapmasını engellemeye teşebbüs’, ‘Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın öngördüğü düzeni ortadan kaldırmaya veya bu düzen yerine başka bir düzen getirmeye teşebbüs’, ‘halkı, Türkiye Cumhuriyeti hükûmetine karşı silahlı isyana tahrik’ ve ‘cumhurbaşkanına suikast’ suçlarından soruşturma başlatıldı. 21 Temmuz'da Türkiyə Milli Təhlükəsizlik Şurasının toplantısında sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən ölkə konstitusiyasının 120-ci maddəsinə əsaslanaraq üç aylıq fövqəladə vəziyyət elan edildi.

Darbe girişimi, Türkiye siyasi tarihinde 12 Eylül 1980 askerî darbesinden 36 yıl sonra gerçekleştirilen ilk askerî darbe teşebbüsü olarak kayıtlara geçti.

HadisələrRedaktə

  • İstanbulda Boğaziçi körpüsüFateh Sultan Mehmet körpüsü bir qrup jandarma tərəfindən nəqliyyat hərəkəti dayandırıldı.
  • Türkiyə Silahlı Qüvvələrindən bütün mətbuat mərkəzlərinə Ölkə idarəsinə bütünlüklə əl qoyuldu şəklində mesaj göndərildi.Bu mesaj TSQ-ın internet saytında da yayımlandı.
  • TRT ələ keçirildi və aparıcı Yurdda Sülh Konseyinin imzası olan bir bəyanatı oxumağa məcbur edildi.
  • Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Hulusi Akar girov götürüldü.
  • Atatürk Beynəlxalq Hava Limanına tanklar yeridildi və işi dayandırıldı. Burada 47 şəxsi hərəkatçı F-16-dan buraxılan bombalar nəticəsində həyatını itirdi.
  • İstanbulSakaryada etiraz edən xalqa atəş açıldı, İstanbulda 2, Sakaryada 8 nəfər yaralandı.
  • 1. Ordu komandanı orgeneral Ümid Dündar Bu TSQ-nin dəstəkləmədiyi bir hərəkətdir şəklində açıqlama verdi.
  • Türkiyənin müxtəlif yerlərində gecə boyunca azan oxuduldu.
  • Ankarada yerləşən Milli İstihbarat Təşkilatında atışma oldu.
  • Türkiyənin baş naziri Binəli Yıldırım çevrilişçilərin hərbi helikopterlə vurulacağını bildirdi.
  • 1. Ordu komandanı orgeneral Ümid Dündar bir müddətliyinə Türkiyə Respublikası Silahlı Qüvvələri Baş Qərargah rəisi vəzifəsini icra etdi.
  • Boğaziçi körpüsündə hərəkəti dayandıranlardan 50 nəfər təslim oldu.
  • Ankarada 60 nəfərin həyatını itirdiyi açıqlandı.
  • 754 TSQ əsgəri həbs olundu. 5 general, 29 polkovnik vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı.
  • Baş Qərargahdan bayıra çıxarılan tanklar barikada məqsədi ilə kamazların olduğu əraziyə atəş açdı.
  • 16 əsgərin ölü tapıldığı, 200 nəfərin həbs olunduğu açıqlandı.
  • Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Hulusi Akar xilas edildi.

ReaksiyalarRedaktə

Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan:

  • "Mən hazırda ölkəmin Ali Baş Komandanı olaraq bunu çox açıq şəkildə deyirəm, qurucusu olduğum partiyanın bütün üzvlərini, milli iradəsi olan cümhurun özünü, xüsusilə şəhərlərdə insanları meydanlara çağırıram. Bu çevrilişi edənlərə layiqli dərsi verəcəyik".
  • "Türkiyə Silahlı Qüvvələrində olan xainlər üzə çıxdı. Hamısı bir-bir təmizlənəcək. Bunun əvəzini çox ağır ödəyəcəklər".
  • "Millətin silahı ilə milləti vururlar".

Baş Nazir Binəli Yıldırım:

  • "Bunu edənlər ən ağır şəkildə əvəzini ödəyəcəklər".

İstanbul valisi Vasip Şahin:

  • "Türkiyədə hərbi çevriliş planı uğursuz oldu".