Xotan dövləti

Xotan dövləti (çin 于闐 ) - müasir Sintzyan-Uyğur Muxtar Rayonu ərazisində, Xotan şəhəri ətrafında 56-1006cı illər arasında mövcud olmuş qədim monarxiya.

Xotan dövləti
56–1006
Xotan dövləti 1001-ci ildə
Xotan dövləti 1001-ci ildə
PaytaxtıXotən
Rəsmi dilləriQandari dili
Saka dili
Dini
Buddizm
İdarəetmə formasıMonarxiya
Tarixi 
• Yaranması
56
• Süqutu
1006
Xələfi
Qaraxanilər dövləti

Quruluşu və əhalisiRedaktə

Dövlətin qurulması haqqında 4 əfsanə var.[1] Hər 4 əfsanəyə görə şəhər Aşoka dövründə şimala köçmüş hindistanlılar tərəfindən qurulub. Əhalisi Saka dilinin yerli dialekti olan xotanca danışırdılar. Lakin sakaların Xotana nə vaxt gəldiyi məlum deyil. Əhalinin əsas dini buddizm idi. Han Tarixi Kitabına əsasən e.ə.125-23-cü illərdə Xotanda 3300-ə yaxın ev, 19300 nəfər əhali vardı. Bunlardan 2400ü əsgər idi.[2]

TarixiRedaktə

Xotan əsasən ticarət dövləti olub tarixi boyu Xunnu, Han sülaləsi, Tan sülaləsi, Göytürklər, Tibet imperiyası asılılığında mövcud olmuşdur. 792-ci ildə Tibet tərəfindən işğal olunsa da 851-ci ildə müstəqilliyini geri qazanmışdı. 10-cu əsrdə Uyğurların və Qaraxanilərin hakimiyyəti altına düşməyən yeganə Mərkəzi Asiya dövləti olaraq mövcud idi. Xotan hətta 970-ci ildə Kaşqarı Qaraxanilərin əlindən almış, Çinə hədiyyə olaraq bir fil göndərmişdi. Lakin 1006-cı ildə Yusif Qadir xan tərəfindən Xotan ələ keçirilərək Qaraxanilər dövlətinə birləşdirildi. Bu işğal Mahmud Kaşqari tərəfindən xatırlanmışdır:

  Biz onların üzərinə sel kimi axdıq,

Biz onların şəhərlərinə yayıldıq,

Biz onların bütxanalarını yıxdıq,

Biz Buddanın başına sıçdıq![3]

 

HökmdarlarıRedaktə

Yu Lin (俞林) 23
Cun De (君得) 57
Hsiu Moba (休莫霸) 60
Quanq De (廣德) 60
Fanq Kyan (放前) 110
Cian (建) 132
An Quo (安國) 152
Kyu Ren (秋仁) 446
Poluo Erşi (婆羅二世) 471
Sanmo Rama Sanşi (散瞿羅摩三世) 477
Shi Duluo (舍都羅) 500
Visa (尉遲) 530
Bey Şilian (卑示練) 590
Visa Vumi (尉遲屋密) 620
Fudu Hsin (伏闍信) 642
Fudu Hsionq (伏闍雄) 665
Visa Cinq (尉遲璥) 691
Visa Tiao (尉遲眺) 724  Fu Şiçan (伏師戰) 725  Fudu Da (伏闍達) 736Visa Quy (尉遲珪) 740

Visa Şenq (尉遲勝) 745

Visa Vaham (尉遲曜) 764
Visa Cie (尉遲詰) 791
Visa Çiye (尉遲遲耶) 829
Visa Nanta (尉遲南塔) 844
Visa Vana (尉遲佤那) 859
Visa Pikiluomo (尉遲毗訖羅摩) 888
Visa Sambhava (尉遲僧烏波) 912-966
Visa Sura (尉遲蘇拉) 967
Visa Darma (尉達磨) 978
Visa Sanarama (尉遲僧伽羅摩) 986
Visa Saqemayi (尉遲薩格瑪依) 999

İstinadlarRedaktə

  1. Emmerick, R. E. (14 April 1983). "Chapter 7: Iranian Settlement East of the Pamirs". In Ehsan Yarshater (ed.). The Cambridge History of Iran, Vol III : The Seleucid, Parthian, and Sasanian Periods, Part 1. Cambridge University Press; Reissue edition. səh. 263. ISBN 978-0521200929.
  2. Xan Tarixi Kitabı, 96A (Çincə)
  3. Divani Lüğət-it Türk, Bakı, Ozan, 2006. Səh. 353