Yovşan

bitki

Yovşan (lat. Artemisia)[3]mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinə aid bitki cinsidir.[4]

Yovşan
20170302Artemisia absinthium3.jpg
Elmi təsnifat
Beynəlxalq elmi adı

Azərbaycan Respublikasında 16 (bəzi məlumatlara görə 42) növü yayılmış, Tərxun adlanan bir növü isə becərilir. Bəzi növlərində efir yağları, turşular və s. maddələr var. Acı Yovşan (lat. Artemisia absinthium), adi yovşan (lat. Artemisia vulgaris) və başqa növləri dərman bitkisidir. Yarpaqlarından və gövdəsinin çiçəklənmiş uc hissəsindən hazırlanan dəmləmə, tinktura və ekstraktı iştah artıran və dərman vasitə kimi işlədilir. Eyni zamanda antibakterial xüsusiyyətlərə də malikdir. Əsasən dağlarda bitir və dadı olduqca acıdır.

AdlandırılmaRedaktə

Yovşan türk mənşəli sözdür. Mahmud Kaşğarinin "Divani Lüğət-it Türk" əsərində bu söz "yapçan" (ىَبْجانْ) və "yavçan" (ىَٯْجانْ) kimi işlənmişdir. Yovşanın elmi adı Artemisia sözünün ya yunan ilahəsi Artemidanın, ya da e.ə. 350-ci ildə ölən botanik və tibb alimi Kariyalı II Artemisiyanın adından yarandığı göstərilir.[5][6].

SinonimləriRedaktə

  • Absinthium Mill.
  • Chamartemisia Rydb.
  • Elachanthemum Y. Ling & Y. R. Ling
  • Oligosporus Cass.[7]

NövləriRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. Linney K. Genera plantarum eorumque characteres naturales, secundum numerum figuram, situm, & proportionem omnium fructificationis partium. 5 Stokholm: 1754. S. 367. doi:10.5962/BHL.TITLE.746
  2. Linnæi C. Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 845.
  3. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  4. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
  5. Ghorganics.com. "Etymology". 2015-11-01 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-07.
  6. Britannica.com. "Etymology". 2008-05-07 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-06-07.
  7. "Genus: Artemisia L." Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. 2007-04-13. 2011-06-29 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-09-08.

İstinadlarRedaktə