Üç Paşa və ya Üç Paşa iqtidarı olaraq bilinən quruluş Osmanlı Dövlətinin son dönəmlərinə damğasını vurmuş üç Osmanlı idarəçisi tərəfindən yaradılır.Bunlar, Daxili işlər Naziri və Sədrəzəm Tələt Paşa (1871-1921), Hərbi Nazir Ənvər Paşa(1881-1922) və Donanma Naziri Əhməd Camal Paşadır(1872-1922).. Osmanlı dövlətinin Almanların yanında I Dünya Müharibəsinə daxil olmasında İttihad və Tərəqqi Partiyasının aparıcı rəhbərləri olan bu üç paşa əsas rol oynamışdır.

Osmanlı qəzeti İkdamın 4 Noyabr 1918-ci il tarixində Birinci Dünya Müharibəsindən sonra Üç Paşanın ölkədən qaçmasından sonra Camal Paşa soldan sağa göstərilir; Tələt Paşa; Ənvər Paşa.

VarislikRedaktə

1913-ci ildəki Bab-ı Əli hücumu ilə hakimiyyətə gələn bu üç paşa Osmanlı İmperiyasında bundan sonrakı dövrdə həqiqətdə tək söz sahibi insanlar oldular. Bu dövr Osmanlı İmperiyasının I Dünya Müharibəsində təsliminə qədər sürdü (30 Oktyabr 1918). İsmayıl Ənvər Paşa yalnız bir dəfə hər hansı bir hərbi fəaliyyətə (Sarıkamış Döyüşü) nəzarət etdi və Üçüncü Ordunu xarabalığa buraxdı. Birinci Suez Hücumu və Ərəb üsyanı Əhməd Djemalın ən əhəmiyyətli uğursuzluqlarıdır. Mudros müqaviləsidən sonra,1918-ci il 2 Noyabr günü bir Alman sualtı gəmisi ilə İstanbuldan qaçan Ənvər, Tələt və Camal Paşa daha sonra Erməni Deportasiyasının təsiri ilə edam cəzasına məhkum edildilər. Tələt və Camal Paşa Erməni birlikləri tərəfindən, Ənvər Paşa isə Rus inqilabı ərəfəsində Bəlçivan yaxınlığında baş verən bir döyüşdə öldürüldü.

Türkiyə Cümhuriyyətində nüfuzlarıRedaktə

Birinci Dünya müharibəsindən və sonrakı Türk İstiqlal müharibəsindən sonra yeni qurulan Türkiyə Cümhuriyyətinin əhalisinin çoxu, eyni zamanda qurucusu Mustafa Kamal Atatürk [5] Üç Paşanı Osmanlı İmperatorluğunun I Dünya Müharibəsinə girməsinə səbəb olduğu üçün geniş tənqid etdi. 1912-ci ilin əvvəlində Atatürk (o vaxtkı Mustafa Kamal) Üç Paşalar Birliyi və Tərəqqi Komitəsi ilə əlaqələrini kəsdi, partiyanın götürdükləri istiqamətdən narazı qaldı, Ənvər Paşa ilə rəqabət inkişaf etdirdi. Sonralar Ənvər Paşa Türkiyənin Müstəqillik Döyüşünə qoşulmağa çalışsa da, Atatürkün rəhbərliyi altında olan Ankara hökuməti onun Türkiyəyə qayıtmasını və müharibə səylərinə qoşulmaq cəhdlərini əngəllədi.

ŞəkillərRedaktə

Həmçinin baxRedaktə

ƏdəbiyyatRedaktə

  • Allen, W.E.D. and R. Muratoff. Caucasian Battlefields: A History Of The Wars On The Turco-Caucasian Border, 1828-1921. Cambridge: Cambridge University Press, 1953. 614 pp.
  • Bedrossyan, Mark D. The First Genocide of the 20th Century: The Perpetrators and the Victims. Flushing, NY: Voskedar Publishing, 1983. 479 pp.
  • Derogy, Jacques. Resistance and Revenge: "Fun Times" The Armenian Assassination of the Turkish Leaders Responsible for the 1915 Massacres and Deportations. New Brunswick, NJ: Transaction Publishers and Zoryan Institute, April 1990. 332 pp.
  • Düzel, Neşe (2005-05-23). "Ermeni mallarını kimler aldı?". Radikal. "Enver Paşa, Talat Paşa, Bahaittin Şakir gibi bir dizi insanın ailelerine maaş bağlanıyor... Bu maaşlar, Ermenilerden kalan mülkler, paralar ve fonlardan bağlanıyor."
  • Emin Yalman, Ahmed. Turkey in the World War. New Haven, CT: Yale University Press, 1930. 310 pp.
  • Joseph, John. Muslim-Christian Relations and Inter-Christian Rivalries in the Middle East. Albany: State Univ. of New York Press, 1983. 240 pp.
  • Kayalı, Hasan. "Arabs and Young Turks: Ottomanism, Arabism, and Islamism in the Ottoman Empire, 1908-1918" 195 pp.