Əsas menyunu aç

Fateh

(Fateh rayonu səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)

Fateh rayonu, İstanbul şəhərinin qurulduğu tarixi yarımada adlanan bölgəni tamamilə əhatə edən və bu gün İstanbulun mərkəzi hesab olunan rayon. Rayon cənub-qərbdən Zeytunburnu, şimal-qərbdən Əyyubsultan rayonları ilə, şimaldan Haliç, şərqdən İstanbul boğazıcənubdan Mərmərə dənizi ilə əhatə olunmuşdur. 1928-ci ildən 2008-ci ilədək Əminönü rayonuyla birlikdə tarixi yarımadadakı iki rayondan biri olmuşdur. 2008-ci ildə Əminönü rayonunun ləğv edilərək Fateh rayonuna birləşdiriləsi ilə, yenidən bütün tarixi yarımadanı özündə birləşdirdi. 1562 ha sahəsi olan Fateh rayonu 57 məhəllədən ibarətdir.

Fateh
The Blue Mosque.JPG

41°01′21″ şm. e. 28°56′27″ ş. u.


Ölkə
Tarixi və coğrafiyası
Sahəsi
  • 17 km²
Saat qurşağı UTC+03:00
Əhalisi
Əhalisi
  • 436.539 nəf. (2018)
Rəsmi sayt
Fateh xəritədə
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

AdıRedaktə

1463-cü ildə Konstantinopolun fəthinin onuncu ili münasibətilə Fateh Sultan Mehmed öz adını daşıyan bir külliyə inşa etdirmişdir. Çox keçmədən Fateh külliyəsinin ətrafında müsəlman məhəlləsi formalaşmağa başladı. Külliyənin adıyla anılmağa başlanan məhəllə sonralar böyüyərək rayona çevrilmişdir.

Fateh rayonu şimal-qərbdən Əyyubsultan rayonu, şimaldan Haliç, cənubdan Mərmərə dənizi, cənub-qərbdən isə Zeytunburnu rayonları ilə qonşudur. Rayonun sahəsi 1562 ha olub, dəniz səviyyəsindən yüksəkliyi təxminən 60 metrdir. Əkin ərazisi yoxdur. Tarixi yarımadada yerləşən İstanbulun yeddi təpəsi bu rayonun sərhədləri daxilindədir. Rayonun sahil xətti isə 14 km-dir.

ƏhalisiRedaktə

Fatih ilçəsinin əhali inkişafı İstanbulun digər rayonlarından fərqli olmuşdur. Qədim Əminönü ilçəsində 1960-cı illərdə başlayan əhalidəki geriləmə 1990-cı illərdə də qədim Fatih ilçəsindən başlayıb. Bu gün də rayon əhalisi azalır. Bunun başlıca səbəbləri inkişaf sahələrinin daralması, iqtisadi imkanları inkişaf edənlərin başqa ilçələrə köçməsi və əhəmiyyətli bölgələrin mənzil sahəsi olmaqdan çıxıb iş sahə xarakteri qazanmasıdır.

İl Fateh rayonu üzrə Əminönü rayonu üzrə Ümumi
1965 344.602 137.849 482.451
1970 417.662 136.997 554.659
1975 504.127 122.885 627.012
1980 474.578 93.324 567.902
1985 497.459 93.383 590.842
1990 462.464 83.444 545.908
2000 403.508 55.635 459143
2007 422.941 32.557 455.498
2008 göstərici yoxdur göstərici yoxdur 443.955
2009 göstərici yoxdur göstərici yoxdur 433.796
2010 göstərici yoxdur göstərici yoxdur 431.147
2011 göstərici yoxdur göstərici yoxdur 429.351
2012 göstərici yoxdur göstərici yoxdur 428.857
2013 göstərici yoxdur göstərici yoxdur 425.875
2014 göstərici yoxdur göstərici yoxdur 419.266
2015 göstərici yoxdur göstərici yoxdur 419.345
2016 417.285
417.285

Tarixi binalarRedaktə

Mərmərə qazıntıları nəticəsində 8500 illik bir tarixə malik olduğu anlaşılan İstanbul şəhərinin ən qədim yaşayış məntəqələrindən biri olan Fateh ilçəsi, tarixi abidələr baxımından olduqca zəngindir. Tarixi yarımada Fateh, Roma İmperiyasının ən mühüm mərkəzlərindən biri olma xüsusiyyətinə sahib bir yer olmasının yanında 1058 il Bizans, 469 il isə Osmanlı İmperiyasına paytaxtlıq etmişdir. Bu xüsusiyyəti ona bu tarixi yarımadada üç mühüm mədəniyyətə aid çox mühüm əsərləri bir arada görməyə səbəb olub. Tarixi yarımada üzərində yer alan Roma, BizansOsmanlı dövrlərindən qalma əsərlərlə açıq hava muzeyini xatırladan ilçədir.

Aya SofyaRedaktə

 
Aya Sofyanın xaricdən görünüşü

Aya Sofya məbədiTürkiyənin İstanbul şəhərində yerləşən, əvvəl provoslav kilsəsi, daha sonra məscid, hal-hazırda isə muzey olan məbəd. Bizans dövrünə aid olan Aya Sofya Bizansın "qızıl əsrinin" simvoludur.

1935-ci ildən indiyə qədər muzey kimi fəaliyyət göstərən Aya Sofya Bizansa şahidlik edib, Osmanlı dövrünün möhtəşəm və tarixi abidələrindən biri olaraq il boyunca bütün ölkələrdən gələn turistlər tərəfindən ziyarət edilir. Zamana meydan oxuyan nəhəng ölçüdə, iqlim şərtləri, zələzələlər kimi təsirlərlə yaranan aşınmaların günümüzdə çox incə və ehtiyatlı halda aparılan bərpa işləri ilə aradan qaldırılmasına çalışılır.

Topqapı sarayıRedaktə

 
Topqapı sarayının panoramik şəkli

Topqapı sarayıTürkiyənin İstanbul şəhərində yerləşən və 400 il (14651856) Osmanlı sultanlarının iqamətgahı olmuş saray kompleksi.

Hökmdar iqamətgahı kimi saray təntənəli qəbullar və əyləncə məclislərinin keçirildiyi məkan olmuşdur. Hazırda muzey kimi fəaliyyət göstərən saray İstanbulun əsas turist məkanlarından biridir. Sarayda Məhəmməd peyğəmbərin əbası və qılıncı kimi müsəlmanlar üçün çox dəyərli olan müqəddəs relikviyalar qorunur. 1985-ci ildən “İstanbulun tarixi ərazisi”nin tərkibində UNESCOÜmumdünya irsi siyahısına daxil olan saray iv kriteriyası ilə “Osmanlı dövrü [...] saraylarının ən yaxşı nümunələrindən biri” kimi təsvir edilir.

Saray kompleksi dörd həyət və çoxlu kiçik binalardan ibarətdir. Ən aktiv məskunlaşma dövründə 4.000 insanın yaşadığı saray uzun sahilboyu ərazini əhatə edirdi. Kompleksə məscidlər, xəstəxana, çörəkxanalar və başqa binalar da daxildir. Sarayın inşasına 1459-cu ildə Konstantinopolu işğal etmiş Sultan II Mehmedin əmri ilə başlanmışdır. Sultanların əvvəlki iqamətgahından fərqləndirilməsi üçün saray “Yeni Saray” adlandırılmışdır. Saray XIX əsrdən etibarən Topqapı adlandırılmağa başlamışdır. 1509-cu il zəlzələsi və 1665-ci il yanğınından sonra sarayda əsaslı bərpa işləri aparılmış və saray genişlədilmişdir.

Sultan Əhməd məscidiRedaktə

 
Sultan Əhməd məscidindən 2006-cı ildən görüntü

Sultan Əhməd məscidi — 1609-1616-cı illərdə sultan I Əhmədin əmrinə əsasən İstanbuldaki tarixi yarımadada Memar Sədəfkar Mehmet Ağanın rəhbərliyi ilə inşa etdirilib. Caminin interiyeri mavi, yaşıl və ağ rəngli İznik çiniləriylə bəzədildiyi və yarımqübbələrin, böyük qübbənin içi mavi tonlu qələm işləri ilə bəzədildiyi üçün Avropalılar məscidi "Mavi Cami (Blue Mosque)" adlandırır. 1934-cü ildən etibarən Ayasofiya camidən muzeyə çevrilir. O zamandan etibarən İstanbulun əsas məscidi Sultan Əhməd camisidir.

Sultan Əhməd Məscidi külliyyəsilə birlikdə İstanbuldaki ən böyük tikinti komplekslərindən biridir. Bu külliyyə bir cami, mədrəsələr, hünkar qəsri, arasta, dükanlar, hamam, çeşmə, səbillər, türbə, darüş-şəfa, sibyan məktəbi, imarətxana və kirayəlik otaqlardan təşkil olunub. Tikintilərin müəyyən qismi günümüzə qədər gəlib çatmamışdır.

MəscidlərRedaktə

 
Fateh ilçəsində yerləşən Bəyazid Məscidi.
  • Bəyazid məscid
  • Bali Paşa məscidi
  • Bodrum məscidi
  • Fateh məscidi
  • Fənari İsa məscidi
  • Hasəki məscidi
  • Hırka-i Şərif məscidi
  • İskəndərpaşa məscidi
  • Kiçik Aya Sofya məscidi
  • Laləli məscidi
  • Mihrimah Sultan məscidi
  • Nuruosmaniyyə məscidi
  • Pertevniyal Validə Sultan məscidi
  • Sultan Əhməd məscidi
  • Süleymaniyyə məscidi
  • Şahzadə məscidi
  • Yavuz Səlim məscidi
  • Yeni məscid
  • Zeyrək məscidi

QalereyaRedaktə

İstinadlarRedaktə

Həmçinin baxRedaktə