Malazgird döyüşü — Bizans imperiyası ilə Səlcuqlu imperiyası arasında 26 avqust 1071-ci ildə İberiyanın Manzıkert nahiyyəsində (hal-hazırda Türkiyənin Muş əyalətinin Malazgird məntəqəsi) baş vermiş döyüş. Döyüşdə Bizans ordusunun məğlub olması və imperator IV Roman Diogenin əsir düşməsi Anadoluda və ətrafında Bizans hakimiyyətinin laxlamasında mühüm rol oynamış və Anadolunun tədricən türkləşməsinə şərait yaratmışdır. XI əsrdə qərbə doğru yürüşlərdə iştirak edən türklərin bir çoxu Malazgird qələbəsini Kiçik Asiyanı onların üzünə açan qələbə kimi qəbul edirdilər.

Malazgird döyüşü
Əsas münaqişə: Səlcuqlu-Bizans müharibəsi
131 Bataille de Malazgirt.jpg
Tarix 26 avqust, 1071
Yeri Malazgird, Anadolu
Nəticəsi Səlcuqluların qələbəsi
Münaqişə tərəfləri

Səlcuqlular dövləti

Bizans dövləti

Komandan(lar)

Alp Arslan
Alp Arslan.jpg,
Afşin bəy
Artuq bəy
Kutalmışoğlu Süleyman şah

Flag of the Greek Orthodox Church.svg IV Roman DiogenRomanos et Eudoxie.JPG
Flag of the Greek Orthodox Church.svg Nikeforos Bryennios
Flag of the Greek Orthodox Church.svg Theodore Alyates
Flag of the Greek Orthodox Church.svg Andronik Doukas

Tərəflərin qüvvəsi

20000

30,000-40,000 200,000[1]

Ölənlər və yaralananlar

2000

bilinmir

Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Muzdluların və hərbi mükəlləfiyyətlə orduya cəlb edilmiş döyüşçülərin əksəriyyətinin döyüşdən tez bir zamanda qaçıb canlarını xilas etməsinə görə, məğlubiyyət qərbi və şərqi taqmatalardan toplanılmış döyüşçülərə baha başa gəldi. Malazgirddəki döyüşün dalğaları Bizans üçün fəlakət demək idi. Döyüşün nəticəsi siyasi və iqtisadi böhrana gətirib çıxardı və Bizansın öz sərhədlərini müdafiə etməsini daha da çətinləşdirdi. Bu türklərin mərkəzi Anadoluya doğru daxil olmalarına səbəb oldu - 1080-ci ildə artıq Səlcuq türkləri 78.000 kvadrat kilometr ərazini ələ keçirmişdilər. Bizansın özünə gəlməsi 30 ilə başa gəldi və I Aleksius (1081-118) Bizansda stabilliyi bərpa edə bildi. Tarixdi Tomas Asbridc deyir ki, "1071-ci ildə Malazgird döyüşündə səlcuqlular imperiya ordusunu Kiçik Asiyanın şərqində darmadağın etdilər, tarixçilərin artıq bunu yunanlar üçün faicəvi geriləmə olaraq hesab etməsələr də, hər bir halda bu acıverici bir geriləmə idi". Həmçinin bu birinci və sonuncu hal idi ki, Bizans imperatoru müsəlman komandanın əsiri olurdu.

Arxa planRedaktə

Bizans imperiyasının Orta Əsrlərin güclü və möhkəm imperiyalarından biri kimi qalmasına rəğmən, hərbi baxımdan bacarıqsız monarxlar olan IV Konstantin Monomaxın və yenidən X Konstantin Dukasın hakimiyyəti illərində imperiya hərbi baxımdan çox gerilədi və I İsaak Komnenosun 2 illik qısa hakimiyyəti dövründəki islahatlar sadəcə Bizans ordusunun çökməsini bir qədər yubada bildi.

1053-cü ildə IX Konstantin XI əsr yunan tarixçisi Con Skaylitzesin 50 min nəfərdən ibarət olduğunu və "İberiya ordusu" adlandırdığı hərbi birləşməni dağıtdı və ləğv etdi. Skaylitzesin müasirləri olan keçmiş məmurlar Maykl Attaleiates və Kekaumenos də razılaşırlar ki, bu hərbi birləşmənin Konstantin tərəfindən dağıdılması imperiyanın şərq sərhədlərinin müdafiəsində faciəvi rol oynadı. Konstantin Səlcuqlularla 1064-cü ilə qədər davam edəcək razılaşma imzaladı, lakin Alp Arslanın komandanlığı altındakı böyük Səlcuqlu ordusu İberiya temasına hücum etdi və 25 günlük mühasirədən sonra Ani şəhərini ələ keçirib əhalini məhv etdi.

1068-ci ildə IV Diogen hakimiyyəti ələ aldı və bəzi sürətli hərbi islahatlardan sonra Manuel Komnenosu (I İsaak Komneneosun qardaşı oğlu) ekspedisiyanın komandanı təyin edərək Səlcuqlular əleyhinə göndərdi. Manuel Hierapolis Bambisi ələ keçirdi və İkoniuma olan türk hücumunun qarşısını əks-hücumla aldı, lakin sonradan sultan Alp Arslanın komandanlıq etdiyi səlcuqlular tərəfindən məğlub edildi. Manuel əsir götürüldü. Alp Arslan qazandığı uğura baxmayaraq, tez bir vaxtda sülh imzalamaq istəyirdi. Çünki o, özünün əsas düşməni kimi Misir Fatimilərini görürdü və digər dövlətlər münasibətləri pisləşdirməyi arzulamırdı. 1069-cu ildə Bizansla razılaşma imzalandı.

1071-ci ilin fevralında Romanos öz elçilərini Alp Arslanın yanına göndərərək 1069-cu il müqaviləsini yeniləməyi təklif etdi və şimal cinahını hücuma qarşı qorumağa çalışan Alp Arslan bununla razılaşdı. Edessanın mühasirəsini dayandıran Alp Arslan qüvvələrini Fatimilər tərəfindən idarə olunan Hələbə yönəltdi. Sülh danışıqları sadəcə aldatmaca idi, Romanos bundan istifadə edərək böyük bir ordu ilə Səlcuqluların cavabını gözləmədən Şərqi Anadoluya doğru yürüşə başlamışdı.

BaşlanğıcRedaktə

Romanosa onun rəqibi Con Dukasın oğlu Andronikus Dukas müşayiət edirdi. Romanosun ordusu Bizansın qərb əyalətlərindən toplanmış 5.000 nəfər peşəkar döyüşçüdən və ehtimalki, sayı bir o qədər də olan şərq əyalətlərindən toplanmış bölmələrdən ibarət idi.

İstinadlarRedaktə

  1. [1] Malazgirt Savaşı (e-tarih)