Qaraxanilər sülaləsi

Qaraxanilər (840 — 1212) —Qaraxanilər dövlətini idarə etmiş türk sülaləsi.

Qaraxanilər sülaləsi
Banisi Bilgə Qul Qədir xan
Sonuncu hökmdar IV Məhəmməd Buğra xanOsman xan Qaraxani
Əsası qoyulub 840
Soyun kəsilməsi -
Milliyyət Türk
Titullar
xaqan, xan, xatun

TarixiRedaktə

Qaraxanilərin kökü ilə bağlı 8 fərziyyə var, hamısını da fərqli alimlər ortaya atıb:

  1. Uyğur fərziyyəsi: J.Deqinye, J.H.Klorot, J.P.Abel Remyusa, M.Fraen, J.Reyno, H.Vamberi, Vilhelm Radlov və J.Markvart[1]
  2. Türkman fərziyyəsi: J. V. Hammey, Purgstall, G. Weil
  3. Yağma fərziyyəsi: V. Minorski, Faruk Sümer, Reşat Genç[2]
  4. Karluk fərziyyəsi: F. Qrenar, Eduard Şavannes, M. Fuat Köprülü
  5. Yağma fərziyyəsi: M. F. Köprülü
  6. Çigil fərziyyəsi: V. Bartold[3]
  7. Aşina fərziyyəsi : Zəki Vəlidi Toqan
  8. Türkeş fərziyyəsi: Sadettin Gömeç[4]

Böyük xaqanları (840—1041)Redaktə

  1. Bilgə Qul Qədir xanxaqan (840893).
  2. Bazir Arslan xanxaqan (893920).
  3. Oğulcaq xanxaqan (893940).
  4. Satıq Buğra xanxaqan (940955).
  5. Musa Baytaş Buğra xan – xaqan (955970).
  6. I Harun Buğra xan – xaqan (970993).
  7. Nəsr bin Əli xan – xaqan (993999).
  8. I Əhməd xan – xaqan (9991015).
  9. Mənsur Arslan xan – xaqan (10151024).
  10. II Əhməd xan – xaqan (10241026).
  11. Yusif Qadir xan – xaqan (10261041).

Şərq xanlığı (1041—1211)Redaktə

Yeddiçay, Şərqi Türkistan mərkəzi Balasaqun, 1130-cü ildən mərkəzi Qaşqar. Titul: xan.

  1. Süleyman Arslan xan – xan (10411055)
  2. II Məhəmməd Buğra xan – xan (10551057).
  3. I İbrahim Buğra xan – xan (10571059).
  4. Mahmud Toğrul xan – xan (10591074).
  5. Ömər Toğrul xan – xan (10741075).
  6. II Harun Buğra xan – xan (10751102).
  7. Əhməd Arslan xan – xan (11021130).
  8. II İbrahim Buğra xan – xan (11301156)
  9. III Məhəmməd Buğra xan – xan (11561180).
  10. II Yusif Tamğaç xan – xan 11801205).
  11. IV Məhəmməd Buğra xan – xan (1205-1211)

Şərq xanlığı Özkənddə (1141—1211)Redaktə

Orta Asiya. Mərkəzi Özkənd. Titul: xan.

  1. Hüseyn Toğrul Qara xan – xan (11411156)
  2. Mahmud Toğan xan – xan (11561162)
  3. III İbrahim Buğra xan – xan (11621178)
  4. Əhməd Qadir xan 11781210
  5. Mahmud Gücarslan xan 12101211

Qərb xanlığı (1041—1212)Redaktə

Orta Asiya. Mərkəzi Səmərqənd. Titul: xan.

  1. Məhəmməd xan Qaraxani – (10411052).
  2. İbrahim Tamğaç xan (10521068)
  3. Şəmsmülk Nəsr xan – xan(10681080).
  4. Xızır xan Qaraxani – xan (10801087).
  5. Əbülmüzəffər Əhməd xan – xan (10871095).
  6. I Məsud xan Qaraxani – хаn (10951097).
  7. Süleyman Təkin xan – xan (10971098).
  8. I Mahmud xan Qaraxani – xan (19981099).
  9. Cəbrayıl Qədir xan – xan (10991102).
  10. II Məhəmməd xan Qaraxani – xan (11021129).
  11. III Nəsr xan Qaraxani – xan (1129).
  12. Əhməd xan Qaraxani – xan (11291130).
  13. Həsən xan Qaraxani – xan (11301132).
  14. II İbrahim xan Qaraxani – xan (11321132).
  15. II Mahmud xan (Qaraxani) – xan (11321141).
  16. III İbrahim xan Qaraxani – xan (11411156).
  17. Əli xan Qaraxani – xan (11561163).
  18. II Məsud xan Qaraxani – xan (11631178).
  19. IV İbrahim xan Qaraxani – xan (11781201).
  20. Osman xan Qaraxani – xan(12011212).

MemarlıqRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. Hikmet Yurdu, Yıl: 6, C: 6, Sayı: 11, Ocak–Haziran 2013/1, ss.415-424,Karahanlıların Menşe Ve Kuruluş Faraziyeleri, Muhammet Kemaloğlu
  2. SÜMER, Faruk, Oğuzlar (Tarihleri-Boy Teşkilatı-Destanları), İstanbul, 1999
  3. BARTHOLD, V. V, Moğol İstilasına Kadar Türkistan, İstanbul, 1981.
  4. GÖMEÇ, Saadettin, Kök Türk Tarihi, Ankara, 1997.

MənbəRedaktə

  • [1] История СССР, с древнейших времен, т. 1, с. 429. (rus.)
  • [2] Щербак А.М. К истории образования узбекского национального языка. ВЯ, 1954, № 6, с. 107-115. (rus.)
  • [3] Гафуров Б.Г. История таджикского народа, т. 1, с. 213.  (rus.)
  • [4] Svat Soucek, A History of Inner Asia, Cambridge University Press (Februar 2000) ISBN 978-0-521-65704-4  (ing.)

Xarici keçidlərRedaktə