Tuzla (Bosniya və Herseqovina)

Tuzla (kiril Тузла) — Bosniya və Herseqovinada şəhər. Şəhər, Tuzla Kantonunun mərkəzi və Bosniya və Herseqovinanın şimal-şərqində yerləşən iqtisadi, elmi, mədəni, səhiyyəturizm mərkəzidir[1]. Tuzla, SarayevoBanya Lukadan sonra Bosniya və Herseqovinadakı ən böyük üçüncü şəhərdir. 2013 əhali siyahıyaalmasının nəticələri, bələdiyyənin 120,441 əhaliyə sahib olduğunu göstərir.[2]

Şəhər
Tuzla
serb-kiril Тузла
Tuzla (collage image).jpg
Bayraq Gerb
Bayraq Gerb
44°32′17″ şm. e. 18°40′34″ ş. u.
Ölkə Bosniya və Herseqovina Bosniya və Herseqovina
Federasiya [[Bosniya və Herseqovina Bosniya və Herseqovina Federasiyası]]
Kanton Tuzla Kantonu
Tarixi və coğrafiyası
Sahəsi 294 km²
Mərkəzin hündürlüyü 245 m
Saat qurşağı UTC+1, yayda UTC+2
Əhalisi
Əhalisi 80,57 nəfər (2013)
Sıxlığı 410 nəf./km²
Milli tərkibi Boşnaklar, Serblər, Xorvatlar
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu (+387) 35
Poçt indeksi 75 000
www.tuzla.ba {{ref-Bosniya dilində}}
Xəritəni göstər/gizlə
Tuzla xəritədə
Tuzla
Tuzla
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Tuzlada bir təhsil mərkəzi və iki universitet yerləşir. Həmçinin, şəhər duzlu göl turizminə görə Bosniyanın ən güclü iqtisadiyyatlarından biridir. Tuzla şəhəri mərkəzi parkında duzlu göl olan Avropadakı tək şəhərdir[3]. Şəhərin mərkəzi parkına hər il 100 mindən çox insan ziyarət edir. Şəhərin tarixi IX əsrə qədər gedib çatır. Tuzlanın müasir tarixi, Osmanlı İmperiyasında əhəmiyyətli bir qarnizon şəhəri halına gəldiyində, yəni 1510-cu ildən başlamışdır.[4]

Tuzla şəhəri, Bosniya və Herseqovinanın ən mədəni şəhərlərindən biri olaraq qəbul edilir və Bosniya Müharibəsində və sonrasında şəhərin əvəzçi xarakterini, boşnaklar, serblər, xorvatlar və bosniya yəhudi azlıqları ilə tutmağı bacarmışdır.[5]

EtimologiyasıRedaktə

"Tuzla" şəhərinin adının mənası, şəhərin altında yerləşən zəngin duz yataqlarına görə Osmanlılar tərəfindən adlandırılmışdır. Bu söz Osmanlı türkcəsində duz mədəni deməkdir.

TarixiRedaktə

Qədim DövrlərRedaktə

Arxeoloji tapıntılar Tuzlanın Neolit dövrünə aid çoxlu yaşayış məntəqələri olduğunu göstərməkdədir. Tuzla şəhəri, Avropanın ən qədim məskunlaşma yerlərindən biridir. Roma Respublikası dövründə, Tuzla (və ya Salines) İliriyalı qəbilə olan Breyusi tərəfindən idarə olunurdu.[6]

Orta ƏsrlərRedaktə

Şəhər 950-ci ildə VII Konstantin tərəfindən "De Administrando Imperiyo" adlı əsərində Salines (yun. Σαλήνες) adlı bir qala olaraq adlandırılırdı. Soli adı Orta əsrlərdə istifadə edilmişdir. Boşnak dilində "duz" deməkdir və şəhərin indiki adı Osmanlı türkcəsində "duz yeri" deməkdir.[7] Orta əsrlərdə, əsasən Bosniya Krallığına suverenliyi altında idi.

Bosniya Krallığının 1463-cü ildə Osmanlı İmperiyasının suverenliyi altına düşməsindən sonra bölgə, 1512-ci ildə Osmanlıların "Qorniye Soli" və "Donye Soli" kəndlərini, 1530-cu illərdə isə bütün Usoranı işğal etmədən əvvəl Berislaviçlər ailəsi tərəfindən idarə edilirdi.

Şəhər, Zvornik sancağının bir parçası halına gəlmişdi və təxminən 400 ildir Osmanlı suverenliyi altında qalmışdır. 1878-ci ildə Avstriya-Macarıstan tərəfindən işğal edildi. Monarxiyanın dağılmasından sonra, yeni qurulan Yuqoslaviya Krallığının bir hissəsi oldu.

XX ƏsrRedaktə

1944-cü ilin Dekabr ayında, Draja Mihayiloviçin rəhbərliyində olan Çetnik qüvvələri şəhərə hücum etmişdir ama bu hücum uğursuz olmuşdur.[8][9]

CoğrafiyasıRedaktə

Tuzla, Bosniyanın şimal-şərqi hissəsində, Mayevisa sıra dağlarına yaxın yerləşir. Yala çayı Tuzla şəhərindən keçir. Şəhərin iqlimi mülayimdir. Tuzla şəhərinin ətrafındakı bol miqdarda kömür yatağı mövcuddur. Şəhərdə 6 kömür mədəni fəaliyyət göstərir. Bölgədə çıxarılan kömürlərin böyük qismi, Bosniya və Herseqovinadakı ən böyük enerji stansiyası olan Tuzla Santralini gücləndirmək üçün istifadə edilir.

DemoqrafiyasıRedaktə

İl 1971 1981 1991 2013
Boşnaklar 53,271 (49.65%) 52,400 (43.05%) 62,669 (47.61%) 80,774 (72.78%)
Xorvatlar 27,735 (25.84%) 24,811 (20.38%) 20,398 (15.49%) 15,396 (13.87%)
Serblər 21,089 (19.65%) 20,261 (16.64%) 20,271 (15.40%) 3,378 (3.04%)
Yuqoslavlar 2,540 (2.36%) 19,059 (15.65%) 21,995 (16.71%) 0 (0%)
Digərləri 2,658 (2.47%) 5,186 (4.26%) 6,285 (4.77%) 11,431 (10.30%)
Ümumi 107,293 121,717 131,618

Mənbə:[10]

TəhsilRedaktə

Tuzlada, Tuzla Universiteti və Bosniya və Herseqovinadakı Amerika Universiteti yerləşir.[11]

UniversitetlərRedaktə

  • Tuzla Universiteti
  • Bosniya və Herseqovina Amerika Universiteti

MəktəblərRedaktə

  • Vətəndaşların Təhsil Mərkəzi Assosiasiyası
  • Tuzla Behram-Beqova Mədrəsəsi
  • Tuzla Orta Təhsil Musiqi Məktəbi
  • Mehmeh Səlimoviç Gimnaziya Məktəbi
  • Ismət Muyezinoviç Gimnaziya Məktəbi
  • Tuzla Qratsevinsko-Qeodetska Məktəbi
  • Müqəddəs Franyo Katolik Məktəbi
  • Tuzla İqtisadiyyat və Ticarət Məktəbi
  • Tuzla Elektrik Mühəndisliyi Məktəbi
  • Tuzla Tibbi Məktəbi
  • Qarışıq Tıxac Mühəndisliyi Məktəbi

Qardaş ŞəhərləriRedaktə

QalereyaRedaktə

Həmçinin BaxRedaktə

Xarici KeçidlərRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. "BH Turizm - Tuzla". Bhtourism.ba. Alındı: 2013-11-24.
  2. "2013 Bosniya və Herseqovina Əhali, Məişət və Mülk siyahıyaalmasının nəticələri" (PDF). Bosniya və Herseqovina Statistika Agentliyi. 5 Noyabr, 2013. 2013-cü ilin Noyabr ayının 10-da alındı.
  3. "Tuzla Mədəniyyəti | Tuzla Tarixi". World66.com. Alındı: 2013-11-24.
  4. "Tuzla (Bosniya və Herseqovina) - Encyclopædia Britannica". Britannica.com. Alındı: 2013-11-24.
  5. "Tolerantlıq: Əlavə Resurslar". Qəbul ediləbilənin Kənarında. Alındı: 2013-11-24.
  6. "Roma canavarı və İlliriya ilanı. Son döyüş". Alındı: 30 December 2015.
  7. "Antropologiya İnstitutu Jurnalı". 2015-ci ilin Dekabr ayının 30-da alındı.
  8. Dimitriye Lyotiç və onun ZBOR-u Wayback Machine-də (arxiv indeksi)
  9. "Tuzlariye". Bhstring.net. Alındı: 2013-11-24.
  10. http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf
  11. 11 İyun, 2009 tarixində Wayback Machine-dən arxivləndi.