Macarıstan krallığı

Macarıstan krallığı1000-1944-cü illər arasında Mərkəzi Avropada mövcud olmuş krallıq. Krallığın ilk hökmdarı Müqəddəs I İştvan, son hökmdarı IV Karl olmuşdur.

Macarıstan krallığı

mac. Magyar Királyság
1000–1946
Macarıstan krallığı gerbi
Gerb
Şüarı: lat. Regnum Mariae Patronae Hungariae
Macarıstan krallığı xəritədə yeri
PaytaxtıBudapeşt
Rəsmi dillərimacarca
Demonim(lər)iMacar
Kral 
• 1000 - 1038
Müqəddəs I İştvan
• 1235 - 1270
IV Bela
• 1308 - 1342
Karl Robert
• 1458 - 1490
I Matyaş
Tarixi 
• Müqəddəs I İştvanın tacqoyması
1000
1526
1699
• Süqutu
1946
Ərazisi
Sələfi
Xələfi
Macar knyazlığı
Macarıstan Respublikası (1919–1920)
Macarıstan Respublikası (1918–1919)
Birinci Çexoslovak Respublikası
Rumıniya krallığı
Yuqoslaviya krallığı
Birinci Avstriya Respublikası
İkinci Macarıstan Respublikası

AdıRedaktə

Latın dilində Regnum Hungariae və ya Ungarie (Regnum latınca krallıq deməkdir); Regnum Marianum (Məryəm Krallığı); və ya sadəcə Hungaria, krallığın ilk illərindən 1840-cı illərə qədər Latın dilində rəsmi sənədlərdə istifadə edilən adlar idi.

Almanca adı Königreich Ungarn rəsmi olaraq 1784-1790-cı illərdə və 1849-1860-cı illər arasında istifadə edilmişdir.[1] Macarca adı (Magyar Királyság) 1840-cı illərdə, sonra yenidən 1860-cı illərdən 1946-cı ilə qədər istifadə edilmişdir. Krallığın qeyri-rəsmi macarca adı - hələ də danışıq dilində olan - Magyarország[2] da həmçinin Macarıstanın rəsmi adı idi.

Krallığın digər danışıq dillərində olan adlarl bunlar idi: pol. Królestwo Węgier, rum. Regatul Ungariei, serb. Kraljevina Ugarska, xorv. Kraljevina Ugarska, sloven. Kraljevina Ogrska, slovak. Uhorské kráľovstvoFiume şəhərində it. Regno d'Ungheria.

Avstriya-Macarıstanda (1867-1918) qeyri-rəsmi Transleitaniya adı bəzən Macarıstan Krallığının bölgələrini ifadə etmək üçün istifadə olunurdu. Rəsmi olaraq, Müqəddəs İştvan Tacının Torpaqları termini Avstriya-Macarıstanın Macarıstan hissəsi üçün daxil edilmişdir, baxmayaraq ki, bu termin bundan əvvəl də istifadə edilmişdir.

Paytaxt şəhərləriRedaktə

Adı Dövr
Sekeşfexervar 1000–1543
Esterqom 1000–1256
Buda 1256–1315
Temesvár (indiki Timișoara) 1315–1323
Vişeqrad 1323–1408
Buda 1408–1485
Vyana (Bécs) 1485–1490
Buda 1490–1536 (1541)
Lippa (indiki Lipova, Rumıniya) – Şərqi Macarıstan krallığı 1541–1542
Gyulafehérvár (indiki Alba Iulia, Rumıniya) – Şərqi Macarıstan krallığı 1542–1570
Pressburq (indiki Bratislava) 1536–1784
Buda 1784–1849
Debretsen 1849
Buda 1849–1873
Budapeşt 1873–1944
Debretsen 1944
Budapeşt 1944–1946

TarixiRedaktə

QuruluşuRedaktə

Arpadın başçılıq etdiyi macarlar 895-ci ildə Karpat hövzəsində məskunlaşdılar və Macar knyazlığını (896–1000) qurdular.[3] Macarlar, Lexfeld döyüşündə Müqəddəs Roma İmperatoru I Otto tərəfindən dayandırılana qədər Qərbi Avropaya bir neçə uğurlu hücumlar ediblər.

Orta əsrlərRedaktə

1000-1526-cı illər arasında müstəqil bir ölkə olan Macarıstan krallığının torpaqlarının böyük bir qismi Mohaç döyüşündən sonra Osmanlı İmperiyasının əlinə keçdi. Torpaqların geri qalan hissəsi Habsburqlar sülaləsinin idarəsi altında muxtar bir krallıq olaraq mövcudluğunu qoruyub saxladı. 1686-cı ildə başda Budin (Budapeşt) olmaqla Macarıstanın böyük bir hissəsi Habsburqların əlinə keçdi.

Yeni tarixRedaktə

1867-ci ilə qədər Macarıstan krallığı Avstriya İmperiyasının bir parçası oldu. Bu dönəmdə Macarıstan krallığı öz məclisinə və konstitusiyasına sahib idi, amma məclis üzvləri Habsburqlar sülaləsi tərəfindən təyin edilirdi. 1867-ci ildə Avstriya-Macarıstan İmperiyası quruldu. Bu cüt monarxiya sistemi Birinci dünya müharibəsinin sonuna qədər yaşadı. 1920-1946-cı illər arasında Macarıstan krallığı yenidən müstəqil ölkə oldu. 1946-cı ildə Macarıstan Xalq Respublikasının qurulmasıyla Macarıstan krallığı rəsmən ləğv edildi.

İstinadlarRedaktə

  1. Hintersteiner, Norbert. Naming and Thinking God in Europe Today: Theology in Global Dialogue. Rodopi. 9 February 2017. ISBN 978-9042022058. 23 March 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 December 2014 – Google Books vasitəsilə.
  2. "Magyarország geográfiai szótára". www.fszek.hu. 19 March 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 July 2013.
  3. Acta orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae, Volume 36 Arxivləşdirilib 29 mart 2017 at the Wayback Machine Magyar Tudományos Akadémia (Hungarian Academy of Sciences), 1982, p. 419