Əsas menyunu aç

Şimali Makedoniya

(Makedoniya Respublikası səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)

Şimali Makedoniya (mak. Северна Македонија), rəsmi olaraq Şimali Makedoniya Respublikası (mak. Република Северна Македонија) — Cənub-Şərqi Avropada, Balkan yarımadasında ölkə. Şimali Makedoniya keçmiş Yuqoslaviyanın tərkibində yer alan ölkələrdən biri olmuşdur və 1991-ci ilin sentyabr ayında öz müstəqilliyini elan etmişdir. 1991-ci ildən 2019-cu ilin fevral ayınadək ölkə rəsmi olaraq Makedoniya Respublikası (mak. Република Македонија), daha çox isə Makedoniya Keçmiş Yuqoslaviya Respublikası (mak. Поранешна Југословенска Република Македонија) ya da sadəcə Makedoniya (mak. Македонија) kimi tanınmışdır.

Şimali Makedoniya Respublikası
Република Северна Македонија
Şimali Makedoniya
Şüar: Слобода или смрт (mak.)
"Ya azadlıq, ya ölüm"
Himn: Денес над Македонија (mak.)
"Bu gün Makedoniya üzərində"
Şimali Makedoniya xəritədə yeri
Paytaxt
və ən böyük şəhər
Skopye
Rəsmi dillərMakedon
Alban
Etnik qruplar 64,2% makedonlar
25,2% albanlar
3,9% türklər
2.7% romanlar
1.8% serblər
0.8% boşnaklar
0.5% arumınlar
0.9% digər
HökumətParlament respublikası
Qyorqe İvanov
• Baş nazir
Zoran Zaev
YaranmasıYSFR-dan
• Müstəqillik elan edilməsi
8 sentyabr 1991
• Beynəlxalq tanınma
8 aprel 1993
Sahəsi
• Ümumi
25,713 km2 (9,928 sq mi) (148-ci)
• Su (%)
1,9
Əhali
• Təxmini  (2015)
2 100 min [1] (144-cü)
• Siyahıya alma (1.XII.2002)
2 022 547
• Sıxlıq
83/km2 (215.0/sq mi) (113-cü)
ÜDM (AQP)2008 təxmini
• Ümumi
$18,82 milyard
• Adambaşına
$9 157
ÜDM (nominal)2008 təxmini
• Ümumi
$9,57 milyard
• Adambaşına
$4 656
İİİ (2008) 0.808
çox yüksək · 68-ci
ValyutaMakedoniya denarı (MKD)
Saat qurşağıCET (UTC+1)
• Yay (DST)
CEST (UTC+2)
Yolun hərəkət istiqamətisağ
Telefon kodu389
ISO 3166 koduMK
İnternet domeni.mk
Şimali Makedoniya

Ölkə 1993-cü ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatına üzv seçilmişdir. Lakin Yunanıstan ilə Şimali Makedoniya arasında yaşanan ad mübahisəsinə görə təşkilat çərçivəsində ölkənin adı Keçmiş Yuqoslaviya Respublikası Makedoniya kimi göstərilməyə başladı. Eyni ad bir çox beynəlxalq təşkilatlarda da istifadə olunmuşdur. 2018-ci ilin iyun ayında Yunanıstan və Makedoniya Prespa müqaviləsi imzalamışdır. Müqaviləyə əsasən hər iki tərəfin maraqlarına uyğun olaraq Makedoniyanın adı Şimali Makedoniya Respublikası ilə əvəz olunmalı idi. Ölkənin adının dəyişdirilməsi rəsmi olaraq 2019-cu ilin 12 fevral tarixində qüvvəyə mindi.

Dənizə çıxışı olmayan dövlətlərdən olan Şimali Makedoniya şimalda Serbiya, qərbdə Albaniya, cənubda Yunanıstan, şərqdə isə Bolqarıstan ilə qonşudur. Ölkə Yunanıstanın şimal hissəsini, Bolqarıstanın cənub-qərbini və Albaniyanın cənub-şərqini əhatə edən Makedoniya bölgəsində yerləşir. Şimali Makedoniya coğrafiyasının əsasını dağlar, dərələr və çaylar təşkil edir. 500 min nəfər əhalisi olan paytaxt Skopye eyni zamanda ölkənin ən böyük şəhəridir. Ölkə əhalisinin əsası makedonlardan təşkil olunmuşdur. Albanlar ölkənin 25%-ni təşkil edir. Şimali Makedoniyada eyni zamanda bəlli sayda türklər, romanlar, serblər, boşnaklar, arumınlarbolqarlar da yaşayır.

Peoniya çarlığından başlayan ölkənin tarixi qədim zamanlara dayanır. E.ə. 6-cı əsrdə ölkə ərazisi Əhəmənilər dövlətinin parçası olmuş və daha sonra 4-cü əsrdə Makedoniya çarlığı tərəfindən işğal olunmuşdur. E.ə. 2-ci əsrdə Romalılar bölgəni fəth edərək, Makedoniya əyaləti ilə birləşdirmişdirlər. Ərazi Bizans İmperiyasının tərkibində yer almış və dəfələrlə slavyan tayfalarının hücumuna məruz qalmışdır. Bizans, Bolqar və Serb imperiyaları arasında yaşanan çaxnaşmaların ardınca 14-cü əsrdən 20-ci əsrin əvvəllərinədək ərazi Osmanlı İmperiyasının hökmranlığı altında qalmışdır. 1912-1913-cü illərdə baş verən Balkan müharibələrindən sonra indiki Şimali Makedoniya ərazisi serblərin hökmranlığına keçmişdir. Birinci Dünya müharibəsinin (1914-1918) ardınca Yuqoslaviya krallığı ilə birləşmiş, İkinci Dünya müharibəsi zamanı bolqarlar ələ keçirmiş və 1945-ci ildə müharibədən sonra respublika olaraq yenidən yaranmış və 1965-ci ildən etibarən Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının bir pir parçası olmuşdur. Şimali Makedoniya 1991-ci ilədək Yuqoslaviyanın tərkibində Makedoniya Sosialist Respublikası kimi qalmışdır.

Şimali Makedoniya parlamentli respublikadır və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının, Avropa Şurasının sabiq üzvüdür. Şimali Makedoniya 2005-ci ilin dekabr ayından -yə üzv olmaq üçün danışıqlar aparır. Bundan başqa ölkə NATO-ya üzv olmaq istəyən ölkələr sırasındadır.

AdlandırılmaRedaktə

Yunanıstanın təzyiqləri nəticəsində ölkənin adı BMT-də Keçmiş Yuqoslaviya Respublikası Makedoniya (mak. Поранешна Југословенска Република Македонија) kimi qəbul edilib.[2] 12 iyun 2018-ci ildə Makedoniya və Yunanıstan hökumətləri 27 illik ad mübahisəsinə son qoymaq üçün ilkin razılığa gəliblər. Bu danışıqlar ölkənin Şimali Makedoniya Respublikası (mak. Република Северна Македонија) adlandırılması ilə nəticələnib.[3]

TarixRedaktə

Həmçinin bax: Makedoniya çarlığı

Bugünkü Makedoniya torpaqları, tarixdə bir çox dövlət və imperatorluğun sərhədləri içində olmuşdur. Bunlar içində Roma İmperatorluğu (sonrasında Şərq Roma İmperatorluğu) və Osmanlı İmperatorluğu, bölgədə hökm sürən imperatorluqlardandır.

600 ilə yaxın müddət Osmanlı suverenliyində qalan bölgə, XX əsrdə Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının ən cənub hissələrini təşkil etmişdir.

1991-ci ildə muxtar respublika Makedoniya, Yuqoslaviya Sosialist Federativ Respublikasının daxili döyüşlərə girdiyi dövrdə müstəqilliyini elan etmişdir.

CoğrafiyaRedaktə

Hazırda ölkənin əsas sənaye və ticarət mərkəzidir. Makedoniyanın digər böyük şəhərləri bunlardır: Monastr, Kumanovo, Prilep, Qalxandalan, Ohri, Veles, İştip, Qoçanı, Gostivar, Ustrumca. Ölkə ərazisinin çox hissəsini dərin vadiləri olan dağlar, dik yamacları olan təpəliklər və meşə massivləri tutur. Ölkədə 50-yə yaxın təbii və süni göl, eləcə də hündürlüyü 2,000 metrdən artıq 16 dağ var. Makedoniya ərazisində olan ən böyük göl Oxrid gölü, ən uzun çay Vandar çayıdır.

ƏhaliRedaktə

Əsas məqalələr: Makedoniya əhalisiMakedonlar
 
Skopye türklərinin bayrağı

30 iyun 2012-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Makedoniya əhalisi 2.061.044 nəfər, bütün ölkə üzrə əhalinin orta sıxlığı isə 1 km²-ə 80.2 nəfərdir.[1]

Milli tərkibRedaktə

Makedoniya Respublikasının əhalisinin 2/3 hissəsini makedoniyalı slavyanlar, 1/4 hissəsini albanlar, 4 faizini türklər və təxminən 2,7 faizini serblər, rumınlar və qaraçılar təşkil edirlər.

DilRedaktə

Ölkə əhalisinin 68%-i rəsmi dövlət dili olan makedon dilində, 25%-i alban, 3%-i türk, 2%-i isə serb-xorvat dillərində danışır. Dini etiqadına görə Makedoniya əhalisinin 64%-i pravoslavdır. Müsəlmanlar ölkə əhalisinin 33%-ni təşkil edir. Makedoniyanın paytaxtı, eyni zamanda ən böyük şəhəri olan Skopyedə 380 min nəfər yaşayır.

DinRedaktə

2002-ci il siyahıyaalınmasının yekunlarına əsasən əhalisinin 65 %-i pravoslav, 32 %-i müsəlman, 3 %-i əsasən katolikprotestant xrisitian və iudaistdir.[4]

Həmçinin baxRedaktə

ŞəkillərRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. 1 2 State Statistical Office of the Republic of Macedonia :Population
  2. United Nations Resolution 225 (1993)
  3. "Macedonia and Greece: Deal after 27-year row over a name". BBC News. 12 iyun 2018. İstifadə tarixi: 16 iyun 2018.
  4. " New Balkan Politics " — Journal of politics: Interethnic relations in Macedonia: People Centred Analyses. İssue 12, 2010.

Xarici keçidlərRedaktə

Vikianbarda Şimali Makedoniya ilə əlaqəli mediafayllar var.