Uhan

ÇXR-in Hubey əyalətinin paytaxtı

Uhan (çin. ənən. 武汉市, pinyin: Wǔhàn shì) – Çinin Hubey əyalətinin idarə mərkəzi və ən böyük şəhəridir. Şəhər YanszıHan çaylarının qovşağında yerləşir. Mərkəzi Çinin ən böyük şəhəridir.[2]

Əyalət mərkəzi, Şəhər
Uhan
武汉市
Montage of wuhan(2017).jpg
Gerb
Gerb
30°35′ şm. e. 114°17′ ş. u.
Ölkə ÇXR ÇXR
Region Şərqi Asiya
Rayon Hubey
Tarixi və coğrafiyası
Əsası qoyulub E.ə. 1500
Sahəsi 8.494,41 km²
Mərkəzin hündürlüyü 37 m
Saat qurşağı UTC+8
Əhalisi
Əhalisi 19 milyon[1] nəfər (2015)
Milli tərkibi Han xalqı
Rəsmi dili Çincə
Rəqəmsal identifikatorlar
Poçt indeksi 430000
Nəqliyyat kodu 鄂A
武汉政府门户网站 (Uhan Dövlət Veb Portalı)
Uhan xəritədə
Uhan
Uhan
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Uçanq, HankouHanyan adlı üç şəhərin birləşməsindən yaranan Uhan "Jiusheng Tongqu (doqquz əyalətin aparıcı iş mərkəzi)" deyə bilinməkdədir. Uhan şəhərin ərazisindən keçən və digər böyük şəhərləri birləşdirən onlarla dəmir yolu, avtomobil yolları və magistral yolları olan əhəmiyyətli bir nəqliyyat mərkəzidir və Mərkəzi Çinin siyasi, iqtisadi, maliyyə, mədəni, təhsilnəqliyyat mərkəzi kimi tanınır.[2]

EtimologiyasıRedaktə

"Uhan" adı Yanszı çayının şimalcənub sahillərində yerləşmiş iki şəhərin adının birləşməsindən meydana gəlmişdir. "U" hissəsi Yanszının cənub sahilindəki "Uçanq" şəhərinin adından (çin. ənən. 武昌), "Han" hissəciyi isə bu çayın şimal sahilindəki "Hankou" şəhərinin adından (çin. ənən. 汉口) götürülüb. 1926-cı ildə Şimal Ekspedisiyası Uhan bölgəsinə çatdı və Milliyyətçi Çin yeni bir paytaxt salmaq üçün Hankou, UçanqHanyanın vahid şəhər altında birləşdirilməsini qərara aldı. 1 yanvar 1927-ci ildə[3] meydana gələn şəhər "武漢" ("Uhan" üçün ənənəvi Çin simvolları) olaraq elan edildi, sonradan isə "武汉" (Sadələşdirilmiş Çincə) olaraq sadələşdirildi.[4][5][6]

CoğrafiyasıRedaktə

Şəhər mənzərəsiRedaktə

GörünüşüRedaktə

Uhan şəhəri Hubey əyalətinin mərkəz-şərqində yerləşir. Coğrafi koordinatları: 30°35' şm. e., 114°17' q. u.

Şəhər 3 hissədən ibarətdir: Uçanq, HankouHanyan. Ümumiyyətlə, bunlar "Uhanın üç şəhəri" adlanır (Bu səbəbdən, "Uhan" ~ "Uçanq" + "Hankou"/"Hanyan").

Bu 3 şəhər 1927-ci ildə birləşmişdir. Nəticədə isə Uhan şəhəri meydana gəlmişdir. Şəhərlər bir-birindən Yanszı çayı və on6n qollarından biri vasitəsilə ayrılır. Hər 3 hissə bu çaylar üzərində Çinin ilk modern körpülərindən biri vasitəsilə bağlanır. Ona görə də, həmin körpü Çində "İlk körpü" adlandırılır.

  • Uçanq həm Hankou, həm də Hanyanı ayıran Yanszı çayının cənub-şərqində yerləşir.
  • Hankou onu Uçanqdan ayıran Yanszı çayının şimal sahilindədir. Hankou onu Hanyandan ayıran Han çayının da şimalındadır.
  • Hanyan onu Uçanqdan ayıran Yanszı çayının qərb sahilindədir. Hanyan onu Hankoudan ayıran Han çayının isə cənubundadır.

İqlimiRedaktə

 
Winter of Wuhan

Uhan şəhəri ilin 4 fəslini də yaşayır. Şəhərin iqlim tipi isə rütubətli subtropikdir. Bu səbədən, hava, əsasən, bol yağışlıdır. Uhan rütubətli yayları ilə tanınır, şeh nöqtələri tez-tez 26 °C (79 °F) və ya daha çox olur. Tarixən, Çuntsin, Nankin və Uhan isti yaylarına görə "Üç ən isti şəhər" adını almışdı. Lakin son məlumatlar artıq Uhanın "ən isti yay mövsümü olan şəhərlər" siyahısında ilk sıralarda olmadığını göstərir.

Uhan şəhərinin (1981-2010-cu illər üzrə) iqlimi
Göstərici Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sen Okt Noy Dek İl
Mütləq maksimum, °C 25,4 29,1 32,4 35,1 36,1 37,8 39,7 39,6 37,6 34,4 30,4 23,3 39,7
Maksimum orta, °C 8,1 10,7 15,2 22,1 27,1 30,2 32,9 32,5 28,5 23,0 16,8 10,8 21,5
Minimum orta, °C 1,0 3,5 7,4 13,6 18,9 22,6 26,0 25,3 20,7 14,7 8,4 2,9 13,8
Mütləq minimum, °C −18,1 −14,8 −5 −0,3 7,2 13,0 17,3 16,4 10,1 1,3 −7,1 −10,1 −18,1
Yağıntı norması, mm 48,7 65,5 91,0 135,7 166,8 218,2 228,1 117,5 74,0 80,9 60,0 29,6 1.316

DemoqrafiyaRedaktə

Tarixi əhali
İlƏh.±%
19531.427.300—    
19824.101.000+187.3%
19906.901.911+68.3%
20008.312.700+20.4%
20077.243.000−12.9%
20109.785.388+35.1%
201410.338.000+5.6%
201510.607.700+2.6%
İnzibati bölgülərdəki dəyişikliklər əhalinin sayına təsir göstərə bilər. 1953,[7][8] 1982,[9] 1990,[10] 2000 2007[11] 2015[12]

Uhan Çinin ən sıx şəhərlərindən biridir. Mərkəzi Çinin isə ən çox əhalisi olan şəhəridir. 2010-cu ildə keçirilən Çinin 6-cı siyahıyaalmasında Uhanın 10 rayonundan 8-də (SinçjouHannan istisna olmaqla) cəmi 8.821.658 nəfər əhali qeydə alınmışdır.[13] 2015-ci ildə isə Uhan şəhəri 10.607.700 nəfərlik əhaliyə sahib olub.

Əhatə edən Uhan meqapolis ərazisinin 2010-cu ildə İƏİT (İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı) tərəfindən aparılmış hesablanmasına əsasən, təxmini olaraq, 19 milyon nəfər əhaliyə məskən olduğu məlum oldu.[1]

Dini tərkibRedaktə



 

Uhanda 2017-ci ildə din tərkibi

  Çin xalq dini (Daosizm 0.93%) (79.2%)

  Buddizm (14.69%)

  Protestantlıq (2.86%)

  İslam (1.64%)

  Katolisizm (0.34%)

  Digər (1.61%)

2017-ci ildə dərc olunmuş bir araşdırmaya görə, Uhan əhalisinin 79,2%-i ya dindar deyil, ya da ənənəvi dinlərə sitayiş edir. Bunların 0,93%-i isə Daosizmə inanır. Əhalinin 14.69%-i Buddizm, 2.86%-i Protestantizm, 0.34%-i Katolisizm və 1.64%-i İslam, 1.61%-i isə qeyd edilməmiş digər dinlərə sadiqdir.

SəhiyyəRedaktə

2019-nCoV virusuRedaktə

Uhan şəhərində 12 dekabr 2019-cu ildə yeni bir koronavirus növü yayıldı. Xəstəlik tezliklə geniş əraziləri əhatə etdi və kütləvi insan ölümünə səbəb oldu. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı xəstəliklə bağlı olaraq, tarixdə 5-ci dəfə təcili vəziyyət elan etdi.

Qardaş şəhərlərRedaktə

Uhan bu şəhərlərlə əkizdir:[14]

Şəhər Ölkə İl
  Oita Yaponiya  Yaponiya 7 Sentyabr, 1979
  Pittsburq ABŞ  ABŞ 8 Sentyabr, 1982
  Duysburg Almaniya  Almaniya 8 Oktyabr, 1982
  Mançester Böyük Britaniya  Böyük Britaniya 15 Sentyabr, 1986[15]
  Qalasi Rumıniya  Rumıniya 12 Avqust, 1987
  Kiyev Ukrayna  Ukrayna 19 Oktyabr, 1990
Xartum Sudan  Sudan 27 Sentyabr, 1995
  Győr Macarıstan  Macarıstan 19 Oktyabr, 1995
  Bordeaux[16] Fransa  Fransa 18 İyun, 1998
  Arnem Niderland  Niderland 6 Sentyabr, 1999
  Çeonju Cənubi Koreya  Cənubi Koreya 29 Oktyabr, 2000
  Sankt-Pyolten Avstriya  Avstriya 20 Dekabr, 2005
  Kraystçerç[17] Yeni Zelandiya  Yeni Zelandiya 4 Aprel, 2006
Marxam Kanada  Kanada 12 Sentyabr, 2006
  Borlange İsveç  İsveç 28 Sentyabr, 2007
  Kopavoqur İslandiya  İslandiya 25 Aprel, 2008
  Aşdod[18] İsrail  İsrail 8 Noyabr, 2011
  Eson[19] Fransa  Fransa 21 Dekabr, 2012
İzmir Türkiyə  Türkiyə 6 İyun, 2013
  Tixuana[20] Meksika  Meksika 12 İyul, 2013[21]
  Saratov[22] Rusiya  Rusiya 7 Avqust, 2015
  Konsepsion[23] Çili  Çili 7 Aprel, 2016
  Bişkek Qırğızıstan  Qırğızıstan 15 Noyabr, 2016
  Halkis Yunanıstan  Yunanıstan 11 May, 2017
  İjevsk Rusiya  Rusiya 16 İyun, 2017
Suonsi[24] Böyük Britaniya  Böyük Britaniya 31 Yanvar, 2018
Entebbe Uqanda  Uqanda 13 Aprel, 2018
  Banqkok[25] Tailand  Tailand 16 Noyabr, 2018

Uhanla bu şəhərlər arasında dostluq əlaqələri var:[26]

Şəhər Ölkə İl
  Kobe Yaponiya  Yaponiya 16 Fevral, 1998
  Hirosaki Yaponiya  Yaponiya 17 Oktyabr, 2003
Sent-Luis ABŞ  ABŞ 27 Sentyabr, 2004
  Atlanta ABŞ  ABŞ 9 Sentyabr, 2006
Daejeon Cənubi Koreya  Cənubi Koreya 1 Noyabr, 2006
Kvanju Cənubi Koreya  Cənubi Koreya 6 Sentyabr, 2007
Kəlkətə Hindistan  Hindistan 24 İyul, 2008
Suvon Cənubi Koreya  Cənubi Koreya 5 Dekabr, 2008
Taebaek Cənubi Koreya  Cənubi Koreya 5 Dekabr, 2008
  Kolumbus ABŞ  ABŞ 30 Oktyabr, 2009
  Bremen Almaniya  Almaniya 6 Noyabr, 2009
  Port-Luiz Mavriki  Mavriki 10 Noyabr, 2009
Sebu Filippin  Filippin 19 Avqust, 2011
  Cokyakarta İndoneziya  İndoneziya 12 Noyabr,2011
  Perm Rusiya  Rusiya 10 Sentyabr, 2012
  Çikago ABŞ  ABŞ 20 Sentyabr, 2012
Koşitse Slovakiya  Slovakiya 6 Noyabr, 2012
  Napoli İtaliya  İtaliya 18 Sentyabr, 2012
  Mozel Fransa  Fransa 16 İyul, 2013
  San-Fransisko ABŞ  ABŞ 21 Noyabr, 2013
Siyem Rip Provins Kamboca  Kamboca 21 Noyabr, 2013
Biratnaqar Nepal  Nepal 21 Noyabr, 2013
  Banqkok Tailand  Tailand 21 Noyabr, 2013
  Çenstoxova Polşa  Polşa 14 Mart, 2014
  Oliveira de Azeméis Portuqaliya  Portuqaliya 11 Aprel, 2014
  Sidney Avstraliya  Avstraliya 30 May, 2014
  Durban Cənubi Afrika Respublikası  Cənubi Afrika Respublikası İyun, 2014
  Burlingame ABŞ  ABŞ 23 İyun, 2014
  Menlo Park ABŞ  ABŞ 23 İyun, 2014
  Cupertino ABŞ  ABŞ 23 İyun, 2014
  East Palo Alto ABŞ  ABŞ 23 İyun, 2014
Hayvard ABŞ  ABŞ 23 İyun, 2014
  Millbrae ABŞ  ABŞ 23 İyun, 2014
Moraqa ABŞ  ABŞ 23 İyun, 2014
  Morqen Hil ABŞ  ABŞ 23 İyun, 2014
Mountain View ABŞ  ABŞ 23 İyun, 2014
  Okley ABŞ  ABŞ 23 İyun, 2014
Union City ABŞ  ABŞ 23 İyun, 2014
  Betong Tailand  Tailand 25 İyun, 2014
  Salo Finlandiya  Finlandiya 25 Avqust, 2014
  Gävle İsveç  İsveç 27 Avqust, 2014
Patan Nepal  Nepal 20 Oktyabr, 2014
  Pattaya Tailand  Tailand 24 Oktyabr, 2014
  Berane Monteneqro  Monteneqro 24 Oktyabr, 2014
  Kordoba Argentina  Argentina 24 Oktyabr, 2014
  Liège Belçika  Belçika 29 Oktyabr, 2014
  Lille Fransa  Fransa 3 Noyabr, 2014
  Holbæk Danimarka  Danimarka 24 Noyabr, 2014
Heraklion Yunanıstan  Yunanıstan 11 Dekabr, 2014
Cape Town Cənubi Afrika Respublikası  Cənubi Afrika Respublikası 9 Dekabr, 2014
  Sao-Luis Braziliya  Braziliya 29 Aprel, 2015
  Varazdin Xorvatiya  Xorvatiya 7 May, 2015
  Kota Kinabalu Malayziya  Malayziya 20 May, 2015
  Erdőkertes,   Pest Megye Macarıstan  Macarıstan 4 İyul, 2015
Gold Coast Avstraliya  Avstraliya 29 Sentyabr, 2015
  Le Mans Fransa  Fransa 1 Noyabr, 2015
  Southern Province Şri-Lanka  Şri-Lanka 3 Dekabr, 2015
Galle Şri-Lanka  Şri-Lanka 5 Dekabr, 2015
Mungyeong Cənubi Koreya  Cənubi Koreya 22 Dekabr, 2015
Daegu Cənubi Koreya  Cənubi Koreya 25 Mart, 2016
Tacoma ABŞ  ABŞ 5 Aprel, 2016
  Lima Peru  Peru 8 Aprel, 2016
Təbriz İran  İran 28 May, 2016
Mərakeş Mərakeş  Mərakeş 3 İyun, 2016
  Pnompen Kamboca  Kamboca 11 İyul, 2016
  Dublin İrlandiya  İrlandiya 5 Sentyabr, 2016
  Hyuston ABŞ  ABŞ 10 Sentyabr, 2016
Jinja Uqanda  Uqanda 20 Sentyabr, 2016
  Pucallpa Peru  Peru 20 Sentyabr, 2016
Maribor Sloveniya  Sloveniya 23 Sentyabr, 2016
Monteqo-Bey Yamayka  Yamayka 28 Sentyabr, 2016
Viktoriya Seyşel adaları  Seyşel adaları 17 Oktyabr, 2016
  Kemi Finlandiya  Finlandiya 25 Noyabr, 2016
  San Nicolás de los Arroyos Argentina  Argentina 16 Dekabr, 2016
  Foz do İquaçu Braziliya  Braziliya 9 Mart, 2017
  Dunkirk Fransa  Fransa 20 Mart, 2017
  İqlava Çexiya  Çexiya 10 May, 2017
  Brest Belarus  Belarus 29 Avqust, 2017
  Zitomir Ukrayna  Ukrayna 14 Noyabr, 2017
  Marsel Fransa  Fransa 20 Noyabr, 2017
  Herstal Belçika  Belçika 21 May, 2018
Fərqanə Özbəkistan  Özbəkistan 14 Oktyabr, 2018

İstinadlarRedaktə

  1. 1 2 OECD Urban Policy Reviews: China 2015 (İngilis dilində). read.oecd-ilibrary.org, OECD Şəhər Siyasəti İcmalları. OECD. 18 Aprel 2015. 37 səhifə.
  2. 1 2 "Focus on Wuhan, China" The Canadian Trade Commissioner Service. 29 Sentyabr 2015 tarixində orijinal dan arxivləşdirildi. 24 Dekabr 2016 tarixində tapıldı.
  3. "Arxivləşdirilmiş surət" 武汉市历史沿革 行政区划网站xzqh.org (in Chinese). 行政区划网站. xzqh.org, 6 Avqust 2014. Orijinal dan 11 Dekabr 2017 tarixində arxivləşdirilib. 6 Aprel 2018 tarixində tapıldı. 1927年1月1日,中央临时联席会议宣布,国民政府在汉口开始办公。国民政府命令将武昌、汉口、汉阳三镇合为京兆区,定名"武汉",作为临时首都。4月16日,武汉市政委员会成立,武昌市政厅撤销;三镇首次统一行政建制
  4. 历史沿革 Orijinal dan 25 İyun 2012 tarixində arxivləşdirilib. 21 Mart 2012 tarixində tapıldı
  5. "Arxivləşdirilmiş surət" 江汉综述 Orijinaldan 2 Fevral 2014 tarixində arxivləşdirilib. 21 Mart 2012 tarixində tapıldı.
  6. "Arxivləşdirilmiş surət" "武汉"的由来 Orijinal dan 25 Aprel 2012 tarixində arxivləşdirilib. 31 Mart 2012 tarixində təsdiq edilmişdir. ^
  7. Shiger, A.G. The Administrative-Territorial Divisions of Foreign Countries, 2d ed, pp. 142–144. (Moscow), 1957 (Using 1953 census). Op cit. in Shabad, Theodore. "Shabad, Theodore (1959). "The Population of China's Cities". Geographical Review. 49 (1): 32–42. doi:10.2307/211567. JSTOR 211567.". Geographical Review, Vol. 49, No. 1, pp. 32–42. American Geographical Society, Jan. 1959. Accessed 8 October 2011.
  8. Great Soviet Encyclopedia, 2d ed. (Moscow), 1958. Op cit. in Shabad, supra.
  9. 中国人口统计年鉴1982. p. 43. (3rd Census)
  10. 中国人口统计年鉴1990. p. 164. (4th Census)
  11. "Wuhan (China) - Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. March 10, 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: January 25, 2017.
  12. Ding, Yanfei (丁燕飞). 武汉市去年净流入人口突破230万人_荆楚网. news.cnhubei.com. February 27, 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: March 6, 2016.
  13. "China: Administrative Division of Húbĕi / 湖北省" 5 Mart 2016 tarixində arxivləşdirildi. 24 Dekabr 2016 tarixində tapıldı.
  14. 武汉国际友好城市一览表(List of sister cities of Wuhan). www.whfao.gov.cn(Foreign Affairs Office of Wuhan Municipal Government). 2018-04-13 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 7, 2018. (#parameter_ignored)
  15. http://www.visitoruk.com/Manchester/20th-century-T1235.html 1986 Manchester was twinned with Wuhan in China.
  16. "Bordeaux, ouverte sur l'Europe et sur le monde". March 16, 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 September 2015. (#parameter_ignored)
  17. "Wuhan, China : Christchurch City Council". Christchurch City Council. September 19, 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: September 1, 2015. A Friendship City Agreement was signed between the Mayors of Wuhan and Christchurch on Tuesday 4 April 2006. (#parameter_ignored)
  18. "Archived copy". October 25, 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 24, 2018. (#parameter_ignored)
  19. "Archived copy". September 7, 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 24, 2018. (#parameter_ignored)
  20. "Tijuana, Mexico becomes Wuhan's 20th sister city". April 2, 2015 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: March 1, 2015. (#parameter_ignored)
  21. "Archived copy". September 7, 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 24, 2018. (#parameter_ignored)
  22. "Wuhan - Saratov, Russia". January 26, 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 18, 2016. (#parameter_ignored)
  23. "Archived copy". April 9, 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 24, 2018. (#parameter_ignored)
  24. "Archived copy" 图文:武汉与英国斯旺西结为友好城市. February 17, 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: February 16, 2018. (#parameter_ignored)
  25. "Archived copy" 刚刚!武汉和曼谷正式缔结为友好城市!. November 19, 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: November 19, 2018. (#parameter_ignored)
  26. "Archived copy" 武汉市国际友好交流城市结好时间表 [List of Dates of Establishment for Overseas Cities With Friendly Exchange Relationship]. www.whfao.gov.cn(Foreign Affairs Office of Wuhan Municipal Government). November 15, 2018 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: November 15, 2018. (#parameter_ignored)