Yekaterina Mediçi

Yekaterina Mediçi (it. Caterina de' Medici; fr. Catherine de Médicis) (d. 13 aprel 1519 – ö. 5 yanvar 1589) — Fransa kralı II Henrinin xanımı, Fransa kraliçası. O, eyni zamanda 3 Fransa kralının - II Fransisk, IX KarlIII Henrinin anasıdır.

Yekaterina Mediçi
it. Caterina de' Medici
Catherine de Médicis - entourage de François Clouet.jpg
Fransa kralının xanımı
31 mart 1547 - 10 iyul 1559
Sələfi Avstriyalı Elyanora
Xələfi Mariya Stüart
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 13 aprel 1519[1]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 5 yanvar 1589(1589-01-05)[2][1][3][…] (69 yaşında)
Vəfat yeri
Vəfat səbəbi ağciyər iltihabı
Dəfn yeri
Atası Lorenzo Mediçi
Anası Medlin La-tur-Davern
Həyat yoldaşı II Henri
Uşaqları II Fransisk
Valualı Elizabet
Valualı Klaudye
Lüdovik
IX Karl
III Henri
Valualı Marqarita
Anjulu Fransisk
Viktoriya

İmzanın şəkli
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Yekaterina 1519-cu ildə Florensiyada Urbino hersoqu Lorenzo Mediçi və xanımı Medlin La-tur-Davernin yeganə övladı olaraq dünyaya gəldi. 1533-cü ildə o, hələ 14 yaşında Yekaterina Fransa kralı I Fransiskin oğlu Henriylə evləndirildi. Onun bu evliliyi qohumu olan Roma papası VII Klement tərəfindən tərtib edilmişdi. 1547-ci ildə Fransa kralı olan əri II Henri onu dövlət işlərindən uzaq tumağa çalışsa da, onun 1559-cu ildə vəfatının ardından Yekaterina siyasi arenada təkbaşına qaldı. 15 yaşlı böyük oğlu II Fransisk taxta çıxarılsa da, bir il sonra vəfat etdi və Fransa taxtı digər oğlu IX Karla qaldı. Hələ 10 yaşında olan oğlu üçün 1563-cü ilədək kral naibəsi olaraq xidmət etdi. IX Karlın 1574-cü ildə vəfatının ardından Yekaterinanın ən kiçik oğlu olan III Henri Fransa kralı oldu. Yekaterina Mediçi ömrünün son illərinə qədər dövlət idarəsində söz sahibi oldu.

Yekaterinanın hər 3 oğlu da Fransada vətəndaş və din müharibələrinin yüksəldiyi bir dövrdə səltənət sürdülər. Monarxiyanın üzləşdiyi problemlər olduqca çətin olsa da, Yekaterina dövlət idarəsini hərbi nizama salaraq bunlarla mübarizə aparmağa çalışdı. İlk başda Fransada yüksəlməkdə olan hugenotlara və kalvinizm hərəkatına göz yumsa da, daha sonra ailəsinin Roma papasına və katolik kilsəsinə olan bağlılığı səbəbilə ölkədə onlara qarşı sərt tədbirlər aldı. Bunlardan ən dəhşətlisi isə, şübhəsiz ki, 1572-ci ildə baş tutan Varfolomey gecəsi qətliamı idi.

İlk illəriRedaktə

Ketrin Mediçi 1519-cu ildə İtaliyanın Florensiya şəhərindən anadan olmuşdur. Atası Urbino hersoqu Lorenzo Mediçi idi. Doğumundan qısa müddət sonra ata və anasını itirərək yetim qalan Ketrin ailənin yeganə varisi oldu. Ailəsinin ölümündən sonra ona baxacaq heç bir yaxını qalmamışdı. Atasının uzaq qohumu kardinal Culio Mediçi şəhərə gəldi və idarəetməni əlinə aldı. Balaca Ketrinə o baxmağa başladı.[5]

Ketrin 8 yaşında olanda qaldığı saray xalqın hücumuna məruz qaldı. Ketrin və yaxınları saraydan qaçmağa məcbur oldular, amma üsyan liderləri balaca qızın onlarda qalmasını istədilər. Niyyətləri gələcəkdə istifadə edə biləcəkləri dəyərli bir əsirə sahib olmaq idi. Əsir alınan Ketrin şəhərin müxtəlif yerlərində və monastırlarında yaşadı, bunun sayəsində yaxşı təhsil ala bildi.[5]

Floreniya üsyanı daha sonra Culio Mediçi tərəfindən yatırıldı. Ketrin Culio ilə yaşamaq üçün Romaya göndərildi. Bu dövrdə artıq böyümüş olan Ketrini evləndirmə planları var idi. Culio və Fransa kralı I Fransisk qızı kralın 2-ci oğlu Henri ilə evləndirməyə qərar verdilər. 14 yaşında olan Ketrindən bu barədə fikri soruşulmamışdı.[5]

Fransada hakimiyyətiRedaktə

 
Henri və Ketrinin evliliyi.

Ketrin Fransa monarxiyası üzərində böyük təsir buraxmaq istəyirdi. Qısa boylu və arıq olmasına baxmayaraq saraya dəbdəbəli şəkildə daxil olmaq istəyirdi. Sənətçilərdən aldığı tövsiyyədən sonra dövrün ilk hündürdaban ayaqqabısını geyindi və həqiqətən bundan sonra bütün Fransa onu danışmağa başladı.[5]

Henri ilə evləndikdən sonra Fransanın böyük hissəsini gəzdi və burada heç bir dostu yox idi. Fransız zadəganlar onu "İtaliyan qadın" kimi çağırırdılar. Henri 1536-cı ildə Fransiskin oğlu Daufin öldükdən sonra taxta varis oldu. Bu isə bəzi problemlərə səbəb oldu, belə ki, bir çox fransızlar kraliçalarının italiyan olmasını istəmirdilər. Buna görə də onun uşaq doğması da istənilmirdi. Lakin Ketrin 1543-1555-ci illərdə 3-ü balaca ikən ölən 10 uşaq doğdu. Oğullarından Şarl, Fransisk və Henri daha sonra Fransa kralı olmuşdurlar.[5]

Ketrinin qayınatası I Fransisk 1547-ci ildə vəfat etdi və həyat yoldaşı II Henri adı ilə Fransa kralı oldu. Beləliklə, Ketrin Fransanın kraliçası oldu.[5]

Buna baxmayaraq, Ketrinin evliliyində problemlər var idi. Kral Henri onu çox sevsə də, Diana de Poyteni ilə qeyri rəsmi münasibət yaşayır və onunla daha çox vaxt keçirirdi. Üstəlik Diana Henridən istifadə edərək Fransanın idarəsində söz sahibi olurdu. Bu, Ketrinin qəzəbinə səbəb olsa da, hərəkət etməməyə üstünlük verdi. II Henri hakimiyyəti boyunca güclü kral olduğundan, Ketrin bu dövrdə arxa planda qaldı.[5]

1559-cu ildə II Henrinin ölümündən sonra ən böyük oğlu II Fransisk taxta çıxdı. Xəstə və zəif uşaq olan II Fransiskin hakimiyyəti qısa çəkdi. Ondan sonra Ketrinin 10 yaşlı uşağı IX Şarl adı ilə taxta çıxdı. IX Şarl balaca uşaq olduğundan Ketrin səltənət naibəsi olaraq onun adından krallığı idarə edirdi. Şarlın da ölümündən sonra oğlu III Henri hakimiyyətə gəldi və Ketrin yenə eyni taktika ilə ölkəni idarə etməyə davam etdi.[5]

Katolik olan Ketrin 1562-ci ildə başlayan vətəndaş müharibəsində katolikləri dəstəkləsə də, tarazlıq yaratmaq üçün protestantları da dəstəklədi. Lakin 1572-ci ildə protestantların hakimiyyət üzərində təsirinin artdığını gördükdən sonra protestant Hüqonatların lideri olan Qaspar Kolinini zəhərlətdirdi. Bu hadisə 24 avqustda Varfolomey gecəsi adı ilə tarixə düşən və 50 min protestantın qətli ilə başa çatan qətliama səbəb oldu.[5]

 
Ketrin Mediçi Fransa kraliçası kimi.

Ketrin qızı Elizabeti İspaniyanın katolik kralı II Filip ilə, digər qızı Marqareti isə sonradan IV Henri adı ilə Fransa kralı olacaq protestant Navarro kralı Henri ilə evləndirdimişdi. Məqsədi məzhəblər arasında tarazlıq yaratmaq idi. Henri taxta çıxanda protestantlıqdan katolikliyə keçdi və ölkə də məzhəb azadlığı ilə bağlı işlər görərək 30 illik məzhəb savaşlarına son verdi. Ketrin mütləq monarxiyanın memarlarından biri hesab olunur.[5]

1589-cu ildə ağciyər iltihabından öldü. 1793-cü ildə inqilabçı izdiham məzarından onun parçalarını çıxartdı və digər kral və kraliçaların olduğu məzarlığa atdı.[5]

FəaliyyətiRedaktə

Ketrin Mediçi rəssamlıq və incəsənət ilə maraqlanırdı. İntibah mədəniyyətinin inkişafında rol oynamışdır. Buna görə də "İntibah qadınlarından biri" kimi qələmə verilir. O, həmçinin ölkəsi İtaliyanı çox sevirdi və tez-tez Fransa aşbazlarını İtaliyaya göndərib orada İtaliya yeməklərini öyrənmələrini təmin edirdi. Fransa dondurma, sirop, makaron ilə belə tanış oldu.[5]

Avropada hündürdaban ayaqqabıdan ilk dəfə o istifadə etmişdir. Fransada tütündən də ilk dəfə istifadə edən Ketrin idi. Tütündən baş ağrısının qarşısını almaq üçün istifadə edirdi. Ölkədə dəsmaldan da ilk istifadə edənin o olduğu deyilir.[5]

Ketrin düşmənlərini zəhərlədiyindən öz kimyaçıları var idi.[5]

Kral II Henridən xahiş edərək Nostradamusu sarayın özəl astroloqu və həkimi təyin etmişdi.[5]

İstinadlarRedaktə

  1. 1 2 Catherine de' Medici (ing.) // Catholic EncyclopediaNYC: D. Appleton & Company, 1913.
  2. 1 2 Catherine de' Medici (ing.) // Encyclopædia Britannica — 11 — NYC: 1911. — Vol. 5. — P. 528—529.
  3. Katharina von Medici // FemBio: Банк інформації про видатних жінок, Frauendatenbank, Банк данных о выдающихся женщинах
  4. Екатерина Медичи // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Ali Çimen. Tarihi değiştiren kadınlar (türkçə) (TİMAS). 10 dekabr 2018.

Xarici keçidlərRedaktə