Azərbaycan hip-hopu və ya Azərbaycan repihip-hop musiqi janrının növü. 1983-cü ildə ildə Çingiz Mustafayev dünyada ilk dəfə olaraq Azərbaycan dilində "Dünənki keçdi" rep janrında mahnı səsləndirib. 1990-cı illərin ortasında Azərbaycan hip-hopu ölkədə məşhurluq qazanmışdır.

Azərbaycan musiqisi
Azerbaijani Mugam trio in XVI century miniature of Nizami Ganjavi's Khosrow and Shirin.jpg
Ümumi mövzular
Janrlar
Xüsusi formalar
Milli musiqi
Alt janrlar
Media və təqdim etmə
Musiqi festivalları
Musiqi mediasıMədəniyyət TV
Millətçilik və vətənpərvərlik mövzusunda mahnılar
Milli himnAzərbaycan himni

TarixiRedaktə

1983-cü ildə ildə Çingiz Mustafayev dünyada ilk dəfə olaraq Azərbaycan dilində "Dünənki keçdi" rep janrlı mahnını səsləndirib.[1] 1993-cü ildə Anar Nağılbazın "Kasıbların mahnısı" adlı mahnısı və kütləyə təqdim olunan albomu Azərbaycanda hip-hopa marağı artırmışdı. Daha sonra 1990-cı illərdə vətənpərvər musiqi yarışmasında qalib gələn "Dəyirman", "Ya Qarabağ, Ya Ölüm" adlı mahnısı ilə populyarlıq qazandı.[2]

2000-ci illərdə "Mən də varam" kimi televiziya verilişləri və kütləvi repçilərin ortaya çıxmasına baxmayaraq, yalnız Elşad Xose, UranHüseyn Dərya kimi repçilər böyük uğur əldə etmişdi.[3][4][5][6] Ölkədə janrın populyarlığına baxmayaraq, Azərbaycanda rep kommersiya şəklini almayıb.[7] 2000-ci illərin sonunda H.O.S.T. qrupu Azərbaycan musiqi səhnəsində populyarlıq qazandı.[2][8]

2010-cu illərdə repçi Miri Yusifin reqqisoul-pop janrlarından ibarət olan "Karma" albomu Azərbaycanın musiqi çartlarıda birinci yeri tutmuşdur.[9] 2011-ci il dekabr ayının 11-də Heydər Əliyev Sarayında Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin"İrəli" İctimai Birliyinin birgə təşkilatçılığı ilə "Əfsanə geri dönür" şüarı altında "Leyli və Məcnun" hip-hop müziklının premyerası baş tutmuşdur.[10][11] Tamaşada Leyli obrazını Natəvan Həbibi, Məcnunu Elşad Xose, Məcnunun atası rolunu Alim Qasımov, Leylinin atasını meyxana ustası Ağamirzə ifa ediblər.[10] 2016-cı ildə Uran Azərbaycan repində ilk dəfə 100 misralıq non-stop trek çıxarıb.[12]

2018-ci ildə Azərbaycanda "Kəllə-Kəlləyə" rep-battl arenası məşhurluq qazanıb.[13]

MövzularRedaktə

Vətənpərvərlik mahnılarıRedaktə

Digər musiqi janrlarında olduğu kimi, vətənpərvərlik ruhunda yazılan mahnıların Azərbaycan hip-hopunda xüsusi yeri var. Bu mövzuda "Dəyirman" qrupunun "Ya Qarabağ, Ya Ölüm", Uranın "Kor zabit", Anar Nağılbazın "Ey erməni", Qaraqanın "Xocalı", Hüseyn Dəryanın "Can Vətənim", Okaberin "Qara mamba" mahnılarını qeyd etmək olar.[14]

Sevgi mahnılarıRedaktə

Azərbaycan hip-hopunda sevgi mövzusunda mahnılar adətən duet formasında olur. Uğurlu duetlərdən Anar Nağılbazın Brilliant Dadaşova ilə "Mən səni sevirəm", Elşad Xosenin Elnarə ilə "Uzaqlara", Röya ilə "Gəl danış", Elli ilə "Çıx get", Günay İbrahimli ilə "Yadına sal", Elmira Ələkbərzadə ilə "Tənhayam" mahnılarını qeyd etmək olar.

Sosial-iqtisadi mahnılarRedaktə

Azərbaycan hip-hopunda cəmiyyətdə baş verən sosial-iqtisadi hadisələr geniş yer alır. Bu mövzuda Qaraqanın "Bir", "Dəyirman" qrupunun və Elşad Xosenin "Cənab prezident", Uranın "Tam səmimi", Anar Nağılbazın Promete ilə "Qəribə vaxtlar", Hüseyn Dəryanın "Kef elə", H.O.S.T.-un "Mənim Mübarizəm", Araz Slangue və Camal Əlinin "Heykəl Baba" mahnılarını qeyd etmək olar.[15][16]

Məşhurluğu və təsiriRedaktə

DünyadaRedaktə


2010-cu illərdə FacebookYoutube kimi sosial şəbəkələrinin internet cəmiyyətində artan rolu Azərbaycan rep musiqisinin digər ölkələrə daha da yayılmasına səbəb oldu. YouTube-da sənətçilərin və ya səsyazma şirkətlərinin (studiyaların) rəsmi kanallarından götürülən video kliplərinin baxış sayı:

YouTube-da ən çox baxılan və ya dinlənən Azərbaycan rep musiqi videoları
Yer Sənətçi(lər) Mahnı İl Baxış sayı Kanal Keçid
1 Qurd "Rəqs Edir Hər Kəs" 2013 17,216,316 Qurd Official [1]
2 Zamiq Hüseynov ft. Elşad Xose "Özü Bilər" 2018 4,575,809 Zamiq Hüseynov [2]
3 Aslixan "Onlar" 2019 4,700,644 Aslixan [3]
4 Uran ft. Xpert, Ziq ZaqPaster "İri Çaplı" 2016 4,404,993 Synaps Production [4]
5 Qurd "Tək Tək" 2015 4,235,801 Qurd Official [5]
6 Dörd2Sıfır "Ölməsək Qalsaq İnşallah" 2019 4,154,380 Dörd2Sıfır [6]
7 Pranga ft. Xəzər "Nargin" 2017 3,265,086 Pranga [7]
8 Xpert ft. Paster "North West" 2013 3,175,122 Synaps Production [8]
9 Aslixan "Xuliqan" 2019 3,211,203 Aslixan [9]
10 Xpert ft. Luter "Şaman" 2013 2,898,876 Synaps Production [10]
11 Okaber "Qara Yazı" 2017 2,778,816 Okaber Karabin [11]
12 Xpert "Sarışan Hallar" 2014 2,654,633 Synaps Production [12]
13 AiD "Hekayəm" 2011 2,447,220 havaodsutorpaqTv [13]
14 Xpert "Malcolm" 2017 2,435,875 Synaps Production [14]
15 AiD ft. Miri Yusif "Karusel" 2011 2,410,015 havaodsutorpaqTv [15]
16 Qaraqan "Baş Rolda Özüm" 2011 2,341,799 havaodsutorpaqTv [16]
17 Okaber "Molotow Cocktail" 2017 2,306,114 Okaber Karabin [17]
18 Epi "Əkbər Novruzlu" 2017 2,244,520 Epi [18]
19 Okaber "Qara Mamba" 2015 2,242,326 Okaber Karabin [19]
20 Xpert "Yaxşi" 2016 2,170,968 Synaps Production [20]
Sonuncu yenilənmə: 9 Sentyabr, 2020

AvropaRedaktə

RusiyaRedaktə

Azərbaycan hip-hopu Rusiya hip-hopuna da təsir göstərmişdir. 2000-ci illərdə PaukPtaxa, 2010-cu illərdə isə Rusiyanın pop və hip-hop musiqi səhnəsində "Azərbaycan dalğasına" daxil olan HammAli & Navai, El'man, TERNOVOY, Jah Khalib, Jony, Babək Məmmədrzayev, Bahh Tee, EllaiKaspiyskiy Qruz kimi ifaçılar və qruplar uğur qazanmışdır.[17][18][19][20][21][22][23]

2015-ci ildə Kaspiyskiy Qruzun "Storona A / Storona B" (azərb. Tərəf A / Tərəf B‎) albomu, Rap.ru saytının "İlin Ən Yaxşı Rus Albomu" siyahısına düşüb.[24] 2017-ci ildə HammAli & Navai-nin ilk hiti "Tı moya ximiya" (azərb. Sən mənim kimyamsan‎) Rusiyada ən çox dinlənən mahnıların Top 20-liyinə düşüb.[25]

Görkəmli sənətçilərRedaktə

ŞəxslərRedaktə

KişiRedaktə

Anar Nağılbaz · Elşad Xose · Qaraqan

QruplarRedaktə

Həmçinin baxRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. Documenting the Horrors of Karabakh
  2. 1 2 "Rep musiqisi". Azerbaijanis.com. İstifadə tarixi: 29 December 2011.
  3. "Well-known Azerbaijani rapper Huseyn Darya dies". en.apa.az. İstifadə tarixi: 13 May 2014.
  4. "'Yetenek sizsiniz Türkiyə'də hamını ayağa qaldıran azərbaycanlı: 'Bizə heç kim kömək etmədi' – MÜSAHİBƏ + VİDEO". azxeber.com. İstifadə tarixi: 13 May 2014.
  5. "Популярные азербайджанские реперы представят совместный проект". news.mail.ru. İstifadə tarixi: 13 May 2014.
  6. "Запрещенную песню азербайджанского рэппера Эльшада Хосе можно услышать в Интернете". www.trend.az. İstifadə tarixi: 13 May 2014.
  7. Axundova, Gülnar. "Azərbaycanda repçilər nədən qazanır?". www.azadliq.org. Azadlıq radiosu. İstifadə tarixi: 13 January 2016.
  8. "Что случилось с рэп-группой "HOST Alyans"?". 1news.az. İstifadə tarixi: 13 May 2014.
  9. Vişnevskiy, Feliks. "Мири Юсиф. Рождение «Белого ворона»". 1news.az. 1news.az. 7 iyun 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 iyun 2016.
  10. 1 2 "Leyli and Majnun hip-hop style". News.az. İstifadə tarixi: 29 December 2011.
  11. "В Баку состоялась премьера первого азербайджанского мюзикла в стиле хип-хоп "Лейли и Меджнун" – ФОТО". 1news.az. İstifadə tarixi: 29 December 2011.
  12. "Azərbaycan Repində bir ilk: "100-lük"". www.azadliq.org. www.azadliq.org. 25 may 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 may 2016.
  13. ""Pərviz çox söyüş söydü" - "Kəllə Kəlləyə"də dava". qafqazinfo.az. qafqazinfo.az. İstifadə tarixi: 2 yanvar 2020.
  14. "Qaraqan "Xocalı" adlı mahnı oxuyub". www.gun.az. www.gun.az. 25 fevral 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 fevral 2016.
  15. "Camal Əlinin anası və qohumları azad edilib". www.bbc.com. BBC. 7 yanvar 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 yanvar 2017.
  16. Allahverdiyeva, Rəna. "Hörmətlə, Uran!". www.azadliq.org. www.azadliq.org. 25 fevral 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 fevral 2016.
  17. "ВОТ ЧТО Я ЛЮБЛЮ: КАСПИЙСКИЙ ГРУЗ". www.rap.ru. www.rap.ru. 24 iyul 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2016.
  18. Батыев, Бахрам. "«МОЯ СЕМЬЯ НЕ ВИНОВАТА В ТОМ, ЧТО КАКИЕ-ТО ДЕБИЛЫ ИЗГНАЛИ ИЗ ЕРЕВАНА ВСЕХ АЗЕРБАЙДЖАНЦЕВ»". www.vesti.az. www.vesti.az. 24 iyul 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2016.
  19. "«Знай наших»: рэпер Паук: "Я - основатель рэпа в Азербайджане"". baku.ws. baku.ws. 24 iyul 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2016.
  20. "Курортный роман российского певца в Баку". www.trend.az. www.trend.az. 24 iyul 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2016.
  21. "Никакой конкуренции: как азербайджанцы поддерживают друг друга в России". az.sputniknews.ru. az.sputniknews.ru. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2019.
  22. "Звездные азербайджанцы России, Казахстана и Узбекистана – Жаркое лето 2019 (ФОТО)". www.trend.az. www.trend.az. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2019.
  23. Doyle, Kevin. "Music review". eurasianet.org. eurasianet.org. İstifadə tarixi: 10 dekabr 2019. (#text_ignored)
  24. "ИТОГИ ГОДА: ЛУЧШИЕ РУССКИЕ АЛЬБОМЫ, ЧАСТЬ 2". www.rap.ru. www.rap.ru. 24 iyul 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2016.
  25. ""YouTube"da rekord qıran azərbaycanlılar Rusiyanın ən reytinqli verlişinə dəvət edilib". sputnik.az. sputnik.az. İstifadə tarixi: 6 avqust 2019.

Xarici keçidlərRedaktə