Əsas menyunu aç

Boliviya (tam adı: Boliviya Çoxmillətli Dövləti; isp. Estado Plurinacional de Bolívia) — Cənubi Amerikada dövlət. Paytaxtı Sukre şəhəridir, La Pas, Koçabamba, Santa Cruz, Potosi kimi digər böyük şəhərləri də var. Ölkə Boliviya idarəçiliyi dövründə Yuxarı Peru adlandırılırdı. Sonradan ölkəyə Cənubi Amerikanı ispan əsarətindən qurtaran Simon Bolivarın şərəfinə Boliviya (Bolivarın ölkəsi) adı verilmişdir. Boliviyanın şimal və şimal-şərqdə Braziliya, cənub-şərqdə Paraqvay, cənubda Arqentina, cənub-qərb və qərbdə ÇiliPeru ilə sərhədləri var. Cənubi Amerika ölkələr arasında dənizə çıxışı olmayan ən böyük ölkədir. Lakin 2010cu ildə Peru ilə imzalanmış sazişə əsasən Boliviyaya 99 illik icarəyə liman tikmək üçün dənizkanarı sahə verilib.[1]

Boliviya Çoxmillətli Dövləti
isl. Estado Plurinacional de Bolivia
keçua Buliwya Achka nasyunkunap Mama llaqta
aym. Wuliwya Suyu
Quarani Tetã Volívia
Boliviya
Boliviya gerbi
Gerbi
Boliviya xəritədə yeri
Paytaxt Sukre
Ən böyük şəhər La Pas-1 815 min, Santa Kruz de la Sierra-2 105 min, Koçabamba-1 240 min (hamısı-2015-ci il)
Rəsmi dillər İspan, Keçua, Aymara, Quarani və digər 33 dil
Hökumət Prezident Respublikası
• Prezident
Huan Evo Morales Ayma[ 22.I.2006 ]
Sahəsi
• Ümumi
1,098,581 km2 (424,164 sq mi) (28-ci yer)
Əhali
• Təxmini  (2015-ci il)
10,8 milyon (84-cü yer)
• Siyahıya alma (21.XI.2012)
10 027 262
• Sıxlıq
98/km2 (253.8/sq mi)
ÜDM (AQP) 2014 təxmini
• Ümumi
69,9 milyard (94-cü)
• Adambaşına
5 500 (158-ci)
ÜDM (nominal) təxmini
• Ümumi
67 (36)
Valyuta Boliviya bolivianosu (BOB)
Yolun hərəkət istiqaməti sağ
Telefon kodu 591
ISO 3166 kodu BO
İnternet domeni .bo
Boliviya

Mündəricat

TarixRedaktə

Boliviya 1809-cu ildə İspaniyayadan müstəqilliyini elan etməsinə baxmayaraq, 1825-ci ildə Boliviya İstiqlal müharibəsi nəticəsində ispan əsgərlərinin ölkədən çıxarılması ilə mümkün oldu.

Müstəqillik əldə etdikdən sonra Boliviyadakı siyasi hakimiyyət çox tez-tez dəyişilmişdir. Ölkə müstəqilliyini qazandığı 1825-ci ildən indiki dövrə qədər yüz səksənə yaxın inqilab, ondan çox dəyişdirilmiş konstitusiya və səksənə yaxın prezident görüb. Prezidentlərdən bəziləri hakimiyyəti qan tökərək ələ keçirdiblər və yenə eyni şəkildə hakimiyyətdən getməli olublar. Altı prezident hakimiyyətdə olduğu zaman öldürülüb.

Boliviyanın qonşu dövlətlərlə, xüsusi ilə də ÇiliParaqvay ilə olan əlaqələri gərgin olmuşdur. 1879-ci ildə müttəfiqi Peru ilə birlikdə, sərhəd probleminə görə Çiliyə hücum etdi. Ancaq 1883-cü ildə bitən Sakit okean müharibəsi Boliviya üçün məğlubiyyətlə bitdi. Sakit Okean bölgəsindəki sahil xəttini Çiliyə verməli olan Boliviyanın okean ilə olan əlaqəsi kəsildi və nəticədə ölkə dənizə çıxışı olmayan dövlətinə çevrildi. Bu müharibənin nəticəsi Boliviya xalqının indi də yaddaşından silinmir.

Boliviya həmcinin 1899-1903-cü illərdə Akri müharibəsində ərazisinin 191.000 km² ərazisini itirir. Ölkədə yenə bir sərhəd problemi üzündən 1932-cı ildə qonşu Paraqvay ilə müharibə edir. Chaco Müharibəsi adlandırılan bu müharibə 1935-cı ildə, Paraqvayın zəfəri ilə sona çatır, Boliviya isə mübahisəli bölgənin ancaq dörddə birini torpaqlarına qata bilir.

CoğrafiyaRedaktə

Boliviyanın ərazisi 1.098.581 km²-dir .[2]Ölkələrin və ərazilərin sahələrinə görə siyahısında Efiopiyadan sonra 27ci yer tutur.

Ekoloji zonlara görə Boliviyanın ərazisi çox zəngindir. Ölkənin qərb dağlıq hissəsi And dağlarda yerləşir. Bura həmçinin Altiplano platosu aiddir. Şərq düzənliklərə amazon tropik meşələr və Qran-Çako kimi böyük rayonlar daxildidir. Ölkənin ən hündür nöqtəsi - Oruro departamentində yerləşən sönmüş vulkan Saxama. Ən iri gölləri Peru ilə sərhəddə yerləşən Titikaka gölüPoopo gölüdür. Dünyanın ən iri şoranlığı - Uyuni şoranlığı isə cənub-qərbdə Potosi departamentində yerləşir.

DemoqrafiyaRedaktə

2001-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən Boliviyanın 8.274.325 nəfər əhalisi vardır .[3]

İstinadlarRedaktə

Xarici keçidlərRedaktə