Əsas menyunu aç

Cavad HeyətAzərbaycanlı cərrah-alim, İranda ilk dəfə açıq ürək əməliyyatını (koronar şuntlama) gerçəkləşdirən, Beynəlxalq Cərrahlar Cəmiyyətinin idarə heyətinin və Paris Cərrahlar Akademiyasının üzvü, "Varlıq" jurnalının təsisçisi, türkologiyaya aid yeddi cildlik kitabın müəllifi,[1] Bakı Dövlət Universitetinin, Azərbaycan Tibb Universitetinin, Xəzər Universitetinin fəxri doktoru, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının, N.Tusi adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin fəxri professoru, Azərbaycan Cərrahları Elmi Cəmiyyətinin fəxri üzvü, Türk Dil Qurumunun fəxri sədri, eləcə də İstanbul Universitetinin fəxri doktoru,[2][3][4][5] "İki Azərbaycanın ağsaqqalı", "Çağımızın ağsaqqalı", "Dövrümüzün Prometeyi", "Bilgə dədə" ləqəbləri ilə tanınır.[6]

Cavad Heyət
Dr. Cavad Heyet.jpg
Doğum tarixi 24 may 1925(1925-05-24)
Doğum yeri Təbriz, İran şahlığı
Vəfat tarixi 12 avqust 2014 (89 yaşında)
Vəfat yeri Bakı, Azərbaycan Respublikası
Vətəndaşlıq İran Şahlığı
İran İslam Respublikası
Azərbaycan Respublikası
Milliyyəti Azərbaycanlı (Türk)
Elm sahəsi Tibb
Filologiya
Tarix
Türkologiya
İş yeri "Varlıq" jurnalı
“Daneşe pezeşki” (“Tibbi bilik”) jurnalı
Müxtəlif özəl və dövlət xəstəxanaları
Elmi adı Professor
Təhsili Tehran Universiteti
İstanbul Universiteti
Atası Mirzə Əli Heyət
Anası Məsumə Sultan
Tanınmış yetirmələri Rza Heyət
Tanınır Türkologiya, Cərrahiyyə, Filologiya sahələrində
Mükafatları Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin M.F.Axundov adına mükafatı
“Dədə Qorqud” Assosiasiyasının təsis etdiyi “Məmməd Araz” mükafatı
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar
Cavad Heyətin atası Mirzə Əli Heyət

Mündəricat

HəyatıRedaktə

Cavad Heyət 1925-ci il mayın 24-də Təbrizdə anadan olub. Azərbaycan xalqının XX əsrdə yetişdirdiyi ən böyük şəxslərdən hesab olunur. Həm Cənubi Azərbaycanda, həm də Şimali Azərbaycanda yüksək səviyyədə tanınır. Türkologiya, tibb elmi və digər sahələrdə əvəzedilməz xidmətləri olmuşdur. 2014-cü ilin avqustun 12-də Bakı şəhərində vəfat etmişdir. II Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir.[7]

O, Azərbaycan, ingilis, fars, türk və s. dilləri mükəmməl bilirdi. Beş qızı, beş nəvəsi vardı.

TəhsiliRedaktə

Cavad Heyət ilk və orta təhsilini Təbriz, HəmədanTehranda almışdır. Orta hərbi məktəbi bitirdikdən sonra o, Tehran Universitetinə daxil olmuşdur. Burada təhsil alarkən özü Avropa universitetlərindən birinə qəbul olmaq istəyirmiş Lakin atası Mirzə Əli Heyət buna mane olmuşdur. Cavad Heyətin oğlu Rza Heyət atasının bu hadisəni belə xatırladığını bildirir:[8]

  Tehranda tibb fakültəsinin ikinci sinifindǝykǝn tǝhsilimin davamı üçün bir Avropa universitetinǝ daxil olmaq istǝyirdim. Atam isǝ mǝni Türkiyǝyǝ göndǝrmǝk istǝyirdi. Atam mǝnim israrımı görüncǝ dedi ki, “Oğlum! Mǝn sǝni Azǝrbaycana göndǝrmǝk istǝrdim, ancaq nǝ yazıq ki, aramızda dǝmir pǝrdǝ var. İndi dǝ ona görǝ sǝni İstanbula göndǝrirǝm ki, tibblǝ yanaşı dilimizi, tariximizi vǝ ǝdǝbiyyatımızı da öyrǝnǝsǝn."  

Bundan sonra Cavad Heyət ikinci kursdan ali təhsilini Türkiyənin İstanbul Universitetində davam etdirərək 19431946-cı illərdə burada tibb fakültəsində oxumuşdur. İstanbulda tibb tǝlǝbǝsi ikǝn türkologiya elminǝ dǝ dǝrin maraq bǝslǝdi vǝ oradakı böyük türkoloq alim vǝ ǝdiblǝrlǝ yaxın ǝlaqǝlǝr quraraq, bilgisini genişlǝtdi vǝ ardından ixtisas üçün Parisǝ cərrahlıq ixtisasını tamamlamaq üçün getdi.[8]

AiləsiRedaktə

Heyət ailəsi Azərbaycanın seçkin ailələrindən biri olmuşdur. Ailənin soyadı Mirzə Əli Heyətin məşrutiyyət inqilabının fərmanını Nəcəfdən TəbrizəTehrana aparan heyətin rəhbəri olduğu üçun "Heyət" adı ilə tanınmışdır.[5] Cavad Heyətin atası Mirzə Əli Heyət və ondan əvvəlkilər Qacar şahzadələrinin müəllimləri və eyni zamanda onların güvəndikləri şəxslərdən olmuşdur. Pəhləvi hakimiyyəti zamanı isə bu nəsilə qarşı hakimiyyətin münasibəti bir qədər dəyişmişdir.

Mirzə Əli Heyət Məşrutə inqilabının iştirakçısı və İran ədliyyəsinin qurucularından olub. Anası isə Hacı Mirzə Məhəmməd Müctəhidi Təbrizinin qızı idi. Şərqin Nəcəf, Qahirəİstanbul kimi elm və təhsil mərkəzlərində oxuyub araşdırmalar aparan atası Əli Heyət 30 il İran ədliyyəsində işləmiş, müəyyən dövrlərdə İranın Baş prokuroru seçilib, ədliyyə naziri olur. Birinci Dünya müharibəsi illərində (1918) Osmanlılarla birlikdə “İttihadi-islam” cəmiyyətini qurur və İran tərəfindən cəmiyyətin rəhbəri olaraq fəaliyyətə başlayır. 1919-cu ildə bu cəmiyyət naxçıvanlıları ermənilərin şiddətli basqınlarından qurtara bilir.

Cavad Heyət Mirzə Əli Heyətin 9 övladından biridir.

“Varlıq” dǝrgisinin imtiyazını özündǝn sonra Rza Heyətin adına keçmǝsini rǝsmi şǝkildǝ vǝsiyyǝt etmişdir.

FəaliyyətiRedaktə

Tibb sahəsində fəaliyyətiRedaktə

Əmək fəaliyyətinə 1946-cı ildə İstanbul Universitetində başlayan Cavad Heyət 1949-cu ilədək burada cərrahlıq klinikasında çalışmış, daha sonra ixtisasını təkmilləşdirmək üçün Paris Universitetinin cərrahlıq kafedrasında işləmişdir.[8]

O, 1952-ci ildə yüksək dərəcəli cərrah ixtisasına yiyələnərək İrana qayıtmış, 1953-cü ildən Tehranda Hidayət və Ədliyyə xəstəxanalarında cərrahlıq klinikaları quraraq onlara rəhbərlik etmişdir. Doktor Cavad Heyət İranda eksperimental cərrahiyyənin təməlini qoymuşdur. 1954-cü ildən etibarən ürək üzərində apardığı əməliyyatlar onu istedadlı cərrah kimi tanıtmışdır. Doktor Cavad Heyət 1954-cü ildə qapalı ürək əməliyyatı, 1962-ci ildə isə İranda ilk dəfə açıq ürək cərrahiyyəsini müvəffəqiyyətlə həyata keçirib. Bundan sonra o, İranda ilk dəfə ürək qapaqlarını dəyişdirmə, heyvanlarda ürək dəyişdirmə, Tehranda ilk dəfə insanda böyrək dəyişdirmə əməliyyatını uğurla həyata keçirdiyinə görə “Birinci Dərəcəli Əmək Ordeni” ilə təltif olunub. Tibb sahəsində qazandığı nailiyyətlər Cavad Heyətə geniş şöhrət gətirmişdir.

Doktor Cavad Heyət təbabətə dair qiymətli araşdırmaların müəllifi kimi də tanınırdı. Onun kitabları tibb sahəsində yazılmış dəyərli vəsait kimi mütəxəssislər tərəfindən daim yüksək qiymətləndirilmişdir. Bir sıra beynəlxalq elmi forumlar və toplantılarda öz təcrübəsinə əsaslanaraq dərin məzmunlu məruzələrlə çıxış etmiş alimin 100-dən artıq məqaləsi müxtəlif tibb jurnallarında işıq üzü görmüşdür. Cavad Heyət uzun müddət cərrahlığın tədrisi və cərrahların yeni nəslinin formalaşdırılması ilə məşğul olmuşdur.[5]

Cavad Heyət bütün həyatını və fəaliyyətini əsasən cərrahlığa, həmin sahə üzrə araşdırmalara sərf edərək İranda nəzəri və eksperimental cərrahiyyənin əsasını qoymuş, elmi-nəzəri və əməli uğurlarına görə 1983-cü ildə Paris Beynəlxalq Cərrahlıq Akademiyasının üzvü seçilmişdir. Bundan sonra 8 ildən artıq Tehranda Azad İslam Universitetinin cərrahiyyə kafedrasına rəhbərlik edib. Fars dilində cərrahlıqla bağlı üç cildlik dərslik kitabının müəllifidir.[8]

 
Cavad Heyət İstanbulda təhsil alarkən. Fotoda 20 yaşı var.

Türkologiya sahəsində fəaliyyətiRedaktə

Cavad Heyət dostu Prof. Dr. H. Nitqi ilə birlikdə İranda elmi türkologiyanın əsasını qoymuşdur.

Cavad Heyətin zəngin və çoxşaxəli səmərəli fəaliyyətində Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi, türk xalqlarının keçmişi, milli folklor və eləcə də islamşünaslığa dair tədqiqatlar mühüm yer tutur. Bu əsərlərdə Azərbaycan dilinin inkişaf mərhələləri, şifahi xalq ədəbiyyatı, ədəbiyyatşünaslıq, folklor, ədəbi tənqid, publisistika və fəlsəfə tarixinin ən müxtəlif məsələlərindən əhatəli bəhs olunur. Mədəniyyətin müxtəlif problemlərinin öyrənilməsinə münasibətdə tarixi həqiqətlərdən çıxış edərək obyektivlik nümayiş etdirən alimin ədəbi simpoziumlarda və türkoloji konfranslarda çıxışları həmişə təqdirlə qarşılanmışdır[9].

İkisi fars və beşi də türk dilində olan yeddi cildlik türkologiya kitabın müəllifidir.[7]

Türkologiya sahəsində 300, tibb sahəsində isə 100 məqaləsi vardır.[6]

Cavad Heyət və Azərbaycan diliRedaktə

İranda sonuncu inqilabdan sonra Azərbaycan dilinin elmi tarixi ilə doktor Cavad Heyət və doktor Həmid Nitqi məşğul olurdular. C. Heyət fars dilində çap etdirdiyi “Türk dilinin tarixi və ləhcələri” əsərini Pəhləvi rejimi zamanı İran dilçilik elminin və hakim ideologiyanın Azərbaycan dilinin özünəməxsus müstəqil və zəngin bir dil olmasını inkar etməsinə cavab olaraq yazmışdır.[5] Məhəmməd Əmin Rəsulzadə əsrin əvvəllərində publisist Mais Əlizadənin təbirincə desək, “İran türkləri” terminini dünyanın siyasət müntəxəbatına daxil etmişdisə, əsrin sonunda doktor Cavad Heyət əsasən İranda yaşayan türklərin danışdığı ləhcələri tədqiq edən “Türk dili və ləhcələrinin tarixi” kitabını dünyanın türkologiya tarixinə daxil etmişdir.[5]

Bundan əlavə, Cavad Heyət filologiyatürkologiya sahəsində “Azərbaycan ədəbiyyat tarixinə bir baxış”, “Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatı”, “Türk dili və ləhcələrinin tarixi”, “İki dilin müqayisəsi” kitablarının müəllifidir.[10]

 
Tehranda Türkiyə-İran dostluq cəmiyyətinin keçirdiyi görüş. Türkiyənin İrandakı səfiri və Cavad Heyət.

Cavad Heyət və TürkiyəRedaktə

Cavad Heyət atası Mirzə Əli Heyət və qardaşı Firuz Heyət ilə birlikdə 1956-cı ildə İran-Türkiyə Dostluq və Kültür Cəmiyyətini qurmuş, İranla Türkiyə arasında dostluq və mədəni əlaqələrini inkişaf etdirməyə çalışmışdır.[6]

1993-cü ildə Türkiyənin Tehrandakı səfiri Qorxmaz Haqtanır ilə birlikdə Tehranda Türk Kültür Mərkəzini açmış və iranlı tələbələrin Türkiyədə təhsil almalarına yardım göstərmişdir.[6]

“Varlıq” jurnalıRedaktə

“Varlıq” jurnalı (ərəb qrafikası ilə: وارلیق) — İranda 1979-cu ildən 3 ayda bir dəfə dərc edilən jurnaldır. Azərbaycanfars dillərində çıxır.[11]"Varlıq" İranda 1979-cu il islam inqilabından sonra, vətəndaşlara ana dilində jurnal nəşr etdirmək icazəsindən sonra yaradılmışdır. Jurnalın işıq üzü görməsində xüsusilə Cavad Heyətin böyük rolu olmuşdur. Professor Həmid Nitqi, Məhəmmədəli Fərzanə, Həsən Məcidzadə Savalan, Kərim Məşrutəçi (Sönməz), Mənzuri Xamneyi, Səməd Sərdarniya, Qulamhüseyn Beqdeli jurnalın yaradılmasında və yaşamasında yaxından iştirak etmişdirlər. Cavad Heyət bütün ömrü boyu jurnalı şəxsi vəsaiti hesabına nəşr etdirib.[7] Yazıların 80 %-i Azərbaycan dilində, 20 %-i isə fars dilindədir. Bütün İran cəmiyyətinə hesablanan məqalələr fars dilində verilir. Jurnalda Azərbaycanın müdafiəsi, Qarabağ problemi ilə bağlı məqalələr də yer alır. "Varlıq" jurnalı İranda tanınan və ciddi oxunan nəşrlərdəndir.[12]

“Varlıq”da, xüsusilə məhz Cavad Heyətin özünün məqalələrində bütöv Azərbaycan xalqının milli dediyimiz həmin şüurunu qidalandıra biləcək mövzuların əksəriyyətinə toxunulmuşdur. Bu məqalələrdə doktor Cavad Heyət həm dilçi, həm də tarixçi kimi görünür. O, Azərbaycan dili, ədəbiyyattarixinə olan marağını belə açıqlayır:[8]

  İstanbulda tibb tələbəsi ikən türk ədəbiyyatı və tarixi ilə maraqlandım. Türk tələbələri tarixlərini və milli ədəbiyyatlarını çox yaxşı bilirdilər. Bu, məndə qibtə hissi oyadırdı. Və tarixi və ədəbiyyat tarixlərini oxumağa başladım. . .İnqilabdan sonra ana dilimizdə kitab və mətbuat nəşr etmək azad olduğu üçün “Varlıq” dərgisini çıxartmaq şərəfi mənə qismət oldu. Əlbəttə, biz bu işi yazıçılar heyətimizi təşkil edən bir neçə qələmdaşımızla aparmışıq.  

20 yanvar faciəsi ilə bağlı Cavad Heyət “Varlıq” jurnalında yazırdı:[12]

  Ölkənin namuslu xalqının uzun əsrlərdən baş alıb gələn milli-tarixi istəklərinə ədalət və məntiq ilə cavab vermək yerinə güllə və tankla cavab verildi...  

“Daneşe pezeşki” (“Tibbi bilik”) jurnalıRedaktə

Cavad Heyət 12 il “Daneşe pezeşki” (“Tibbi bilik”) jurnalını nəşr etdirmişdir.  Jurnalda onun 70-ə yaxın elmi məqaləsi yayınlamışdır. 1976-cı ildə Məhəmməd Rza Pəhləvi səltənətinin 50-ci və İran şahlarının 2500 ildönümü ilə bağlı yazı yayınlamadığı səbəbindən jurnal SAVAK (İranın Təhlükəsizlik Orqanı) tərəfindən qapadılıb.[5]

Süleyman Dəmirələ məktubuRedaktə

Cavad Heyət, 1993-cü ildə Kəlbəcərin işğalından sonra Süleyman Dəmirələ məktub yazmış və yardım istəmişdir. Məktubun yazılma tarixçəsini Cavad Heyətin qardaşı oğlu Rza Heyət belə xatırlayır:[8]

  Kǝlbǝcǝr ermǝnilǝr tǝrǝfindǝn işğal edildikdǝn sonra Cavad Heyǝt çox pǝrişan olmuşdu. İlk dǝfǝ onu belǝ görürdüm. Bir işlǝr görmǝk istǝyirdi, amma şǝrtlǝr ona izn vermirdi. Bir yandan Qarabağda ermǝnilǝrlǝ savaşa gedǝcǝk qǝdǝr gǝnclik duyğuları qabarmışdı, bir yandan da kövrǝlǝrǝk ağlayırdı. “Varlıq” dǝrgisi yazarlarını çağırmağımı istǝdi. Dǝfǝlǝrcǝ toplantı keçirildi. Öncǝ Qarabağa Yardım Komitǝsi quruldu vǝ pul toplanmağa başlandı. Sonra İranın o dövrdǝki prezidentinǝ bir çox insanın imzası ilǝ mǝktub yazdı vǝ ondan yardım toplanması üçün “Azǝrbaycan Hǝftǝsi” elan etmǝsini və könüllülǝrin Qarabağ savaşına qatılması üçün icazǝ verilmǝsini istǝdi. Hǝftǝlǝr keçdi, ancaq məktub cavabsız qaldı. Bu dǝfǝ Türkiyǝ sǝfirinin yanına getdi vǝ Türkiyǝ dövlǝtinin yardım etmǝsini tǝlǝb etdi. Sǝfir demişdi “mǝn o qǝdǝr yazmışam ki, mǝnǝ deyirlǝr sǝn İran sǝfirimizsǝn, yoxsa Azǝrbaycan? Ən yaxşısı siz özünüz Süleyman Dəmirəlǝ bir mǝktub yazın, mǝn dǝrhal çatdırım”.

Cavad Heyǝt o gecǝ sǝhǝrǝ qǝdǝr yatmayıb göz yaşları ilǝ tarixi bir mǝktub yazmışdı. Sabahısı tezdǝn redaksiyaya gǝlib yazdığı mǝktubu mǝnǝ oxudu. Hǝr sǝtirindǝ ağlayırdı, göz yaşlarını tuta bilmirdi. Mǝktubun bir neçǝ yerini dəyişdirmişdi, bir neçǝ yerini dǝ o gün dǝyişdirdi. Sonra dǝrginin yazarlarını toplantıya çağırdım. Onlara da ağlayaraq oxudu mǝktubu vǝ sonra sǝfirǝ çatdırdı.

 

Məktubdan bəzi hissələr:[8]

  Mən bu sətirləri göz yaşlarımın qarşısını ala bilmədən yazıram və bu Anda allah-təaladan xalqımıza qurtuluş, ya da özümə ölüm istəyirəm...Məmləkətimizin başına gətirilən bu faciə böyük bir millət və ya güclü bir dövlət tərəfindən deyil, bütün tarix boyu himayəmiz altında dolanan və ədalətimiz sayəsində bütün insani haqlardan faydalanan ermənilər tərəfindən açılmışdır...Silahsız, ordusuz və əsarətdən yenicə çıxmış qardaşlarımızı yalqızmı buraxmalıyıq? Erməni-daşnak ordusunun onların yurdlarına həyasızcasına təcavüzünə, qadın və kişilərini, qoca və uşaqlarını acından öldürmələrinə tamaşaçımı qalacağıq? Bu, bizlərin şərəfinə, türklüyə və müsəlmanlığa, nəhayət, insanlığa yaraşarmı?...  

Məktubun bir nüsxəsi o dövrki İran İslam Respublikasının o dövrki XİN rəhbəri Əliəkbər Vilayətiyə də göndərilmişdi.

Mükafatları və fəxri adlarıRedaktə

Cavad Heyət Bakı Dövlət Universitetinin, Azərbaycan Tibb Universitetinin, Xəzər Universitetinin fəxri doktoru, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının, N.Tusi adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin fəxri professoru, Azərbaycan Cərrahları Elmi Cəmiyyətinin fəxri üzvüdür.[10]

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin M.F.Axundov adına mükafatına və “Dədə Qorqud” Assosiasiyasının təsis etdiyi “Məmməd Araz” mükafatına layiq görülüb.[10]

Azərbaycanın müxtəlif universitetlərinin fəxri doktoru və professoru, Türk Dil Qurumunun fəxri sədri, eləcə də İstanbul Universitetinin fəxri doktoru idi.[10]

ÖlümüRedaktə

Cavad Heyət 2014-cü il avqustun 12-də səhər saatlarında Bakı şəhərində dünyasını dəyişmiş[13]avqustun 15-də İkinci Fəxri Xiyabanda torpağa tapşırılmışdır[14].

QalereyaRedaktə

ƏsərləriRedaktə

KitablarıRedaktə

  • Azərbaycan ədəbiyyat tarixinə bir baxış - I. Tehran, 1980.[3]
  •   Müqayisətül-lüğəteyn. Tehran, 1984 (farsca).
  •   Türk dili və ləhcələrinin tarixinə bir baxış. Tehran, 1987 (farsca).
  •  Türklərin tarix və mədəniyyətinə bir baxış. Tehran, 1987.
  •   Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatı. Tehran, 1988.
  •  İki dilin müqayisəsi. Bakı, 1989 (farscadan tərcümə).
  •  Azərbaycan ədəbiyyat tarixinə bir baxış - II. Tehran, 1990.
  •   Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatı. Bakı, 1990.
  •   Azərbaycan ədəbiyyatına bir baxış. Bakı, 1993.
  •  Türklərin tarix və mədəniyyətinə bir baxış - II. Bakı, 1993.

MəqalələriRedaktə

  • Vətən və İslam iranlılığının əsasları. Ettelaat, Tehran, mart, 1979 (farsca).[3]
  •  Azəri türkcəsinin tarixinə bir baxış. Varlıq, 1979.
  •  İran İslam Respublikasında milliyyətin əsasları (Vətən və İslam). Varlıq, 1979, №5 (farsca).
  •  İslam mədəniyyətinin Qərb mədəniyyətinə təsiri. Varlıq, 1979, №10 (farsca).
  •  İslam, İnsan «Sartr» və Şəriəti. Ettelaat, Tehran, aprel, 1979 (farsca).
  • Qərb mədəniyyətini gözübağlı qəbul etmək olmaz. Bamdad, Tehran, fevral, 1979.
  • Əflatun əxlaqiyyatı və «nə etmək gərəkdir» anlayışı. Ettelaat, Tehran, may, 1979.
  • Təbrizdə Azərbaycan şair və yazıçılar toplantısında. Varlıq, 1980, №6.
  • Yeganə səfər. Prof. Rüstəm Əliyevin məqaləsinə müqəddimədir. Varlıq, 1980, №8.
  • Həzrəti Əlinin öyüdləri (ərəbcədən tərcümə). Varlıq, 1980, №6.
  • Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatı (1-12). Varlıq, 1981.
  • Azərbaycanın tanınmış böyük şairi Murtaza Quluxan Zəfər. Varlıq, 1981.
  • Dədə Qorqud kitabı – ölməz söz xəzinəmizdən incilər. Varlıq, 1981, №4.
  • XIV əsr Azərbaycanın böyük şairi Qazi Zərir haqqında bir neçə söz. Varlıq, 1981, №9.
  • Nəsir Bakuidən bir müxəmməs. Varlıq, 1981, №11, 12.
  • Könül dərdi – Həmiddən ön söz. Varlıq, 1981, №11, 12.
  • İzah (Azərbaycan ədəbiyyat tarixinə bir baxış kitabına dair). Varlıq, 1982, №1.
  • Türk dili və ləhcələrinin tarixi kitabından bir bölmə: Azərbaycan türkcəsinin adı və mövqeyi haqqında. Varlıq, 1982, №3-4 (farsca).
  • Türk dili və ləhcələrinin tarixi. Varlıq, 1982, №9-10 (farsca).
  • Türkmən dili və ədəbiyyatının tarixi haqqında bir neçə söz. Varlıq, 1982, №11-12 (farsca).
  • İslamda və başqa məktəblərdə əxlaqın əsasları. Varlıq, 1982, №11-12 (farsca).
  • Boğucu Pəhləvi dövründə Azərbaycan dili və ədəbiyyatının geriləməsi və İslam İnqilabından sonra onun yenidən çiçəklənməsi (İndiana Universiteti – Birinci Türk Araşdırmaları Beynəlxalq Konfransındakı məruzə). 1982 (ingiliscə).
  • Azərbaycan ədəbiyyat tarixinə bir baxış (1-38). Varlıq, 1983.
  • Mömin və etiqadlı şair Mehmet Akif. Varlıq, 1983, №1-2 (farsca).
  • Yunus Əmrə - Türkiyənin mütəsəvvif xalq şairi. Varlıq, 1983, №5-6 (farsca).
  • Əski türk şeirində vəzn, şəkil və qafiyə. Varlıq, 1983, №7-8.
  • Oğuzlar. Varlıq, 1983 (farsca).
  • «Kutadqu Bilik» və ya Səadət Elmi. Varlıq, 1983, №9-10 (farsca).
  • Mahmud Kaşğarinin «Divani-lüğatit-türk»ü. Varlıq, 1983, №11-12 (farsca).
  • Həzrəti Məhəmmədin öyüdləri (ərəbcədən tərcümə). Varlıq, 1983.
  • Nəsimidən rübailər. Varlıq, 1984, №9-10 (farsca).
  • Məhəmməd Əmani. Varlıq, 1984, №11-12.
  • Nəvai. Varlıq, 1985, №1-2.
  • Ədəbiyyat bizim dövrümüzdə. Varlıq, 1985, №5-6 (farsca).
  • XX əsrdə Güney Azərbaycan ədəbiyyatı. Varlıq, 1985, №9-12.
  • XX əsrdə Azərbaycan ədəbiyyatı. Birinci Beynəlxalq Türkoloji Kongresi. İstanbul, iyul, 1985.
  • Ağqoyunlular. Varlıq, 1986, №1-2.
  • Əski Türk kitabələri. Varlıq, 1986, №3-5.
  • İslam dövrü türk ədəbiyyatı (1-3). Varlıq, 1986.
  • Türk dilinin qısa tarixi. Təbriz Universitetində qurulan Azərbaycan-Türk dilinin tədqiqi Seminarında oxunan məruzə. Təbriz, 1987 (farsca).
  • Azərbaycan türkcəsinin tarixi. Varlıq, 1987, №2.
  • Füzulinin dili (1-2). Varlıq, 1987, №3-4.
  • Füzulinin ədəbi şəxsiyyəti. Varlıq, 1987, №5.
  • Təbriz Universitetində Azərbaycan-Türk dilinin tarixi haqqında Dr.Cavad Heyətin çıxışı. Ettelaat, 1987, iyun (farsca).
  • Füzulinin ədəbi təsiri və təəssürü. Varlıq, 1988, №1.
  • Ustad Məhəmməd Hüseyn Şəhriyar. Varlıq, 1988, №3.
  • Xələc türkcəsi. Varlıq, 1988, №4 (farsca).
  • Xorasan türkcəsi. Varlıq, 1988, №5 (farsca).
  • Ləhcə və dil. Şərqi Azərbaycan Ostanının coğrafiyası, 1988 (farsca).
  • Şəhriyar. Türk dili, Türkiyə, 1988, №442.
  • «Oğuznamə», Məcməül-əmsali-Məhəmməd Əli. Türk kültürü, Türkiyə, 1988, №307.
  • «Oğuznamə», ya Oğuz atalar sözü və məsəlləri. Varlıq, 1989, №1.
  • Təbriz ləhcəsi haqqında (Dr. M.Məmmədovla birlikdə). Varlıq, 1989, №1.
  • Cahanşah Qaraqoyunlu və şeirləri. Varlıq, 1989, №2.
  • Məhəbbətname-i Xarəzmi. Varlıq, 1989, №2.
  • Bakı səfəri. Varlıq, 1989, №3.
  • Şimali Azərbaycanda baş veren qanlı hadisələr və qırğınlar. Varlıq, 1989, №4.
  • Füzulinin söz dağarcığı (VI Beynəlmiləl Türkoloji Konqresində oxunan məruzə). Türk Kültürü Araştırmaları, Türkiyə, 1989, №2.
  • Quzey Azərbaycanda baş veren qanlı hadisələr və qırğınlar. Xəzər, Bakı, avqust, 1990.
  • Bakı səfəri. Türk yurdu, Türkiyə, aprel, 1990.
  • İranlılıq və etnik dillər. Keyhan-e həvai, Tehran, avqust, 1990 (farsca).
  • İslam mədəniyyətinin Qərb mədəniyyətinin inkişafına təsiri. Varlıq, 1990, №1.
  • İranlılıq və etnik dillər. Varlıq, 1990, №2.
  • Bakıdan gələn əziz qonaqlar. Varlıq, 1990, №1.
  • Sovet Azərbaycanında əlifba məsələsi. Varlıq, 1990, №2.
  • Ankarada Türk dili qurultayı. Varlıq, 1990, №3.
  • Alim qardaşım polkovnik Dr.Murtəza Heyətin yasında. Varlıq, 1990, №3 (farsca).
  • Məmməd Əmin Rəsulzadə. Varlıq, 1990, №4.
  • Müasir şeirin Hafizi. Karvan, Bakı, sentyabr, 1990.
  • İslam mədəniyyətinin Qərb mədəniyyətinə təsiri. Mədəniyyət, Bakı, mart, 1990.
  • Məmməd Əmin Rəsulzadə (1-2). Dalğa, Bakı, may, 1990.
  • Azərbaycan – mədəni və etnik bağlılıq. İran taymz, №43, 28 dekabr, 1990.
  • Sovet Azərbaycanında əlifba məsələsi. Keyhan-e həvai, Tehran, 1990, №191 (farsca).
  • «Xəmsə»də türkcə sözlər (1-2). Ədəbiyyat, Bakı, iyul-avqust, 1991.
  • Türklərdə əlifba məsələsi. Ədəbiyyat, Bakı, mart, 1991.
  • Tehrandan məktub («Dalğa»nın ilk nömrəsinə). Dalğa, Bakı, fevral, 1991.
  • Həkim Nizaminin əsərlərində türkcə sözlər, məfhumlar və atalar sözləri. Varlıq, 1991, №1 (farsca).
  • «Quran» və İslam. Varlıq, 1991, №1-3.
  • Fəzilət günəşinin batışı. Dr. Qulamhüseyn Sadiqinin vəfatı. Varlıq, 1991, №1 (farsca).
  • Yunus Əmrə - mütəsəvvif Türk şairi. Varlıq, 1991, №2 (farsca).
  • Yeni tapıntı: Baltazar-Sparenfeld məcmuəsi. Varlıq, 1991, №2.
  • Azərbaycanın Baş nazirinə «Varlığ»ın teleqramı. Varlıq, 1991, №3 (farsca).
  • Türk dilinin tarixi. Varlıq, 1991, №4 (farsca).
  • «Kutadqu Bilik»də Quran və hədisin təsiri (Yazan: Mehmet Koca; Çevirən: Dr.Cavad Heyət). Varlıq, 1991, №4.
  • Məmməd Əmin Rəsulzadə. Milli kültür, Türkiyə, 1991, №87.
  • Gəncəli Nizaminin «Xəmsə»sində türkcə sözlər, məfhumlar və atalar sözləri. Milli kültür, Türkiyə, 1991, №90.
  • Həkim Nizaminin əsərlərində türkcə sözlər, məfhumlar və atalar sözləri. Foruğ-e azadi, 1991 (farsca).
  • «Qura»n və İslam (1-3). Ədəbiyyat, Bakı, sentyabr, 1991, yanvar, 1992, iyul, 1992.

Söhbət və dəyərləndirmələriRedaktə

  • «Fars dili – İranlı qövmiyyətinin böyük əlaməti» məqaləsi haqqında bir neçə söz. Varlıq, 1982, №5, 6 (farsca).[3]
  • «İran və türklər Sasanilər dövründə» kitabı haqqında bir neçə söz. Varlıq, 1986, №6, 7, 8.
  • Yenə də məzlum İran. Nəşr-e daneş, Tehran, 1993, №6.
  • «Türk ədəbiyyatı, Azərbaycan bölücülərinin nidası» məqaləsinə cavab (farsca).
  • «Azərbaycan haradır?» məqaləsinə cavab. Varlıq, 1990, №3.
  • «Azərbaycan haradır?» məqaləsinə cavab. Keyhan-e həvai, Tehran, yanvar, 1991.
  • «Azərbaycan haradır?» məqaləsinə cavab. Dirilik, Amerika, 1992, №1.
  • Azərbaycanın adı haqqında tədqiq – «Dəmir mismar daşa keçməz» və «Azərbaycan» məqalələrinə cavab. Kəhkəşan, Tehran, 1992, №18.
  • «Boz qurdun dişi» nifaqın iti qayçısı – «Boz qurdun əfsanəsi» məqaləsinə cavab. Keyhan-e həvai, Tehran, mart, 1992 (farsca).
  • «Parlamentin dilçilik haqqındakı qərarı» məqaləsinə cavab. Bəhar-e Azərbaycan, Tehran, yanvar, 1992.
  • «Gün» sözü. Varlıq, 1992, №3 (farsca).
  • Gerçəyi söyləmək və ya xəyala dalmaq – «Mühəndis Bazərqan və simaların o biri üzü» məqaləsinə cavab. Keyhan-e həvai, sentyabr, 1993.
  • Gerçəyi söyləmək və ya xəyala dalmaq – «Mühəndis Bazərqan və simaların o biri üzü» məqaləsinə cavab. Varlıq, 1993, №2 (farsca).
  • İnkar divarının arxasında, ya hamının gözü önündə – «Həqiqətin parlaq siması tarixi hadisələrin ötəsində» məqaləsinə cavab. Keyhan-e həvai, Tehran, 1993 (farsca).
  • Əziz Möhsininin «Dədə Qorqud» kitabı barədə. Varlıq, yaz, 2003.
  • Aran Azərbaycanın bir vilayətidir. M.Əbhəriyanın məqaləsinə cavab. Varlıq, yaz, 2006 (farsca).
  • Cənab Papın sözlərinə qısa cavab. Varlıq, yay, 2006 (farsca).
  • Əhməd Kəsrəvinin ərəb dilində məqaləsi haqqında qeydlər. Varlıq, payız, 2006 (farsca).

Müsahibə və reportajlarıRedaktə

  • İranın yarısı türkcə danışır. Bayrak, Türkiyə, 1988.[3]
  • Hər şey mədəniyyətdən başlayır. Ədəbiyyat və incəsənət, Bakı, sentyabr, 1989.
  • Ankarada Birinci Türk dili konqresinin raporu – Dr. Cavad Heyətlə müsahibə. Keyhan, Tehran, oktyabr, 1990 (farsca).
  • Əməkdaşlıq orbitində: Cərrahların səmərəli əlaqələri. Bakı, fevral, 1990.
  • İranlı türkoloq: hökumət bizə yardımçı olur. Tercüman, Türkiyə, 1990.
  • Əlifba haqqında Amerika radiosu ilə müsahibə. Əbrar, Tehran, yanvar, 1991.
  • Danışır simpozium iştirakçıları. Ədəbiyyat, Bakı, aprel, 1991.
  • Sözdən işə keçməyimiz məni çox sevindirdi. Dalğa, Bakı, aprel, 1991.
  • Ağlımızı hislərimizə hakim qılaq. Mədəniyyət, Bakı, iyun, 1991
  •  Erməni təxribatı hər yerdə mövcuddur. Azərbaycan müəllimi, iyul, 1992.
  • Xalqımızın istiqbalı parlaqdır. Doğru yol, Bakı, iyun, 1991.
  • Redaksiyamızın qonağı: Kərbəlaya gedən cığır. Ədəbiyyat, Bakı, aprel, 1994.
  • Şəhriyar çağımızın Hafizidir. Kültür ve senet, Türkiyə, mart, 1994.
  • Şəhriyar bir çıraq idi. Şəhriyar, Bakı, oktyabr, 1994.
  • Şimallıların ifrat təəssübkeşliyi cənubluların başını ağrıdır. 7 gün, Bakı, dekabr, 1994.
  • Cavad Heyətlə müsahibə. Varlıq, 1995, №98-3.
  • Cavad Heyət. Yunus, Trabzon, 1997, №17.
  • Cavad Heyətlə özəl müsahibə. Mobin, Tehran, 1999, №2.
  • Cavad Heyət Bakıdadır. Günaydın, Bakı, 6-7 aprel, 2000.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud» dastanı xalqımızın şah əsəridir. Xalq, Bakı, 2 aprel, 2000.
  • Doktor Cavad Heyətlə görüşlərim və təəssüratım. Varlıq, yaz, 2000, №116-1.
  • İstəyin son həddi eşqdir. İmpuls, Bakı, 17 avqust, 2001.
  • Bakının şöhrətli qonağı. Respublika, Bakı, 4 aprel, 2003.
  • Varlığımızı yaşadan «Varlıq». Nəvid-e Azərbaycan, №345, 18 may, 2004.
  • Dünyada gedən proseslərlə ayaqlaşmalıyıq. Xalq cəbhəsi, Bakı, 29 iyun, 2005.
  • XX-XXI əsrlərin alim və mütəfəkkiri, canlı ensiklopediya kimi tanınmış doktor Cavad Heyət. Şərq fəlsəfəsi problemləri, №1-2, 2005-2006.
  • İki elin ağsaqqalı. Birlik, Bakı, 5 avqust, 2006.
  • 82 ildə ürəyim heç vaxt ağrımayıb. Müsavat, Bakı, 9 sentyabr, 2007.
  • Şərq və Qərb – ziddiyyətli məfhumlar. Nedelya, Bakı, 7 dekabr, 2007 (rus dilində).
  • Xalqa xidmət: istər bıçaqla, istər qələmlə. Sepid, 27 yanvar-3 fevral, 2007 (farsca).
  • Görkəmli cərrah və türkoloq Dr. Cavad Heyətlə müsahibə. Sina, 27 iyul, 2008 (farsca).
  • Ədəbiyyat haqqında («Səhər» proqramına müsahibə). Varlıq, payız, 2008.
  • Ədəbiyyat ruhun inkişafına kömək edir. Ədəbiyyat, Bakı, 22 may, 2009.

Həmçinin baxRedaktə

İstinadlarRedaktə

ƏdəbiyyatRedaktə

Xarici keçidlərRedaktə