Natrium benzoatC6H5COONa (Е211) — konservantlar qrupuna aid qida əlavəsi.

Natrium benzoat
Natrium benzoat:kimyəvi formul
Natrium benzoat: molekulların görünüşü
Ümumi
Sistematik adıNatrium benzoat
Ənənəvi adıE211,Natrium benzoat
Kimyəvi formuluC6H5COONa
Molyar kütlə144,11 q/mol
Fiziki xassələri
Aqreqat halı (n.ş.)ağ və ya rəngsiz kristal toz
Sıxlıq1.497 q/sm3 q/sm³
Termik xüsusiyyətlər
Ərimə nöqtəsi300°C °S
Kimyəvi xassələri
Suda həllolma 62.69 q/100 ml (0 °C)
62.78 q/100 ml (15 °C)
62.87 q/100 ml (30 °C)
71.11 q/100 ml (100 °C)[1] q/100 ml
metanol-də həllolma8.22 q/100 q(15 °C)
7.55 q/100 q (66.2 °C)[1] q/100 ml
Həllolma в etanol2.3 q/100 q(25 °C)
8.3 q/100 q (78 °C)[1] q/100 ml
Həllolma в Dioksan0.818 mq/kq (25 °C)[1] q/100 ml
Həllolma в piridin3.1 q/100 ml (25°C) q/100 ml
Təsnifatı
CAS -da qeyd. nöm.532-32-1
SMILESc1ccc(cc1)C(=O)[O-].[Na+]
BS-də qeydiyyat nömrəsiЕ211
RTECSDH6650000
Toksikologiya
LD504100 mq/kq (oral,siçovul) mq/kq
Zəhərliliyi
NFPA 704.svg
1
2
0

Natrium benzoat — benzoy turşusunun natrium duzudur. Ağ toz,iysiz və ya benzaldehidin biraz qoxusu var.

TarixiRedaktə

Flek (Hugo Fleck) tərəfindən 1875-ci ildə salisilik turşunun əvəzlənməsi olaraq kəşf edilmişdir[2]. 1908-ci ildə ABŞ-da istifadəyə icazə verilir.

Qoruyucu f'aliyyətiRedaktə

Aflatoksin meydana gətirən də daxil olmaqla maya və kif göbələklərinə,  hüceyrələrdə redoks reaksiyalarından məsul fermentlərin fəaliyyətini, həmçinin yağları və nişastanı parçalayan fermentlərin fəaliyyətinə güclü bir inhibe təsiri göstərir.

TətbiqiRedaktə

Qida əlavəsiRedaktə

RusiyadaAvropa ölkələrində qida əlavəsi olaraq istifadəsinə icazə verilir. 2004-cü ildən bəri Avropa ölkələrində natrium benzoat və süni rənglərin birləşməsinin uşaqların davranışına və zəkasına mənfi təsiri müzakirə olunur. Mütəxəssislər, E102, E104, E110, E122, E124 və E129 kimi maddələri tədricən mərhələləndirməyi tövsiyə etdilər[3].

Ətbalıq məhsullarının, marqarin, mayonez, ketçup, meyvə və giləmeyvə məhsullarının, şirin qazlı içkilərin konservləşdirilməsində istifadə olunur. C vitamini olan məhsullarda istifadə edildikdə,konsentrasiyalarda kanserogen benzolun meydana gəlməsi icazə verilən maksimal həddən artıqdır[4].

Tibb və kosmetikaRedaktə

Bir konservant olaraq kosmetika və əczaçılıq sənayesində istifadə olunur. Tibbdə ümumiyyətlə birləşmiş preparatların bir hissəsi kimi ekspektoran olaraq istifadə olunur.

TexnikaRedaktə

A tipli inhibe edilmiş kağız kimi(alüminium hissələrin qorunması və elektroplatlama) Aviasiyada da əsas komponent kimi istifadə olunur. Pirotexnikada uçuş zamanı bir raketin sıçrayışını yaratmaq üçün istifadə olunur (whistle mix).

DozasıRedaktə

 
Kofein — Natrium benzoat
  • ət məhsulları - 1000-4000 mq / kq;
  • mürəbbə, melanj, qənnadı məmulatları - 700 mq / kq;
  • meyvə və giləmeyvə yarımfabrikatları və marqarin - 1000 mq / kq;
  • balıq kürüsü və konservləşdirilmiş balıqlar - 1000-2000 mq / kq;
  • kilkə — 2600 mq/kq;
  • spirtsiz içkilər — 150 mq/l;
  • etanol olan spirtli içkilər | 15% -dən az olan spirt - 200 mq / l;
  • az şəkər mürəbbəsi, jele, marmelad, meyvə pastası - 500 mq / kq;
  • alkoqolsuz pivə - 300 mq / l.

Sağlamlığa təsiriRedaktə

1999-cu ildə molekulyar bioloq prof. P. Payper (Peter W. Piper), benzoatın,[5] aerob maya hüceyrələri üzərində hərəkət edərək, güclü bir prooksidant rolunu oynadığını (oksidləşdirici stresə səbəb olur) və eyni zamanda mitokondrial DNT-yə qarşı mutagen aktivliyə sahib olduğunu göstərdi. Payper əhəmiyyətli miqdarda qoruyucu maddələrlə insan istehlakının mədə-bağırsaq traktının epitel hüceyrələrində oksidləşdirici stressə səbəb ola biləcəyi narahatlığını dilə gətirdi. Qeyd etmək lazımdır ki, Payper təkcə benzoy turşusunun deyil, həm də qoruyucu (sorbic, propionic) olaraq istifadə edilən digər "zəif üzvi turşuların", eyni zamanda hüceyrələrə təsiri olan salisilik turşunun da təsirini də öyrəndi.

Müstəqil qəzetində(2007) Payperin verdiyi müsahibədə [6]narahatlıqlar daha açıq şəkildə bildirilir: Mitoxondriyə vurulan zərərin Parkinson xəstəliyi və digər nörodejenerativ xəstəliklərlə əlaqəli ola biləcəyi iddia edilir.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının sənədinə (CICAD26, 2000) görə, natrium benzoatın məməlilərə təsirini, o cümlədən insanlara təsirini və siçovullara olan təsirini uzun müddət tədqiq etmək natrium benzoatın nisbi zərərsizliyini göstərdi,lakin astma və ürtikerdə simptomların kəskinləşməsi kimi allergiya (dermatit) və kiçik yan təsirləri var..

C vitamini olan məhsullarda istifadə edildikdə, maksimum icazə verilən konsentrasiyalarda kanserogen benzolun meydana gəlir. Bununla birlikdə, qeyri-kafi tədqiqatlar səbəbindən mümkün genotoksik fəaliyyətin istisna edilə biləcəyi qəbul edilir[7].

Həmçinin baxRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. 1 2 3 4 "sodium benzoate". chemister.ru.
  2. H. Fleck, Benzoësäure, Carbolsäure, Salicylsäure, Zimmetsäure, 1875
  3. Food Standards Agency issues revised advice on certain artificial colours
  4. «Data on Benzene in Soft Drinks and Other Beverages», 2006, Управление контроля качества продуктов и лекарств (США)
  5. P. W. Piper, Yeast superoxide dismutase mutants reveal a pro-oxidant action of weak organic acid food preservatives, Free Radic. Biol. Med. 27 (1999) pp. 1219—1227
  6. The Independent, Caution: Some soft drinks may seriously harm your health, Sunday, 27 May 2007
  7. World Health Organization, CICAD 26: Benzoic acid and sodium benzoate

Xarici keçidlərRedaktə


Portal:Elm Portal:Kimya