Qırmızı Qəsəbə

Quba rayonunda qəsəbə

Fətəli xan[2], Qırmızı Qəsəbə[3] və ya Qırmızı[4] (keçmiş adları Kulqat, Yevreyskaya Sloboda, Krasnaya Sloboda) — Azərbaycan Respublikasının Quba rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə. Eyniadlı bələdiyyənin tərkibindədir.[3]

Qırmızı Qəsəbə
Qirmizi qesebe.jpg
Red Town.jpg
41°22′17″ şm. e. 48°31′04″ ş. u.
Ölkə
Tarixi və coğrafiyası
Əsası qoyulub 1742
Mərkəzin hündürlüyü 569 m
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi 3 200 [1] nəfər
Xəritəni göstər/gizlə
Qırmızı Qəsəbə xəritədə
Qırmızı Qəsəbə
Qırmızı Qəsəbə
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar
Qırmızı Qəsəbə

TarixiRedaktə

Qırmızı Qəsəbə Quba rayonunda, Qusara gedən yol üzərində yerləşir. Bura yəhudilər Abbasqulu ağa Bakıxanovun dəstəyi ilə köçürülmüşdür.[mənbə göstərin]

Bu kəndin əsasının 1731-ci ildə qoyulduğu güman edilir. Bu dövrdə siyasi təzyiq səbəbindən indiki əraziyə (Kulqat) köçən dağ yəhudiləri buraya kompakt formada yerləşir. Kəndin ilkin adı olan Kulqat indi də Qırmızı Qəsəbəni təşkil edən kvartallardan birinin adını daşıyır.

Ərazi 7 məhəllədən ibarətdir: Kulqat, Qusar, Qarçoq, Giləki, Ağacani, ÇapkəniMizrahi. Bütün bu kvartallar əslində bu əraziyə köçən dağ yəhudilərinin gəldiyi ərazini və soyunu göstərir.

Qəsəbədə ən qədim kvartal Kulqatdır. Kulqat yəhudiləri özlərinin dediklərinə görə onlara qarşı siyasi təzyiq edən Kulqat xanının təzyiqi ilə bu əraziyə köçüblər. Qusar kvartalında yaşayan yəhudilər bura 1779-cu ildə Qusardan, Qarçoq kvartalında yaşayan yəhudilər bura Dərbənddən, Giləki kvartalında yaşayanlar Gilandan, Ağacani kvartalında yaşayanlar İranın Saqqız ərazisindən, Çapkəni kvartalında yaşayanlar Dağıstanın Axtı vilayətindən, Mizrahi kvartalında yaşayanlar isə Qubanın yaxınlığından bu əraziyə gəlmişdi.[5]

XVIII əsrdə bu qəsəbə "Qafqazın Yerusəlimi" adını almışdı.[6]

İkinci dünya muharibəsindən sonra yəhudi əsilli əhalinin sayı kənddə daha da artdı. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra İsrail burada yaşayan yəhudilərə kömək edir.

1990-cı illərin əvvəllərində Qırmızı qəsəbənin sakinlərinin xahişi ilə Milli Məclis qəsəbənin adını dəyişib "Fətəli xan" adlandırılmasını qərara almışdı. Lakin həmin qərar təsdiq edilmədiyindən qəsəbənin köhnə adı saxlanıldı.[7] Lakin 5 oktyabr 1999-cu ildə qəsəbənin dəyişdirilərək Fətəli xan adlandırılmışdır.[2]

MədəniyyətiRedaktə

Əhalinin 99%-i yəhudidir. Qəsəbədə üç sinaqoq[8] və bir rus dilli orta məktəb fəaliyyət göstərir. Rayonun yerli camaatı qəsəbəni "Qırmızıkənd" (Krasnoselsk) adlandırır.

TəhsilRedaktə

2006-cı ildə qəsəbədəki 1 nömrəli orta məktəbə həmin qəsəbədə yaşamış tanınmış jurnalist İsaak Abramoviç Xanukovun adı verilmişdir.[4]

Coğrafiyası və iqlimiRedaktə

Qəsəbə Qudyalçayın kənarında yerləşir

ƏhalisiRedaktə

Əhalisi əsasən Dağ yəhudiləridən ibarətdir. Bundan başqa burada azərbaycanlılarləzgilər də yaşayır.

ŞəxsiyyətləriRedaktə

İqtisadiyyatıRedaktə

Əhali əsasən ticarətlə məşğuldur.

QalereyaRedaktə

İstinadlarRedaktə

  1. https://www.stat.gov.az/menu/6/statistical_yearbooks/source/demoqraphy_2019.zip
  2. 1 2 Azərbaycan Respublikasının bəzi rayonlarının inzibati-ərazi bölgüsündə qismən dəyişikliklər edilməsi haqqında
  3. 1 2 Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında
  4. 1 2 Quba rayonunun Qırmızı qəsəbəsindəki 1 nömrəli orta məktəbə İsaak Abramoviç Xanukovun adının verilməsi haqqında
  5. Миллер, Борис, Таты и их расселение и говоры: (материалы и вопросы), Баку, 1929, стр. 16
  6. Hidayət Orucov. "Azərbaycanda din: ən qədim dövrdən bu günədək". Bakı: "İdrak İB", 2012, səhifə 49
  7. Sən belə deyildin, əzəl ay Quba...
  8. Azərbaycan Milli Ensklopediyası səh. 155.