Azərbaycan ixtiraları və kəşfləri

Azərbaycan ixtiraları və kəşflərinin yaranma tarixi Daş dövründən başlayaraq Azərbaycan Respublikasının texnologiya tarixində baş verən əsas hadisələr əhatə edir. Məqalədə qeydlər aşağıdakı kateqoriyalara bölünür:

Məqalədə azərbaycanlılar və ya Azərbaycan ərazində yaşayan yerli xalqlar tərəfindən elmi və tibbi kəşfləri, yaradılan məhsul və texnologiyalar qeyd olunub.

Qədim dövrRedaktə

Qavaldaş

Antik dövrRedaktə

Muğam

  • Mürəkkəb, ideya, emosional məna daşıyan, dərin və bitkin təfəkkür, bədii həyəcan və müxtəlif musiqi obrazlarının inkişafını ifadə edən musiqi janrı.[2] Muğam yarandığı ən qədim zamanlardan başlayaraq, əsrlər boyu davam edən tədrici inkişaf və təkamül prosesi nəticəsində yetkinləşmiş, formalaşmış və kamilləşmişdir.[3]

Qafqaz AlbaniyasıRedaktə

E.ə. I əsrRedaktə

Balaban

  • Balabanın ilk nümunəsi Mingəçevir qədim yaşayış məskənində tapılıb.[4] Sümükdən hazırlanmış eramızdan əvvəl I əsrə aid olan bu nəfəsli musiqi aləti balabanın ilk prototipi hesab olunur.[4][5]

Orta əsrlərRedaktə

V əsrRedaktə

 
Buta naxışı ilə bəzənən kəlağayı

Kəlağayı

  • İpək sapdan toxunmuş dördkünc formalı ənəvi Azərbaycan qadın baş örtüyü.[6]

XI əsrRedaktə

Azərbaycan aşıq yaradıcılığı

XII əsrRedaktə

Çövkən

  • At ilə oynanılan idman komanda oyunu və müasir polo oyununun bir versiyası.[9]

XIV əsrRedaktə

Meyxana

  • Azərbaycana məxsus, zərb alətinin müşayiəti ilə oxunan və ya deklamasiya edilən metrikləşdirilmiş musiqi-poetik janrı.[10]

SəfəvilərRedaktə

1590-cı illərRedaktə

1594 Neft quyusu

  • Allahyar Məmmədnur tərəfindən[11]

Yeni dövrRedaktə

Azərbaycan xanlıqlarıRedaktə

1790-cı illərRedaktə

 
Şəki xan sarayı

1797 Şəki xan sarayı[12]

Rusiya İmperiyasının tərkibindəRedaktə

1870-ci illərRedaktə

1875 Azərbaycan tarı

Azərbaycan Sovet Sosialist RespublikasıRedaktə

  • Hacıbəy Sultanov Mars və Yupiter planetlərinin orbitləri arasında yerləşən asteroidlərin mənşəyi ilə bağlı riyazi nəzəriyyənin müəlliflərindəndir. Aste- roidlər həlqəsinin Mars və Yupiterin arasında hərəkət edən bir neçə nisbətən böyük ilkin cisimlərin ardıcıl parçalanması nəticəsində əmələ gəldiyini əsaslan­dırmışdır.[14]

1930-cu illərRedaktə

1932 Camışçılıq elmi

1940-cı illərRedaktə

1949 Neft Daşları

  • Dünyada ən ilk dəniz neft platforması.[18]

1960-cı illərRedaktə

1965 Qeyri-səlis məntiq

1967 Bakı metropoliteni[20]

Azərbaycan RespublikasıRedaktə

2000-ci illərRedaktə

2006 Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri[21]

2006 Bakı-Tbilisi-Ərzurum Boru Xətti[22]

2008 İstiqlal (snayper tüfəngi)

  • Azərbaycan istehsalı olub, əllə doldurulan və uzununa çəkilən çaxmaqlı sxem əsasında hazırlanmış irikalibrli snayper tüfəngi.[23]

2010-cu illərRedaktə

 
İçərişəhər Kitab evində Proqressiv şahmat birinci klubunun təqdimatı

2012 Yalquzaq (snayper tüfəngi)[24]

2013 Azerspace-1

  • Azərbaycanın ilk rabitə peyki.[25]

2013 Proqressiv şahmat

  • Şahmat əsasında yaranan altı nəfərlik rəngarəng intelektual oyun.[26]

2016 Zərbə (Pilotsuz uçuş aparatı)

  • "Zərbə" PUA gecə və gündüz, istənilən hava şəraitində sərbəst şəkildə düşməni izləmək və ona zərbə endirmək imkanına malikdir.[27]

2017

İstinadlarRedaktə

  1. "LANDSCAPE PAINTINGS". www.thebusinessyear.com. www.thebusinessyear.com. 3 fevral 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2017.
  2. "Muğam - Muğam ensiklopediyası". mugam.musigi-dunya.az. mugam.musigi-dunya.az. İstifadə tarixi: 19 January 2016.
  3. "Muğam "şumer" deyilən Azəri türkünün milli mənəvi sərvətidir"., Tariyel Vəli Azərtürk., SİETL., ABŞ., 2001.,s. 4
  4. 1 2 "Balaban səsi: sirdaş, yoldaş, qəmdaş..." news.lent.az. news.lent.az. 3 fevral 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2017.
  5. К. А. Касимов. Народы Азербайджанской Советской Социалистической Республики. Азербайджанцы. Народное творчество / Под редакцией Б. А. Гарданова, А. Н. Гулиева, С. Т. Еремяна, Л. И. Лаврова, Г. А. Нерсесова, Г. С. Читая. — Народы Кавказа: Этнографические очерки: Издательство Академии наук СССР, 1962. — Т. 2. — С. 158. — 684 с.
  6. "AZƏRBAYCAN KƏLAĞAYISI HAQQINDA BİR NEÇƏ SÖZ". İstifadə tarixi: 3 iyul 2016.
  7. Rinchindorji. "Mongolian-Turkic Epics: Typological Formation and Development" / Institute of Ethnic Literature, Chinese Academy of Social Sciences, Trans. by Naran Bilik, Oral Tradition, 16/2, 2001, p. 381
  8. ""DƏDƏ QORQUD DASTANLARI"". dede.musigi-dunya.az. dede.musigi-dunya.az. İstifadə tarixi: 8 may 2016.
  9. Л. С. Бретеницкий, Б. В. Веймарн. Искусство Азербайджана IV—XVIII веков. — М., 1976. с. 88
  10. "Meyxana sənəti". www.anl.az. www.anl.az. 11 may 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 may 2016.
  11. "Tariximizin yaddaşı: Bakı kəndləri – Balaxanı". anl.az. anl.az. 3 fevral 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2017.
  12. "Palace of Sheki Khans". azerbaijan24.com. azerbaijan24.com. 3 fevral 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2017.
  13. Abdullayeva, Səadət. Azərbaycan çalğı alətləri dünyanı valeh edir (PDF). səh. 213. 3 fevral 2017 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2017.
  14. "SULTANOV HACIBƏY FƏRƏCULLA OĞLU" (azərb.). nkpi.az. 2016-09-29. İstifadə tarixi: 2017-03-01.
  15. "Агабейли Агахан Алескер оглы. Биографическая энциклопедия РАСХН, ВАСХНИЛ". İstifadə tarixi: 2015-08-24.
  16. Российская академия сельскохозяйственных наук: Биографическая энциклопедия / Отв. сост. И. В. Боровских; Под ред. Г. А. Романенко. — Тула: Гриф и К, 2004. — 616 с. — (Материалы к биобиблиографии академического состава Россельхозакадемии). — ISBN 5-8125-0460-1.
  17. "Aghabeyli Aghakhan. AI, Spring 2005. (13.1). pp. 28-31". İstifadə tarixi: 2014-04-13.
  18. "Oldest offshore oil platform". www.guinnessworldrecords.com. www.guinnessworldrecords.com. 3 fevral 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2017.
  19. Blair, Betty. "Interview with Lotfi Zadeh". www.azer.com. www.azer.com. 3 fevral 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2017.
  20. "BAKU METRO IN A PROCESS OF ENLARGING". www.eurasia.uitp.org. www.eurasia.uitp.org. 3 fevral 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2017.
  21. "Baku-Tbilisi-Ceyhan pipeline fact sheet". europa.eu. europa.eu. 3 fevral 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2017.
  22. "South Caucasus Pipeline (SCP), Georgia, Turkey, Azerbaijan". www.hydrocarbons-technology.com. www.hydrocarbons-technology.com. 3 fevral 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2017.
  23. "Azərbaycanın istehsal etdiyi "İstiqlal" snayper tüfəngi". karabakhmedia.az. karabakhmedia.az. 3 fevral 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2017.
  24. "New weapons designed in Azerbaijan this year, Azerbaijan Ministry of Defence Industry". azertag.az. azertag.az. 3 fevral 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2017.
  25. "Baku Reaches For The Stars: Azerbaijan Launches First Satellite". www.rferl.org. www.rferl.org. 3 fevral 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2017.
  26. ""İRƏLİ" Gənclik Mərkəzində yeni şahmat növünün təqdimatı keçirilib". www.azadinform.az. www.azadinform.az. 3 fevral 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2017.
  27. ""Zərbə" pilotsuz uçuş aparatlarının təqdimatı olub". www.apa.az. www.apa.az. 3 fevral 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 fevral 2017.
  28. ""Tufan" minaya davamlı milli zirehli maşınının təqdimatı keçirilib (FOTO)". az.trend.az. az.trend.az. 15 fevral 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 fevral 2017.
  29. "Reyhan Camalova ixtirasına patent alacaq". news.lent.az. İstifadə tarixi: 8 dekabr 2017.