Rəşid xan Zavid oğlu Qaplanov — dövlət xadimi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 4-cü hökumət kabinəsində maarif və dini etiqad naziri.

Rəşid xan Qaplanov
Rəşid xan Zavid oğlu Qaplanov
Rəşid xan Qaplanov
Bayraq
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Maliyyə naziri
Bayraq
24 dekabr 1919 — 1 aprel 1920
Sələfi: Əlağa Həsənov
Xələfi: vəzifə ləğv edilib
Bayraq
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Maarif və Dini Etiqad naziri
Bayraq
14 mart 1919 — 22 dekabr 1919
Sələfi: Nəsib bəy Yusifbəyli
Xələfi: Həmid bəy Şahtaxtinski
Bayraq
Dağlılar Respublikası 2-ci Daxili İşlər naziri
15 dekabr 1918 — mart 1919
Sələfi: Pşemaxo Koçev
Xələfi: Pşemaxo Koçev
 
Partiya: Əhrar
Doğum tarixi: 11 noyabr 1883(1883-11-11)
Doğum yeri: Ağsay, Xasavyurd, Dağıstan vilayəti, Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi: 10 dekabr 1937 (54 yaşında)
Vəfat yeri: Bakı, Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg Azərbaycan SSR
Atası: Zavid xan Qaplanov

Mündəricat

HəyatıRedaktə

Rəşid xan Qaplanov 1883-cü ildə kumık Qaplanovlar əsilzadə sülaləsində doğulmuşdur. Vladiqafqazda realnı məktəbi, 1910-cu ildə Parisdəki Sorbon Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir. İstanbul Universitetinə dəvət olunmuş, 1913-cü ilədək orada dərs demişdir. Həmin il Vladiqafqaza qayıtmış, şəhər dairə məhkəməsində andlı müvəkkil müavini vəzifəsində çalışmışdır.

Rusiyada Fevral inqilabından (1917) sonra Şimali Qafqazda gedən siyasi proseslərdə fəal iştirak etmiş, Dağlılar Respublikası daxili işlər naziri olmuşdur. Qaplanov 1919-cu ilin əvvəllərində Bakıya köçmüş, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 4-cü hökumət kabinəsində maarif və dini etiqad naziri vəzifəsinə təyin olunmuşdur.[1] Onun rəhbərliyi ilə Bakıda və Azərbaycanın bir çox şəhərində yeni məktəblər fəaliyyətə başlamışdır. Bakı Dövlət Universitetinin açılmasında Qaplanov da yaxından iştirak etmiş, eyni zamanda, burada "Osmanlı ədəbiyyatı tarixi"ndən dərs demişdir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 5-ci hökumət kabinəsində Qaplanov maliyyə naziri təyin olunmuş, dövriyyəyə buraxılan pulların qiymətdən düşməməsi və devalyuasiyaya uğramaması üçün böyük səy göstərmişdir. 1920-ci il fevralın əvvəllində Bakı bonlarının Zaqafqaziya pulları ilə dəyişdirilməsini dayandırmaq barədə qərar vermişdi. Qərara əsasən, "500 manat" dəyərində olan kağız pul əlli beş seriya ilə dövriyyəyə buraxılmışdı. Pulun üzərində baş nazir Nəsib bəy Yusifbəylinin və maliyyə naziri Rəşid xan Qaplanovun imzaları vardı.

Aprel işğalından (1920) bir həftə əvvəl Qaplanov Batuma ixrac edilən neft və neft məhsulları üçün rüsumların yalnız Azərbaycan pulu ilə ödənilməsi haqqında sərəncam vermişdi. Aprel işğalından sonra, 1920-ci ilin iyununda Qaplanov Bakıda həbs olunaraq, əvvəlcə Vladiqafqaza, sonra isə Moskvaya göndərilmişdi. Moskvadakı Şərq Xalqları Universitetində "Osmanlı imperiyası tarixi"ndən dərs demiş, eyni zamanda, vəkil kimi özəl fəaliyyət göstərmişdir.

ÖlümüRedaktə

Repressiyaya məruz qalmışdır. 8 oktyabr 1937-ci ildə həbs olunmuş, 10 dekabrda güllələnmişdir. Məzarı Moskvadadır.

AiləsiRedaktə

Atası Zavid xan Qaplan-Hacı oğlu Qaplanov Dağıstanın adlı-sanlı mülkədarlarından idi. Anasının adı Aybala idi. Kiçik qardaşı İbrahim xan Qaplanov (1887 - 1948) ağqvardiyaçı olmuş, ABŞda vəfat etmişdir. Bacısı Nəcabət knyaz Fyodor Bekoviç-Çerkasski ilə evlənmişdir. Olqa Arşon ilə evlənmişdir. Övladları: Murad Qaplanov (1915-1980) - elmlər doktoru.

İstinadlarRedaktə

MənbəRedaktə

  • Əliyev M. Rəşidxan Qaplanov. "Azərbaycan Demokratik Respublikası. Azərbaycan hökuməti - 1918-1920" kitabında. Bakı: 1990.
  • Məmmədzadə N. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin iqtisadi kursunun formalaşdırılmasında siyasi partiyaların rolu. "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tarixinin aktual problemləri" beynəlxalq elmi sessiyasının materialları. 28 aprel, 2003.

Həmçinin baxRedaktə