İyirminci sülalə (Misir)

XX sülalə - Qədim Misirdə yeni padşahlıq dövründə hakimiyyətdə olmuş sonuncu sülalə.

Qədim Misir tarixi
Chariot19.jpg
Sülalə öncəsi dövr
Tasi mədəniyyəti
Badar mədəniyyəti
Nakadi mədəniyyəti
Amrat mədəniyyəti (I Nakad)
Gerzey mədəniyyəti (II Nakad)
Aşağı Misir
Yuxarı Misir
Sülalələr dövrü
Erkən padşahlıq
I sülaləII sülalə
Qədim padşahlıq
III sülaləIV sülalə
V sülaləVI sülalə
Birinci aralıq dövr
VII sülaləVIII sülalə
IX sülaləX sülalə
XI sülalə
Orta padşahlıq
XI sülaləXII sülalə
İkinci aralıq dövr
XIII sülaləXIV sülalə
XV sülaləXVI sülalə
XVII sülalə
Yeni padşahlıq
XVIII sülalə
XIX sülaləXX sülalə
Üçüncü aralıq dövr
XXI sülalə
XXII sülaləXXIII sülalə
XXIV sülaləXXV sülalə
XXVI sülalə
Sonrakı dövr
XXVIII sülalə
XXIX sülaləXXX sülalə
Fars dövrü
XXVII sülalə • XXXI sülalə
Yunan-Roma dövrü
Argeadlar • Ptolemeylər
Portal silver.svg

Ümumi məlumatRedaktə

XIX sülalənin son hökmdarı Tausertin hökmdatlığının son illərində mərkəzi hakimiyyət zəiflədi. Bu dövr tapıntılar az olduğundan yaxşı öyrənilmişdir. Güman edilir ki, taxt-tac uğrunda mübarizə və yadelli hücumların çoxaldığı bu zamanda Setnaxt adlı şəxs hakimiyyəti ələ keçirərək yeni sülalənin əsasını qoymuşdur[1]. Bəzi misirşünaslar Setnaxtın II Ramzesin çoxsaylı uşaqlardan birinin övladı olduğunu qeyd edirlər. Setnaxt rəqiblərini məğlub edərək ölkədə sabitlik yaratdı.

 
III Ramzesin məqbərəsi

Setnaxtdan sonra taxta oğlu III Ramzes çıxdı. Yeni firon dəniz xalqlarına qarşı uğurlu müharibələri, Suriya, Fələstin və Punta yürüşləri ilə tanınırdı. III Ramzesin dövründə geniş tikinti işləri aparılmışdır. Onun hakimiyyətinin 29-cu ilində bəşər tarixində ilk tətil baş verdi. Beləki seçilmiş və tanınmış kral məbəd inşaatçıları və sənətkarları onlar üçün nəzərdə tutlmuş pay yeməkləri verilmədiyinə görə işləməkdən imtina etmişlər[2].

III Ramzes hakimiyyətini möhkəmləndirmək üçün din xadimləri ilə yaxınlaşır. Kahinlər hökmdardan geniş səlahiyyətlər və var-dövlət alırlar. Nəticədə onlar çox güclənərək artıq mərkəzin siyasəsitindən yayınmağa başlayırlar. III Ramzesdən başlayaraq fironun təsir gücü azalır və ölkə zəifləyir. III Ramzes oğlu Pentaur tərəfindən öldürüldü. Pentaurun əsas istəyi hakmiyyətə gəlmək olsa da bunu edə bilmir. Cinayətin üstü açılır və Pentaur intihara məhkum edilir. III Ramzes cinayət işi ilə bağlı bu məlumatlar "Turin məhkəmə papiruslarında" qeyd edilmişdir.

IV Ramzesin dövründə Suriya və Fələstin torpaqları itirildi. Sosial-iqtisadi zəifləmə və siyasi xaos ayrı-ayrı bölgələrin müstəqilləşməsinə səbəb oldu. Tebesdəki Amon məbədi baş kahinini o qədər güclənir ki,artıq firon da ona mane ola bilmir. Din xadimlərinin gücü baş kahin Amenhotepin zamanında daha da artır. Sonuncu firon XI Ramzesin hakimiyyəti zamanında baş kahin Herihor bütün vacib dövlət vəzifələrini əlində cəmləşdirmişdi. Artıq din xadimləri fironlarla yox, tanrı ilə insanlar arasında vasitəçi rolunu oynayırdı. Buna görə hökmdarlar əvvəlki kimi ilahiləşdirilən gücə malik deyildilər[3].

XX sülalənin mövcudluğunun sonuna yaxın firon məqbərələrinin yağmalanması halı geniş yayılmışdı. Əldə edilmiş papiruslara əsasən IX Ramzesin fironluğunun on doqquzuncu ilində XIII sülalə hökmdarı Sobekemsafın qəbir abidəsinin hücuma məruz qalması ilə bağlı araşdırma aparıldığı məlumdur.

XI Ramzesin ölümü ilə XX sülalə də süqut edir. Tebes və ətraf torpaqlarda hakimiyyət baş kahin Herihorda qalırsa, Nil deltasında XXI xanədan taxta çıxdı. Bununla Misirdə mərkəzləşdirilmiş dövlət yenidən bölünür. Tarixdə bu dövr üçüncü aralıq dövr adlanır.

FironlarRedaktə

Yevsevi XX sülalədən 12 fironun 172 il hakimiyyətdə olduğunu qeyd edirlər. Alman misirşünas Yurqen fon Bekeratu bu xanədanlığın 1186/1185 — 1070/1069 illəri arasında hökmdarlıq etdiyi yazır.

Ad Şəkil Taxt adı Hakimiyyət illəri
Setnaxt
 
Userxara-setepenra
e.ə. 1189-11186
III Ramzes
 
Usermaatra-Meriamun
e.ə. 1186 – 1155
IV Ramzes
 
Usermaatra Setepenamun
Heqamaatra Setepenamun
e.ə. 1155 – 1149
V Ramzes
 
Usermaatra Sexeperenra
e.ə. 1149 – 1145
VI Ramzes
 
Nebmaatra Meryamun
e.ə. 1145 – 1137
VII Ramzes
 
Usermaatra Setepenra Meryamun
e.ə 1136 – 1129
VIII Ramzes
 
Usermaatra-Axenamun
e.ə. 1130 – 1129
IX Ramzes
 
Neferkara Setepenra
e.ə. 1129 – 1111
X Ramzes
 
Xepermaatra Setepenra
e.ə. 1111 – 1107
XI Ramzes
 
Menmaatra Setpenptah
e.ə. 1107 – 1077

İyirminci sülalə fironlarının nəsl ağacıRedaktə

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  Setnaxt
 
Tiya-Merenesit
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
İsida
 
  III Ramzes
 
Titi
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Nubxesdeb
 
  VI Ramzes
 
  IV Ramzes
 
Tentipet
 
Mentuxepxepeşef
 
Taxat
 
Pentaur
 
  VIII Ramzes
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  VII Ramzes
 
 
 
 
 
  V Ramzes
 
 
 
 
 
  IX Ramzes
 
Baketurel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  X Ramzes
 
Titi
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  Xerixor
 
Necemet
 
 
 
Tentamon
 
  XI Ramzes
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Xereret
 
Pianx
 
 
Xenuttaui
 
Tentamon
 
  Smendes
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  I Pinucem
 
 
 
 
 
 
 
 
  Ameneminisu
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
XXI sülalə
 

     İyirminci sülalə nümayəndələri boz rənglə verilmişdir.

İyirminci sülalə fironlarının zaman xəttiRedaktə

XI RamzesX RamzesIX RamzesVIII RamzesVII RamzesVI RamzesV RamzesIV RamzesIII RamzesSetnaxte

İstinadlarRedaktə

  1. Hartwig Altenmüller, "The Tomb of Tausert and Setnakht," in Valley of the Kings, ed. Kent R. Weeks (New York: Friedman/Fairfax Publishers, 2001), pp.222-31
  2. William F. Edgerton, The Strikes in Ramses III's Twenty-Ninth Year, JNES 10, No. 3 (July 1951), pp. 137-145
  3. New Kingdom of Egypt". Ancient History Encyclopedia. Retrieved 2017-05-06.