Kərimova Flora Ələkbər qızı (23 iyul 1941(1941-07-23), Bakı) — Azərbaycanın məşhur estrada, muğam və opera müğənisi, aktrisa, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (1992)[1] Milli Azadlıq Hərəkatı fəalı, görkəmli ictimai xadim. BMT yanında Ümumdünya Sülh Federasiyasının Sülh səfiri, Dünya Azərbaycanlıları Mədəniyyət Mərkəzi İctimai Birliyinin (DAMMİB) vitse prezidenti[2], DAMMİB Qadınlar Şurasının sədri[3], İctimai Nəzarət Koalisiyasının fəxri üzvu, Şəhid Anaları Komitəsinin sədri (2018)[4], hal hazırda vitse-prezidenti, Xocalı şəhərinin Fəxri Vətəndaşı[5],Türk Dünyası Yazarlar ve Sanatçılar Vakfı-nın fəxri üzvü.

Flora Kərimova
Flora Kərimova.jpeg
Sənətçi məlumatları
Doğum tarixi 23 iyul 1941(1941-07-23) (79 yaş)
Doğum yeri Bakı, Azərbaycan SSR
Vətəndaşlığı
Peşələri müğənni, xanəndə

Üslub xalq mahnıları, opera, pop-opera, bəstəkar mahnılarının, romans, kontata, estrada, muğam, rok, caz janrları
Səs tembri Kontraalt, Alt, Mezzo-soprano, Soprano, koloratur soprana
Fəaliyyət illəri 1954-indiyədək
Mükafatları "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 1992 "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 1989
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Həyatı və yaradıcılığıRedaktə

Flora Kərimova 1941-ci il iyulun 23-də Bakıda anadan olmuşdur (doğum haqqında şəhadətnamədə Qurtqaşen (Qəbələ) şəhəri qeyd olunub). 1964-ci ildə Azərbaycan Milli Konservatoriyası nəzdində Musiqi Kollecini bitirmişdir. 1971-ci ildə Bakı Musiqi Akademiyası vokal sinfini, 1977-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirmişdir[6]. Fəaliyyətini 13 yaşından bədii özfəaliyyət kollektivlərində başlayan Flora Kərimova həmin tarixdən Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında və digər mədəniyyət saraylarında, dövlət tədbirlərində çıxış etmişdir. 1950-ci illərdən Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun "Çinar" rəqs ansambllında[7], 1960-cı illərdə Azərbaycan Teleradio Verilişləri ŞirkətininAzərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti olmuşdur.

İlk bəstəkarı şərqdə ilk opera yazan qadın bəstəkar Şəfiqə Axundova (Kəşmir mahnıları) olmuşdur.

Yaradıcılığında klassik opera (nümunə üçün "Qaynana" filmində Sevil (opera)-sindan Dilbərin Ariyası), milli opera (1965-ci ildə Leyli və Məcnun" (opera) operasında Leyli), xalq mahnıları, romanslar, bəstəkar mahnıları və estrada janrlarına yüzlərlə nümunələrin yer aldığı Sənətkar, Azərbaycan Estrada janrının üç banisindən biridir (Rəşid Behbudov, Mirzə Babayev və Flora Kərimova).

Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında ("Leyli və Məcnun", Üzeyir Hacıbəyov) çıxış etmiş (1966), "Qanun naminə" (1968) bədii filmində çəkilmişdir.[8]

Əsrarəngiz səs tembrinə sahibi olan Flora Kərimova bəşər tarixində dörd (4-cü) oktavanı aşan müğənnilərdəndir. Bu baxımdan Flora Kərimovanın digər belə fantastik səsə malik müğənnilərdən (məsələn İma Sumac ) fərqi ondadır ki, o nəinki 4-cü oktavada vokaliz etməklə yanaşı (Nümunə üçün Qız, oğlan və şir (film, 1974)-də vokaliz), hətta bu yüksək notlarda oxuya da bilir. Onun səsi 4 oktavanı bütövlükdə əhatə etməsi (Kontraalt, Mezzo-soprano, Soprano, Koloratur soprano) və bundan əlavə çox böyük səs çalarına malik olan sənətkarın muğam ifa etməsi onu ifacı kimi unikallığıdır.

Böyük Sənətkar Rəşid Behbudov Flora Kərimova haqqında demişdir ki, "Flora Kərimovanın hər çıxışı bir teatrıdır, onun hər ifası bir aktrisanın oyadığı bütöv bir tamaşadır".

Həddən artıq hipertrofiya olunmuş ədalət hissi, vətənpərvərliyi və heç kimə yarınmaq istəməyən xasiyyətinə görə, Xalq artisti öz sənət ömrünün demək olar ki, 3/4-ü qadağada keçirmişdir. Buna baxmayaraq "Qızıl Fond"-da ən çox sayda əsərlər Flora Kərimovanın adı ilə bağlıdır.

Şəfiqə Axundova 1972-ci ildə yazıçı Süleyman Rəhimovun eyni adlı povesti əsasında İsgəndər Coşqunun librettosu üzrə muğam-opera janrında Gəlin qayası operasını yazmaqla şərqin ilk opera yazan qadın bəstəkarı kimi tarixə düşdü. Adı gedən operanin ilk radio-tamaşası qoyulduqda ilk ifaçısı Rübabə Muradova və tərəf müqavili isə Flora Kərimova olmuşdur. Opera səhnəsində qoyulduğu (premyerası 1974-cü il) zaman isə Flora Kərimovaya icazə verilmir.

Bundan başqa Şəfiqə Axundovanın Cəfər Cabbarlının "Aydın" əsərinə (1965-ci il premyerası) dramatik teatr üçün yazdığı mahnın ifaçısı da Flora Kərimova olmuşdur.

60-cı illərin sonunda Süleyman Rəhimovun Saçlı (roman) radio-tamaşaya qoyulur və tamaşanın mahnıları yenidən Flora Kərimovaya həvalə olunur.

Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Radio və Televiziya Verilişləri Komitəsinin təsis etdiyi "Xoruz Baba" radio-verilişi Flora xanımın səsi ilə başlayırdı. Sovet uşaqlarının sevimlisi,[9] məşhur aktyor Hüseynağa Sadıqovun (aktyor) aparıcılıq etdiyi bu veriliş 10 illər ərzində Azərbaycan radiosunda davamlı olaraq yayımlandı.

Bəstəkar Elza İbrahimova, xüsusi olaraq Flora Kərimovanın səsi üçün "Afət" operasını bəstələmişdir.

Bəstəkar Mobil Babayev, Nüsrət Kəsəmənlinin sözlərinə 1990-cı ildə 20 Yanvar şəhidlərinə həsr etdiyi, "Ağlama torpağım, ağlama" adlı solistlər, xor və orkestr üçün 3 hissəli kantata yazmışdır. İfaçılar: Əliabbas Qədirov (qiraət), Flora Kərimova, Alim Qasımov, Rizvan Sədirxanov, Xor Cəmiyyətinin xoru, AzTV estrada simfonik orkestri.

Repertuarında Azərbaycan bəstəkarlarının əksəriyyətinin ( Tofiq Quliyev, Şəfiqə Axundova, Taleh Hacıyev, Fikrət Əmirov, Cahangir Cahangirov, Səid Rüstəmov, Arif Məlikov, Tofiq Əhmədov (musiqiçi), Süleyman Ələsgərov (bəstəkar), Rauf Hacıyev, Oqtay Kazımov, Emin Sabitoğlu, Oqtay Rəcəbov, Elza İbrahimova, İbrahim Topçubaşov, Vasif Adıgözəlov, Mobil Babayev, Hacı Xanməmmədov, Ramiz Mirişli, Aydın Əzim Kərimoğlu, Xəyyam Mirzəzadə, Qəmbər Hüseynli, Tofiq Bakıxanov,Ramiz Mustafayev, Telman Hacıyev (bəstəkar), Ələkbər Tağıyev, İbrahim Mirzəzadə, Nəriman Əzimov, Nadir Əzimov, Nəriman Məmmədov (bəstəkar), Ağabacı Rzayeva, İsrail Kərimov, Eldar Mansurov, Elçin İmanov, Faiq Sücəddinov, Əli Səlimi, Siyavuş Kərimi, Tahir Əkbər, Ruhəngiz Qasımova, Cavanşir Quliyev, Sevda İbrahimova, Hökümə Nəcəfova, Sevda İbrahimova, Sevinc Qasımova, Ətiqə Ələkbərova, Adil Bəbirov, Nazim Qəmərlinski, Şəmsi Kərimov, Mehriban Əhmədova, Tamilla Məmmədzadə, Natiq Qəzənfəroğlu, Məryəm Əlibəyli, Aygün Səmədzadə, Xanım İsmayılqızı, Göhər Həsəsnzadə və b.) mahnıları yer tutur.

Oqtay Kazımov, Emin Sabitoğlu, Elza İbrahimova kimi bəstəkarların mahnıları ən çox Flora Kərimovanın ifasındadır.

Şairlərdən Mikayıl Müşfiq, Bəxtiyar Vahabzadə, Məmməd Araz, Cabir Novruz, Fikrət Qoca, Nəriman Həsənzadə, Nəbi Xəzri, Məmməd İsmayıl, Nigar Rəfibəyli, Zeynal Cabbarzadə, Əli Kərim, Mədinə Gülgün, Hüseyn Arif, Ramiz Rövşən, Vaqif Səmədoğlu, Nüsrət Kəsəmənli, Baba Vəziroğlu, Vahid Əziz, Dəmir Gədəbəyli, Oqtay Şamil, Paşa Qəlbinur, Zivər Ağayeva, Rəfiq Zəka Xəndan, Firuz Dilənçi, Ramiz Heydər, Süleyman Rüstəm, Əliağa Kürçaylı, Əli Tudə, Mirvarid Dilbazi, İlyas Tapdıq və digərlərinin şeirlərinə mahnılar oxumuşdur. F. Kərimovanın yaradıcılığında İmadəddin Nəsimi, Şah İsmayıl Xətai, Aşıq Alı kimi klassiklərin əsərlərinədə yer ayrılıb.

Xalq şairləri Musa Yaqub ("Bənövşə ətirli səs", "Sənin zanbaq səsin"[10] adlı şeyrləri), Bəxtiyar Vahabzadə, Məmməd Araz, Nüsrət Kəsəmənli Flora Kərimova sənətinə şeirlər, məqalələr həsr etmişlər.

1993-cü ildə Flora Xəlilzadənin F. Kərimova haqda yazdığı "Bənövşə ətirli səs" adlı kitabı cap olunmuşdur[11].

1993-cü ildə Əjdər Ol-un Flora Kərimovaya həsr etdiyi “Səsindən tanınan” (publisistika) əsəri çapdan çıxmışdır[12].

2008-ci ilde Yazıçı-publisist Mehriban Vəzirin müəllifi olduğu Azərbacan tarixində "Dəyişikliklərə cəsarəti çatan örnək xanımlar" kitabına düşmüş 500 qadından biri Flora Kərimov olmaqla kitab çap olununmuşdur.[13]

Azərbaycan sənətkarlarından ilk dəfə olaraq Flora Kərimova 1993-1994 -cü illərdə Türkiyədə geniş konsert proqramları ilə çıxış edərək, Türkiyənin ən prestijli musiqi proqramlarının qonağı olmuşdur. Hətta, Türkiyənin ən əsas musiqi təqdimat verilişində (İlin Mahnısı) qonaq olmuşdur. O verilişdə adətən Türkiyənin ən öndə olan sənətkarları çıxış edirdi və xaricilər verilişin qonağı olmurdu.

İctimai fəaliyyətiRedaktə

Flora Kərimova 1988-ci ildə ermənilər Qarabağda Topxana meşəsini sındırıb Qarabağa torpaq iddiası qaıdırıb Azərbaycan torpaqlarına qarşı hücuma keçən zaman Bakıda Azadlıq Meydanında etirazını bildirən ilk qadın döyüşçü olmuşdur. Daha sonra Flora Kərimova 1989-1992-ci il Azərbaycan Azadlıq Meydan Hərakatının ən fəal aktivistlərindən birinə çevrildi. Azərbaycan Respublikasının Müstəqilliyinin əldə olunması və İstiqlaliyyətinin bərqərar olunmasında Flora Kərimovanın əvəzsiz və xüsusi xidmətləri olmuşdur.

Flora Kərimova 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Rus Sovet Ordusunun hücumları ərəfəsində küçələrə çıxaraq öz etirazını qorxmaz şəkildə ifadə etmişdir. Həmin vaxt Flarmoniyanın yanında toplaşan kütləyə rus sovet tanklarından biri qəflətən sürmüş hər kəs qaçaraq ətrafa səpələnmişdir, təkcə bir qadından başqa, kimki qollarını açaraq tankin düz önündə dayanmışdı və O Flora Kərimova idi. Bu cəsarətli hərəkəti ilə Flora Kərimova tankı durdurmuş və ikinci dəfə şəhərə daxil olmasının qarşısını almışdır. [1]

Flora Kərimova 1995-ci ildə fəal olaraq Azərbaycanda İnsan haqlarnın və Demokratiyanın uğrunda mübarizəyə qoşulmuş və buna görə 20 ildən çox efir qadağasına məruz qalmışdır. Flora Kərimova 2005-ci ilin parlament seçkisində 42 saylı Sumqayıt ikinci seçki dairəsindən Müsavat, Xalq Cəbhəsi və Demokrat partiyalarının birləşdiyi "Azadlıq" blokunun namizədi olub. Müğənni hakimiyyət dairələrinin müdaxiləsi nəticəsində seçkidə qələbəsi oğurlanıb. Yerli məhkəmələr onun şikayətini təmin etmədiyindən xalq artisti Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə üz tutub. 2010-cu ildə Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi xalq artisti Flora Kərimovanın şikayəti üzrə qərar çıxarıb[14]. Məhkəmə Flora Kərimovanın Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasında nəzərdə tutulmuş bir çox hüquqlarının pozulduğunu tanıyıb. Qərara görə, Azərbaycan dövləti sənətkara ümumən 59 min 100 avro təzminat ödəməlidir.[15]. 2006-ci ildən siyasi və ictimai fəaliyyətini dayandırmışdır və yenidən səhənəyə qayıtmış qadağalar aradan qaldırılmışdır.[2]

QadağalarRedaktə

Flora xanım Kərimova Sovet dövrü ərzində oxu, geyim və səhnə fəaliyyətinə görə tez tez qadağalara məruz qalmışdır.

  1. Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasına   gələn ilk turk müğənnisi Nəzrin Spahinin ( İyun 1970-ci il) səfəri  Prof. İbrahim Topçubaşovun səriştəsi sayəsində baş tutmuşdur. Lakin  İ. Topçubaşovun qəfil vəfatı  (1970 fevral) ona bu arzusunun həyata keçdiyini görməyi nəsib etməmişdir. Səfər və konsert ərəfəsində Nəzrin Spahi Flora Kərimova ilə görüşmüş (İ.Topçubaşovun məzarını ziyarət) və qarşılığında Türkiyə dövləti tərəfindən dəvət alan müğənni Flora Kərimovaya son anda səfərin baş tutmayacağını elan edilmiş və  səbəbi isə açıqlanmamışdır.
  2. Növbəti qadağa Sovetlər dövründə Yeravanda keçirilən konsertdəki insidentə görə təyin edilmişdir. Belə ki, Sara Qədimovanın "QARABAĞ ŞİKƏSTƏSİ"-ndən, sonra səhnəyə çıxacaq Flora Kərimovanın konsert proqramında nəzərdə tutulmuş "Atlı Karınca" adlı türk mahnısının ifasına etiraz edilmişdir. Bu etiraza baxmayan sənətkarlar adı çəkilən mahnıları ifa etmişlər. Lakin bu addım TÜRKÇÜLÜYÜN təbliği və milli təəssüb hissi kimi qiymətləndirilmiş, Bakıya qayıtdıqdan sonra isə o dövrün KQB-si Flora Kərimovanı uzun müddət səhnədən uzaqlaşdırmışdır.
  3. Həmin il Flora Kərimovanın səsini öz filimində O qızı tapın (film, 1970) səsləndirə  bilməyən rejissor Həsən Seyidbəyli, çıxış yolunu Flora xanımın səsinin radioda oxunan mahni kimi istifadə edərək tapır. Titrlarda adı getmir. 70-ci illərdə hec bir filmdə Flora Kərimovanın adı qəsddən titrlara salınmırdı. Xüsusən dövlət və Moskvanın sifarişlərində bu qadağaya ciddi riayət edilir.
  4. 1971-ci ildə növbəti qadağa ifa etdiyi Oqtay Kazıminin "Bayatılar" ("Naçaram"), "Köçəri quşlar" mahnısına görə təbiq olunur. Bu dəfə KQB Flora Kərimovanın mahnının sözlərindəki, "Yar gözü yaşlı görsəm, baş götürüb qaçaram" və "Gəzməyə qürbət ölkə" ifadələrini əsas  tutur. Onlara görə Flora xanım həyat yoldaşını (Prof. İbrahim Topçubaşov) itirməsi ilə əlaqədar psixoloji sarsıntı keçirmiş və anonim yazılan məktublarda həyat yoldaşından qalan mirasa sahiblənəcək və  fürsətdən istifadə edərək Azərbaycanı birdəfəlik tərk edəcəkmiş. Bu mənasız  ehtimallar üzündən Flora Kərimovaya nəinki efirə çıxmaq, ümumiyyətlə SSR sərhədini kecmək qadağası tətbiq edilir.
  5. 1972-ci illərdə Flora Kərimovanın  məhşurluğu pik səviyyəsinə çatır. Həmin illərdə yeni bəstəkarların musiqiləri və bununla yanaşı kino, tamaşa və çizgi filmlərdə bir çox ifalar etmişdir. Azərbaycandan müğənnilər arasından seçilən tək sənatkar olan Flora Kərimova Moskovaya dəvət edilmiş, Yuri Silantevin rəhbərliyi ilə SSRİ-ni Ümümittifaq Radio Mərkəzi Televiziyanın Estrada Cazz Simfonik Orkestri[16] ilə mahnılar ifa etmişdir. Bu dövrdə belə Flora xanıma yasaqlar tətbiq edilmişdir. Səbəb isə Flora xanımın ifa zamanı emosionallığı, tələbli ifa tərzi və novatorluğu idi.
  6. 1972-cü ildəki qadağanı Moskvada "SÜTUNLU ZAL" (Дом_Союзов) konsert zamanı və konsertdən sonra çəkilən musiqili film, fotosessiyada və səhnəyəilk dəfə  şalvar geyindiyinə görə almışdır.
  7. Moskvada belə qərara alınmışdır ki, hər respublikadan bir nəfərə Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı (SSRİ) Xalq artisti adı verilsin. Flora Kərimovanın, Moskvanın Mərkəsi Televiziyasının sifarışı ilə çəkilmiş musiqili filmdəki ifasından mütəəssir olan, SSRİ Mədəniyyət Nazırliyinin əməkdaşları, Azərbaycandan seçiləcək sənətkarın Flora Kərimova olmasını istədiklərini bildirmişdirlər. Bu qərarın əsas səbəbi, sənətkarın Fantastik ölçülərə malik səs imkanlarının olması idi və bundan əlavə, Flora Kərimova bir çoxlarından fərqli olaraq, Ali Musiqi Təhsilinə malik idi (həm Asəf Zeynallı adına musiqi məktəbini, həm də Konservatoriyanı bitirmişdir). Lakin son anda, elə sənətkarın özü bu məsələni alt-üst etdi. Belə ki, o dövrdə SSRİ xalq artisti adını almaq üçün, əvvəl Azərbaycan SSR xalq artisti adını, sonra isə Ermənistan SSR xalq artisti adını almaq lazım idi və ancaq bundan sonra SSRİ xalq artisti adını veriləçəkdir. Əvvəlcə hər məqam yaxşı getsə də, söhbət "Ermənistan SSR xalq artisti" adına gəldikdə, Flora Kərimova qətiyyətlə fəxri adları almaqdan imtina edir. Təbii ki, bu Mərkəzi Komitəni təəccübləndirməyə bilməzdi. Hadisədən qəzəblənmiş Azərbaycan məmurları F.Kərimovanı hakimiyyətin arzuolunmaz şəxslər siyahısına daxil etdilər. Uzun müddət diskriminasiyalara məruz qalan F. Kərimova, hətta bu səbəbdən bütün fəxri adlardan məhrum edilir.
  8. Həmin il ifa etdiyi "Qaytar eşiqimi"adlı mahnısına görə qadağa almışdır. Belə ki Azərbaycan Tele Radio -nun Bədii rəhbəri Flora xanımın mahnıdakı sərt və tələbli ifadə obrazı "sovet qadınına" xas olmadığını və "üsyankarlıqdan uzaq çəkingənlik, yalvarış lazımdır" qeyd edərək mahnını arxivə göndərmiş və  F. Kərimovaya növbəti qadağa tətbiq edilmişdir. 1972-ci ildə Kamil Rüstəmbəyovun rejissorluğu ilə Mahnı qanadlarında (film, 1972) filminə daxil edildikdən sonra mahnı işıq üzü gördü.
  9. Həmin illərdə Bakıya gələn Ümumumittifaq Lenin Kommunist Gənclər Birliyinin (Всесоюзный ленинский коммунистический союз молодёжи (ВЛКСМ)) birinci katibi Boris Pastuxov (Борис Пастухов) Flora Kərimovanın çıxışına biganə qalmayaraq 1973-cü ildə  Berlində keçiriləcək "Dünya Tələbələr və Gənclər  Festivalı"-na (Всемирная федерация демократической молодёжи) dəvət etmişdir. Lakin bu dəvət də bəhanələr uydurularaq geri çevrilmişdir. Flora Kərimovaya isə SSR sərhədindən kənar heç bir  yerə gedə bilməyəcəyi qeyri-rəsmi  şəkildə elan edilmişdir.
  10. 1973-ci ildə Flora Kərimova  səhəndə olan digər müğənnilər və sənət adamlarının, eləcə də Azərbaycan Sovet hakimiyyətinin  vəzifəli şəxslərinin intriqa və istəklərinə əks münasibət bildirməsi ucbatından, boynuna qoyulan "Azərbaycandan qacmaq" böhtanını silmək və xaricə çıxmaq qadağasının məçbürən götürülməsinə nail olmaq məqsədi ilə müvəqqəti olaraq Polşaya köçmək kimi sərt və radikal qərar almışdır. Polşada "daimi" yaşamaq üçün məcburi uydurlulmuş "nikah" bağlayaraq bir müddət  onu davamlı narahat edən insanlar və məsələlərdən uzaqlaşmışdır. Çox  qısa zamanda "GETDİM VƏ QAYITDIM" mesajı ilə Bakıya qayıtmış musiqili tele tamaşalarda iştirak edərək, mahnilar ifa etmişdir.
  11. 1974-cü ildə Fikrət Qocanın öz qızına yazdığı şeyirə Ramiz Mirişli "Günayım" ("şıltaq qız") mahnısını bəstələyir. Bu mahnını F. Kərimovaya həvalə olur. Mahnı çıxdığı gündən sevilsə də "Bədii Şura"-nın F. Kərimova yaradıcılığına daha "həssas" yanaşmaqları, mahnının sonundaki sənətkarın emosiyası -"AY NƏ ŞILTAQDIR GÜNAYIM..." (bəndini) istədikləri tərzdə yozaraq aylarla tele-radio efirindən uzaqlaşdırılır.
  12. 1975-ci ildə  Bəddi Şura tərəfindən nəzərdən keçirilərək Flora Kərimovanın maniların əksəriyyətinin efirə verilməsi qadağan edilmiş, film və cizgi filmlərdən (Şahzadə-qara qızıl (cizgi film, 1974), Pıspısa xanım və Siçan bəy (cizgi film, 1974), Qeyri-adi ov (film, 1974), Alma almaya bənzər (film, 1975), Mezozoy əhvalatı (film, 1976) adı silinmişdir.
  13. Sovet dövründə ən son qadağa isə 1989-1991-ci ildə olmuşdur. Flora xanım həmin dövrdə Azərbaycan Respublikasının Müstəqilliyinin bərpa olunması mübarizəsində gedən siyasi icitimai fəallardan biri idi.  Azərbaycan Televiziya və Radio Milli Musiqi Fondunda Flora xanıma məxsus olan musiqi səs yazılarının, lent yazıları, görüntülərin kart nömrələri və bəzi hallarda original lentlər yandıırlmış, üzərinə başqa materallar yazılaraq  məhv edilmişdir. Feyaletova adına səs yazma studiasında olan radiotamaşa üçün səs yazıları, Cəfər Cabbarlı adına Film Studiasında Flora xanıma məxsus olan Televizya tamaşa, kino, sənədli film və konsertlərdən ifaları çıxarılmış, başqa müğənilərin eyni adlı ifaları ilə əvəz edilərək pozulmuşdur. 
  14. 1989-ci ildə Bəxtiyar Vahabzadə, Bayram Bayramov (yazıçı), İsmayıl Şıxlı, Süleyman Ələsgərov (bəstəkar) o dövürün Azərbaycan SSR Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin 1-ci katibi Əbdürrəhman Vəzirovun qəbuluna düşərək Flora Kərimovaya birbaşa xalq artis adının verilməsini tələb etmişdilər. Ziyalıların Ə. Vəzirovun otağında uzun sürən mübahisəsindən sonra  Ə. Vəzirov ad verilməkdən məhrum olunsun maddəsinə bəraət verilərək "əməktar artist" adını verilməsinə icazə vermişdir.
  15. Flora Kərimova 1995-ci il May ayından etibarən efir qadağası almışdır. Bu dövr Flora xanımın siyasi ictimai fəaliyyətinin ən fəal dövrü olmuşdur. Flora xanım ölkədə demokratiya və insan haqqlarının qorunması eləcə də Azad söz və azad fikrin dəstəklənməsi və qorunması, həmçinin məhkəmə və digər dövlət inzibati idarə edicilik sistem orqanlarında şəffaflıq qərərrsiz və əhalinin şikayət və təkliflərinin düzgün yanaşılması və rüşvətsiz icra olunması uğrunda kompaniya və tədbir-layihlərədə fəal iştirak etmiş. Qarabağ Azadlıq Təşkilatının ən fəal üzvü kimi Qarabağ əlil və veteran qazilərin müharibə iştirakçıların və qaçqın köçkünlərə dair bütün kompaniya və tədbir layihələrin təşkilatçısı olmuşdur. Özü qadağada olmasına baxmayaraq ölkədə Media azadlığının qorunması üçün aktiv dəstək vermişdir. Flora xanım bu dövrlər ərzində müxalifətin qatıldığı seçki kompaniyalarında fəal iştirak etmiş və təşviqat təbliğat işlərində də öz dəstəyini əsirgəməmişdir. Flora Kərimova həmin dövrdə ara sıra AZTV-nin efirində gedən bəzi musiqili proqramlara rejissor və promram rəhbəriliyi tərəfindən təkid və isararlı xahişləri ilə bərat alaraq dəvət edilmişdir. 2001-ci ilə qədər qadağalar sürmüşdür.
  16. 2001-ci ildə Fransa Parlamenti 2001-ci il yanvarın 29-da qondarma "erməni soyqınmı”nı qəbul edir. Buna ilk etrazinı açıq şəkildə bildirən İLK TÜRK QADINI Flora Kərimova olmuşdur. Ans telekanalının canlı efirində Fransa bayrağını taptalamsına görə qoyulan efir qadağası, 2004-cü ilin Sentyabrında Prezident ilham Əliyevin göstərişi ilə ləğv olunmuş və efirə qayıtması üçün bəraət almışdır.[3]
  17. 2005-ci ildə Parlament seçkiləri zamanı AZADLIQ Blokundan 42 saylı Sumqayıt seçki dairəsindən namizədliyini irəli sürmüş və qalib gəlsə də protokollar saxtalaşdırlaraq opponenti Hicran Hüseynovanın xeyrinə rəsmiləşdirilmiş və Flora xanımı səsi ləğv edilmişdir.[4] Seçkinin saxtalaşdırılmasına etiraz mitinqlərində aparacı qüvvə kimi çıxış etmiş və həmin vaxt 2005-ci ilin Oktyabrından efir qadağası almışdır. 2005-ci ilin Noyabrında sonuncu mitinq dağıdılan zamanı MTN Flora Kərimova barəsəində dövlət çevrilişinə cəhd iddiası qaldıraraq haqqında araşdırma başlamışdır. 2006-cı ilin Yanvar ayında MTN əməkdaşları Flora xanımı dindirilməsi üçün evindən Nazirliyə gətirmişlər. Bu zaman xarici insan haqları təşkilatları və qurumlar, eləcə də səfirliklərin nümayəndələri Nazirliyin ətrafına toplaşmış, bu əməliyyatı sərt qınamış və qeyri şərtsiz Flora xanımın sərbəst buraxılmasını xahiş etmişlər. Flora Kərimova Prezident İlham Əliyevin göstərişi ilə MTN-də dindirilmədən sərbəst buraxılmış və haqqında açılan iddia əssasız hesab edilərək ləğv olunmuşdur. Həmin ilin yayında Flora xanım səhətindəki yaranan problemlərə görə siyasətdən getməsi ilə bağlı rəsmi açıqlama yaymışdır. On il sonra yəni 2016-cı ilin Avqust ayından etibarən Flora Kərimovaya qoyulmuş efir qadağası bəzi televiziya və radio tərəfindən aid olduqları qurumların rəhbərləri tərəfindən ləğv edilmiş və Flora Kərimova efirə qaytarılmışdır.
  18. 2016-ci ildə Flora xanım istəməyərəkdən arzuolunmaz konfliktə daxil oldu bununla da yenidən efir qadağasına məruz qalmışdır. Ölkədə baş verən insan haqqlarının pozulması, demokratiyanın sıxışdırılması, eləcə də 4 Aprel 2016-cı ildə baş verən qısa müddətli Qarabağ savaşında şəhid olan əsgərlərlə, baş verən hadislərlə bağlı açıq fikrini bildirməsi və 2017-ci ildə Soso Pavliashvilinin Bakıda konsert verməsinə görə etirazını bildirən Flora Kərimova yenidən ictimai qadağalara salınaraq efirdən uzaqlaşıdırıldı. Bu illər ərzində çətinliklə şəxsi arxivi bərpa olunaraq yaradılan rəsmi YOUTUBE səhifəsi 2017-ci ilin Mart ayında əsassız şikayətləri nəticəsində silindi. Qeyd etmək lazımdır ki, Youtube səhifəsi Flora Kərimovaya məxsus olan arixivinin tək resursu idi.

Efirə geri dönüşüRedaktə

2018-ci ilin Fevral ayının 1 (birindən) etibarən Flora Kərimovaya qoyulan qadağa bir sıra Televiziya rəhbərlərinin şəxsi təşəbbüsləri sayəsində aradan qaldırılmış və Flora xanımın efirə çıxmasına icazə verilmişdir.

MükafatlarıRedaktə

  • 1955-ci il Azərbaycanının gəncər festivalın qalibi
  • 1957-ci il Ali Sovetin fərmani ilə mükafat
  • 1989-cu il Azərbaycan SSR əməkdar artisti
  • 1990-cı il "Odlar yurdu" Baki-90 Azərbaycan populyar musiqi festivalı larureatı
  • 1992 Noyabr 17 Azərbaycan Respublikasının xalq artisti [17]
  • 1994-ci il ABŞ-ın Sülh və Demokratiya  İnstitutu tərəfindən İnsan hüquqları Müdafiəsi Departamentinin “Ən mübariz müğənni” və “İnsan haqlarının müdafiəçisi” baş mükafatını almışdır.[18]
  • 1995 Sentyabr 29 Flora Kərimova "Dərviş Marafonu"[19] Xocalı şəhərinin Fəxri Vətəndaşı adı verilib.
  • 1996-ci il Türk Dünyası Yazarlar ve Sanatçılar Vakfı-nin fəxri üzvü
  • 2010 sentyabr 9 "HOLLYWOOD SMILE IN BAKU-2010"[20]
  • 2015 Dekabrın 25 Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi günü ilə bağlı Borçalı Cəmiyyətinin təşkil etdiyi "Türklüyə Xidmət Mükafatı"[21]
  • 2018 Dekabrın 26 Azərbaycan Cümhuriyyətinin 100 illiyinə və Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi günüə həsr edilmiş “Şəms Milli Mükafatı”[22]
  • 2018 Oktyabrın 18-də "Şərəfli Ömür" mükafatı
  • 2019 Martın 4-də Flora Kərimovaya "Golden People Awards” milli mükafatı[23]


AiləsiRedaktə

Flora Kərimova üç dəfə ailə qurub. İlk evliliyi İbrahim Topçubaşovla[24] olub (bu evliliyiyindən övladı olmayıb).

Oqtay adlı oğlu və Zümrüd adlı bir qızı var.

RəsimlərRedaktə

FilmoqrafiyaRedaktə

Mahnı ifa etdiyi filmlərRedaktə

  1. Böyük dayaq (film, 1962)
  2. Payız konserti (film, 1962)
  3. Qanun naminə (film, 1968)
  4. Azərbaycan elmi (film, 1969)
  5. Mənim universitetim (film, 1969)
  6. İntizar (film, 1969)
  7. Toyda görüş (film, 1970)
  8. Abşeron ritmləri (film, 1970)
  9. O qızı tapın (film, 1970)
  10. Gün keçdi (film, 1971)
  11. Kəndimizin qəhrəmanı (film, 1971)
  12. Konsert proqramı (film, 1971) (I)
  13. Həyat bizi sınayır (film, 1972)
  14. Odlar yurdunun qızları (film, 1972)
  15. Sovet Azərbaycanı (film, 1972)
  16. Mahnı qanadlarında (film, 1972)
  17. Qız, oğlan və şir (film, 1974)
  18. Azırbaycan teatrının 100 illiyi (1974)
  19. Payız melodiyaları (film, 1974)
  20. Şahzadə-qara qızıl (cizgi film, 1974)
  21. Pıspısa xanım və Siçan bəy (cizgi film, 1974)
  22. Qeyri-adi ov (film, 1974)
  23. Alma almaya bənzər (film, 1975)
  24. Mezozoy əhvalatı (film, 1976)
  25. Şir evdən getdi (film, 1977)
  26. Toplan və kölgəsi (cizgi film, 1977)
  27. Qayınana (film, 1978)
  28. Sonrakı peşmançılıq (cizgi film, 1978)
  29. Yollar görüşəndə... (film, 1979)
  30. Sular qizi (1979)
  31. Onun bəlalı sevgisi (film, 1980)
  32. Nəğməkar torpaq (film, 1981)
  33. Səni axtarıram (film, 1981)
  34. Evləri köndələn yar (film, 1982)
  35. Əzablı yollar (film, 1982)
  36. Bağışla (film, 1983)
  37. Humayın yuxusu (cizgi film, 1985)
  38. Səndən xəbərsiz (film, 1985)
  39. Xüsusi vəziyyət (film, 1986)
  40. Ah məhəbbət, məhəbbət (film 1987)
  41. Sən həmişə mənimləsən (film, 1987)
  42. Analar və laylalar (cizgi film, 1991)
  43. Ağ atlı oğlan (film, 1995)
  44. Göylər sonsuz bir dənizdir. İkinci film. Züleyxa (film, 1995)
  45. Göylər sonsuz bir dənizdir. Birinci film. Leyla (film, 1995)
  46. Bir cənub kəndində (film, 1997)
  47. Arşın mal alan (film, 2002)
  48. Qış nagili (film, 2002)
  49. Ünvansız eşq (film, 2012)
  50. Balta (film, 2015)
  51. Qayınana (film, 2018)
  52. Qan Qohumları (seral 2019)
  53. Zəng (2020)[25]

Çəkildiyi filmlərRedaktə

  1. Qanun naminə (film, 1968)
  2. Toyda görüş (film, 1970)
  3. Həyat bizi sınayır (film, 1972)
  4. Yollar görüşəndə... (film, 1979)
  5. Arşın mal alan (2002)
  6. Qayınana (film, 2018)

İştirak etdiyi filmlərRedaktə

  1. Payız konserti (film, 1962)
  2. Abşeron ritmləri (film, 1970)
  3. Toyda görüş (film, 1970)
  4. Konsert proqramı (film, 1971) (I)
  5. Mahnı qanadlarında (film, 1972)
  6. Payız melodiyaları (film, 1974)
  7. Nəğməkar torpaq (film, 1981)

İstinadlarRedaktə

  1. "Müğənni F. Ə. Kərimovaya "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adının verilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 noyabr 1992-ci il tarixli, 318 nömrəli Fərmanı  (azərb.)
  2. https://ictimaixeber.az/2019/04/ink-da-yeni-təyinatlar/
  3. https://www.youtube.com/watch?v=gcUG0Je6PvQ
  4. https://www.moderator.az/news/246239.html
  5. https://www.youtube.com/watch?v=w3gj9DTusjc
  6. http://tibbqazeti.az/az/persona/145-flora-kerimova-bezen-heyifsilenirem-ki-oz-hekimlik-senetimi-davam-etdirmedim.html
  7. https://www.youtube.com/watch?v=VVZnt_qJaYA
  8. Aydın Dadaşov. "Bizim kino". Muxtar Dadaşovun "Qanun naminə" filmi haqqında
  9. https://azertag.az/xeber/Xalq_Artisti_Huseynaga_Sadiqovun_xatiresi_anilmisdir-202777
  10. http://musayaqub.az/wp-content/uploads/2017/05/myibn.pdf seh.608
  11. http://anl.az/down/teqvim-2015.pdf səh. 78
  12. http://azkurs.org/kitabiyyati-1993.html?page=5
  13. http://azkurs.org/kbt-ya25-uot-059-bas-redaktor-v3.html?page=39
  14. [http://academy-justice.gov.az/aihm/20.pdf">Flora Karimova Psrlament seckileri
  15. Avropa Məhkəməsi qərar verdi: Azərbaycan dövləti Flora Kərimovaya 59 min 100 avro ödəsin
  16. http://www.muzcentrum.ru/producercenter/bands/14571-academicbigconcertorchestranamedyuvsilantiev
  17. "Müğənni F. Ə. Kərimovaya "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adının verilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 noyabr 1992-ci il tarixli, 318 nömrəli Fərmanı
  18. http://azkurs.org/kbt-ya25-uot-059-bas-redaktor-v3.html?page=39
  19. https://www.youtube.com/watch?v=w3gj9DTusjc
  20. https://news.milli.az/showbiz/21600.html
  21. http://www.butov.az/edebiyyat/borcali/3934-borchali-cemiyyeti-mohteshem-hemreylik-bayrami-kechirdi.html
  22. http://xeberekspress.az/gundem/7235-emedia-group-terefinden-tesis-olunanshems-milli-mukafati-akademik-milli-dram-teatrinda-sahiblerine-teqdim-edilib.html
  23. https://qafqazinfo.az/news/detail/onlar-azerbaycanin-en-yaxsilaridir-fotolar-245779
  24. http://525.az/site/?name=xeber&news_id=4311#gsc.tab=0
  25. http://www.aztv.az/az/news/1065/zeng-gelir

MənbəRedaktə

  • M. Paşaoğlu. "Mən taleləri oxuyuram" //Odlar yurdu.- 1992,- 20 noyabr.- № 32-33.- səh. 5.