Flora Kərimova

Kərimova Flora Ələkbər qızı (23 iyul 1941(1941-07-23), Bakı) — Azərbaycanın məşhur estrada, muğam və opera müğənisi, aktrisa, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti (1992)[1] Milli Azadlıq Hərəkatı fəalı, görkəmli ictimai xadim. BMT yanında Ümumdünya Sülh Federasiyasının Sülh səfiri, Dünya Azərbaycanlıları Mədəniyyət Mərkəzi İctimai Birliyinin (DAMMİB) vitse prezidenti[2], DAMMİB Qadınlar Şurasının sədri[3], İctimai Nəzarət Koalisiyasının fəxri üzvu, Şəhid Anaları Komitəsinin sədri (2018)[4], hal hazırda vitse-prezidenti, Xocalı şəhərinin Fəxri Vətəndaşı[5],Türk Dünyası Yazarlar ve Sanatçılar Vakfı-nın fəxri üzvü.

Flora Kərimova
Flora Kərimova.jpeg
Ümumi məlumatlar
Doğum adı Flora Ələkbər qızı Kərimova
Doğum tarixi (79 yaş)
Doğum yeri Bakı, Azərbaycan SSR
Vətəndaşlığı
Musiqiçi məlumatları
Fəaliyyəti müğənni, xanəndə
Fəaliyyət illəri 1954-indiyədək
Janrlar xalq mahnıları, opera, pop-opera, bəstəkar mahnılarının, romans, kontata, estrada, muğam, rok, caz janrları
Səs tembri Kontraalt, Alt, Mezzo-soprano, Soprano, koloratur soprana
Təhsili
Mükafatları "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adı — 1992 "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 1989
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

HəyatıRedaktə

Erkən illəriRedaktə

Flora Kərimova 1941-ci il iyulun 23-də Bakıda anadan olmuşdur. Əslən anası Zümrüd xanım şuşalı, atası Ələkbər bəy isə qəbələlidir.

Fəaliyyətini 13 yaşından bədii özfəaliyyət kollektivlərində başlayan Flora Kərimova həmin tarixdən Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasında və digər mədəniyyət saraylarında, dövlət tədbirlərində çıxış etmişdir. 1950-ci illərdən Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun "Çinar" rəqs ansambllında[6], 1960-cı illərdə Azərbaycan Teleradio Verilişləri ŞirkətininAzərbaycan Dövlət Filarmoniyasının solisti olmuşdur. 1964-ci ildə Azərbaycan Milli Konservatoriyası nəzdində Musiqi Kollecini bitirmişdir. 1971-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu müalicə işi üztə tam kursu bitirmiş, həkim ixtisasına yiyələnmişdir[7]. 1977-ci ildə Bakı Musiqi Akademiyası vokal sinfini bitirmişdir.

İlk bəstəkarı şərqdə ilk opera yazan qadın bəstəkar Şəfiqə Axundova olmuşdur.

Yaradıcılığında klassik opera (nümunə üçün "Qaynana" filmində Sevil (opera)-sindan Dilbərin Ariyası), milli opera (1965-ci ildə Leyli və Məcnun" (opera) operasında Leyli), xalq mahnıları, romanslar, bəstəkar mahnıları və estrada janrlarına yüzlərlə nümunələrin yer aldığı Sənətkar, Azərbaycan Estrada janrının üç banisindən biridir (Rəşid Behbudov, Mirzə Babayev və Flora Kərimova).

Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında ("Leyli və Məcnun", Üzeyir Hacıbəyov) çıxış etmiş (1966), "Qanun naminə" (1968) bədii filmində çəkilmişdir.[8]

Əsrarəngiz səs tembrinə sahibi olan Flora Kərimova bəşər tarixində dörd (4-cü) oktavanı aşan müğənnilərdəndir. Bu baxımdan Flora Kərimovanın digər belə fantastik səsə malik müğənnilərdən (məsələn İma Sumac ) fərqi ondadır ki, o nəinki 4-cü oktavada vokaliz etməklə yanaşı (Nümunə üçün Qız, oğlan və şir (film, 1974)-də vokaliz), hətta bu yüksək notlarda oxuya da bilir. Onun səsi 4 oktavanı bütövlükdə əhatə etməsi (Kontraalt, Mezzo-soprano, Soprano, Koloratur soprano) və bundan əlavə çox böyük səs çalarına malik olan sənətkarın muğam ifa etməsi onu ifacı kimi unikallığıdır.

Həddən artıq hipertrofiya olunmuş ədalət hissi, vətənpərvərliyi və heç kimə yarınmaq istəməyən xasiyyətinə görə, Xalq artisti öz sənət ömrünün demək olar ki, 3/4-ü qadağada keçirmişdir. Buna baxmayaraq "Qızıl Fond"-da ən çox sayda əsərlər Flora Kərimovanın adı ilə bağlıdır.

1960-cı illərin sonunda Süleyman Rəhimovun Saçlı (roman) radio-tamaşaya qoyulur və tamaşanın mahnılarını Fikrət Əmirov Flora Kərimovaya həvalə edir.

Şəfiqə Axundovanın Cəfər Cabbarlının "Aydın" əsərinə (1965-ci il premyerası) Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı üçün yazdığı mahnın ifaçısı da Flora Kərimova olmuşdur.

1972-ci ildə Şəfiqə Axundova yazıçı Süleyman Rəhimovun eyni adlı povesti əsasında İsgəndər Coşqunun librettosu üzrə muğam-opera janrında Gəlin qayası operasını yazmaqla şərqin ilk opera yazan qadın bəstəkarı kimi tarixə düşdü. Adı gedən operanın ilk radio-tamaşası qoyulduqda ilk ifaçısı Rübabə Muradova və Flora Kərimova olmuşdur. Opera səhnəsində qoyulduğu (premyerası 1974-cü il) zaman isə Flora Kərimovaya icazə verilmir.

Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Radio və Televiziya Verilişləri Komitəsinin təsis etdiyi "Xoruz Baba" radio-verilişi Flora xanımın səsi ilə başlayırdı. Sovet uşaqlarının sevimlisi,[9] məşhur aktyor Hüseynağa Sadıqovun (aktyor) aparıcılıq etdiyi bu veriliş 10 illər ərzində Azərbaycan radiosunda davamlı olaraq yayımlandı.

Bəstəkar Elza İbrahimova, xüsusi olaraq Flora Kərimovanın səsi üçün "Afət" operasını bəstələmişdir.

Bəstəkar Mobil Babayev, Nüsrət Kəsəmənlinin sözlərinə 1990-cı ildə 20 Yanvar şəhidlərinə həsr etdiyi, "Ağlama torpağım, ağlama" adlı solistlər, xor və orkestr üçün 3 hissəli kantata yazmışdır. İfaçılar: Əliabbas Qədirov (qiraət), Flora Kərimova, Alim Qasımov, Rizvan Sədirxanov, Xor Cəmiyyətinin xoru, AzTV estrada simfonik orkestri.

Repertuarında Azərbaycan bəstəkarlarının əksəriyyətinin ( Tofiq Quliyev, Şəfiqə Axundova, Taleh Hacıyev, Fikrət Əmirov, Cahangir Cahangirov, Səid Rüstəmov, Arif Məlikov, Tofiq Əhmədov (musiqiçi), Süleyman Ələsgərov (bəstəkar), Rauf Hacıyev, Oqtay Kazımov, Emin Sabitoğlu, Oqtay Rəcəbov, Elza İbrahimova, İbrahim Topçubaşov, Vasif Adıgözəlov, Mobil Babayev, Hacı Xanməmmədov, Ramiz Mirişli, Aydın Əzim Kərimoğlu, Xəyyam Mirzəzadə, Qəmbər Hüseynli, Tofiq Bakıxanov, Ramiz Mustafayev, Telman Hacıyev (bəstəkar), Ələkbər Tağıyev, İbrahim Mirzəzadə, Nəriman Əzimov, Nadir Əzimov, Nəriman Məmmədov (bəstəkar), Ağabacı Rzayeva, İsrail Kərimov, Eldar Mansurov, Elçin İmanov, Faiq Sücəddinov, Əli Səlimi, Siyavuş Kərimi, Tahir Əkbər, Ruhəngiz Qasımova, Cavanşir Quliyev, Sevda İbrahimova, Hökümə Nəcəfova, Sevda İbrahimova, Sevinc Qasımova, Ətiqə Ələkbərova, Adil Bəbirov, Nazim Qəmərlinski, Şəmsi Kərimov, Mehriban Əhmədova, Tamilla Məmmədzadə, Natiq Qəzənfəroğlu, Məryəm Əlibəyli, Aygün Səmədzadə, Xanım İsmayılqızı, Göhər Həsəsnzadə və b.) mahnıları yer tutur.

Şəfiqə Axundova, Oqtay Kazımov, Emin Sabitoğlu, Elza İbrahimova kimi bəstəkarların mahnıları ən çox Flora Kərimovanın ifasındadır.

Şairlərdən Mikayıl Müşfiq, Bəxtiyar Vahabzadə, Məmməd Araz, Cabir Novruz, Fikrət Qoca, Nəriman Həsənzadə, Nəbi Xəzri, Məmməd İsmayıl, Nigar Rəfibəyli, Zeynal Cabbarzadə, Əli Kərim, Mədinə Gülgün, Hüseyn Arif, Ramiz Rövşən, Vaqif Səmədoğlu, Nüsrət Kəsəmənli, Baba Vəziroğlu, Vahid Əziz, Dəmir Gədəbəyli, Oqtay Şamil, Paşa Qəlbinur, Zivər Ağayeva, Rəfiq Zəka Xəndan, Firuz Dilənçi, Ramiz Heydər, Süleyman Rüstəm, Əliağa Kürçaylı, Əli Tudə, Mirvarid Dilbazi, İlyas Tapdıq və digərlərinin şeirlərinə mahnılar oxumuşdur. F. Kərimovanın yaradıcılığında İmadəddin Nəsimi, Şah İsmayıl Xətai, Aşıq Alı kimi klassiklərin əsərlərinədə yer ayrılıb.

Xalq şairləri Musa Yaqub ("Bənövşə ətirli səs", "Sənin zanbaq səsin"[10] adlı şeyrləri), Bəxtiyar Vahabzadə, Məmməd Araz, Nüsrət Kəsəmənli Flora Kərimova sənətinə şeirlər, məqalələr həsr etmişlər.

1993-cü ildə Flora Xəlilzadənin F. Kərimova haqda yazdığı "Bənövşə ətirli səs" adlı kitabı cap olunmuşdur[11].

1993-cü ildə Əjdər Ol-un Flora Kərimovaya həsr etdiyi “Səsindən tanınan” (publisistika) əsəri çapdan çıxmışdır[12].

2008-ci ilde Yazıçı-publisist Mehriban Vəzirin müəllifi olduğu Azərbacan tarixində "Dəyişikliklərə cəsarəti çatan örnək xanımlar" kitabına düşmüş 500 qadından biri Flora Kərimov olmaqla kitab çap olununmuşdur.[13]

Azərbaycan sənətkarlarından ilk dəfə olaraq Flora Kərimova 1993-1994 -cü illərdə Türkiyədə geniş konsert proqramları ilə çıxış edərək, Türkiyənin ən prestijli musiqi proqramlarının qonağı olmuşdur. Hətta, Türkiyənin ən əsas musiqi təqdimat verilişində (İlin Mahnısı) qonaq olmuşdur. O verilişdə adətən Türkiyənin ən öndə olan sənətkarları çıxış edirdi və xaricilər verilişin qonağı olmurdu.

İctimai fəaliyyətiRedaktə

Flora Kərimova 1988-ci ildə ermənilər Qarabağda Topxana meşəsini sındırıb Qarabağa torpaq iddiası qaıdırıb Azərbaycan torpaqlarına qarşı hücuma keçən zaman Bakıda Azadlıq Meydanında etirazını bildirən ilk qadın döyüşçü olmuşdur. Daha sonra Flora Kərimova 1989-1992-ci il Azərbaycan Azadlıq Meydan Hərakatının ən fəal aktivistlərindən birinə çevrildi. Azərbaycan Respublikasının Müstəqilliyinin əldə olunması və İstiqlaliyyətinin bərqərar olunmasında Flora Kərimovanın əvəzsiz və xüsusi xidmətləri olmuşdur.

Flora Kərimova 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Rus Sovet Ordusunun hücumları ərəfəsində küçələrə çıxaraq öz etirazını qorxmaz şəkildə ifadə etmişdir. Həmin vaxt Flarmoniyanın yanında toplaşan kütləyə rus sovet tanklarından biri qəflətən sürmüş hər kəs qaçaraq ətrafa səpələnmişdir, təkcə bir qadından başqa, kimki qollarını açaraq tankin düz önündə dayanmışdı və O Flora Kərimova idi. Bu cəsarətli hərəkəti ilə Flora Kərimova tankı durdurmuş və ikinci dəfə şəhərə daxil olmasının qarşısını almışdır. [1]

Flora Kərimova 2005-ci ilin parlament seçkisində 42 saylı Sumqayıt ikinci seçki dairəsindən Müsavat, Xalq Cəbhəsi və Demokrat partiyalarının birləşdiyi "Azadlıq" blokunun namizədi olub. Müğənni hakimiyyət dairələrinin müdaxiləsi nəticəsində seçkidə qələbəsi oğurlanıb. Yerli məhkəmələr onun şikayətini təmin etmədiyindən xalq artisti Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə üz tutub. 2010-cu ildə Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi xalq artisti Flora Kərimovanın şikayəti üzrə qərar çıxarıb[14]. Məhkəmə Flora Kərimovanın Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasında nəzərdə tutulmuş bir çox hüquqlarının pozulduğunu tanıyıb. Qərara görə, Azərbaycan dövləti sənətkara ümumən 59 min 100 avro təzminat ödəməlidir.[15].

MükafatlarıRedaktə

  • 1955-ci il Azərbaycanının gəncər festivalın qalibi
  • 1957-ci il Ali Sovetin fərmani ilə mükafat
  • 1989-cu il Azərbaycan SSR əməkdar artisti
  • 1990-cı il "Odlar yurdu" Baki-90 Azərbaycan populyar musiqi festivalı larureatı
  • 1992 Noyabr 17 Azərbaycan Respublikasının xalq artisti [16]
  • 1994-ci il ABŞ-ın Sülh və Demokratiya  İnstitutu tərəfindən İnsan hüquqları Müdafiəsi Departamentinin “Ən mübariz müğənni” və “İnsan haqlarının müdafiəçisi” baş mükafatını almışdır.[13]
  • 1995 Sentyabr 29 Flora Kərimova "Dərviş Marafonu"[5] Xocalı şəhərinin Fəxri Vətəndaşı adı verilib.
  • 1996-ci il Türk Dünyası Yazarlar ve Sanatçılar Vakfı-nin fəxri üzvü
  • 2004-cü il Ümum Dünya Sülh Fedorasiyasinin üzvü
  • 2010 sentyabr 9 "HOLLYWOOD SMILE IN BAKU-2010"[17]
  • 2015 Dekabrın 25 Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi günü ilə bağlı Borçalı Cəmiyyətinin təşkil etdiyi "Türklüyə Xidmət Mükafatı"[18]
  • 2018 Dekabrın 26 Azərbaycan Cümhuriyyətinin 100 illiyinə və Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi günüə həsr edilmiş “Şəms Milli Mükafatı”[19]
  • 2018 Oktyabrın 18-də "Şərəfli Ömür" mükafatı
  • 2019 Martın 4-də Flora Kərimovaya "Golden People Awards” milli mükafatı[20]
  • 2019-cu il 9 Dekabr Beynalxalq Humanistika İnstitutu İB-nin Sülh Səfiri[21]

AiləsiRedaktə

Flora Kərimova üç dəfə ailə qurub. İlk evliliyi İbrahim Topçubaşovla[22] olub (bu evliliyiyindən övladı olmayıb).

Oqtay adlı oğlu və Zümrüd adlı bir qızı var.


Mahnı ifa etdiyi filmlərRedaktə

  1. Böyük dayaq (film, 1962)
  2. Payız konserti (film, 1962)
  3. Qanun naminə (film, 1968)
  4. Azərbaycan elmi (film, 1969)
  5. Mənim universitetim (film, 1969)
  6. İntizar (film, 1969)
  7. Toyda görüş (film, 1970)
  8. Abşeron ritmləri (film, 1970)
  9. O qızı tapın (film, 1970)
  10. Gün keçdi (film, 1971)
  11. Kəndimizin qəhrəmanı (film, 1971)
  12. Konsert proqramı (film, 1971) (I)
  13. Həyat bizi sınayır (film, 1972)
  14. Odlar yurdunun qızları (film, 1972)
  15. Sovet Azərbaycanı (film, 1972)
  16. Mahnı qanadlarında (film, 1972)
  17. Qız, oğlan və şir (film, 1974)
  18. Azırbaycan teatrının 100 illiyi (1974)
  19. Payız melodiyaları (film, 1974)
  20. Şahzadə-qara qızıl (cizgi film, 1974)
  21. Pıspısa xanım və Siçan bəy (cizgi film, 1974)
  22. Qeyri-adi ov (film, 1974)
  23. Alma almaya bənzər (film, 1975)
  24. Mezozoy əhvalatı (film, 1976)
  25. Şir evdən getdi (film, 1977)
  26. Toplan və kölgəsi (cizgi film, 1977)
  27. Qayınana (film, 1978)
  28. Sonrakı peşmançılıq (cizgi film, 1978)
  29. Yollar görüşəndə... (film, 1979)
  30. Sular qizi (1979)
  31. Onun bəlalı sevgisi (film, 1980)
  32. Nəğməkar torpaq (film, 1981)
  33. Səni axtarıram (film, 1981)
  34. Evləri köndələn yar (film, 1982)
  35. Əzablı yollar (film, 1982)
  36. Bağışla (film, 1983)
  37. Humayın yuxusu (cizgi film, 1985)
  38. Səndən xəbərsiz (film, 1985)
  39. Xüsusi vəziyyət (film, 1986)
  40. Ah məhəbbət, məhəbbət (film 1987)
  41. Sən həmişə mənimləsən (film, 1987)
  42. Analar və laylalar (cizgi film, 1991)
  43. Ağ atlı oğlan (film, 1995)
  44. Göylər sonsuz bir dənizdir. İkinci film. Züleyxa (film, 1995)
  45. Göylər sonsuz bir dənizdir. Birinci film. Leyla (film, 1995)
  46. Bir cənub kəndində (film, 1997)
  47. Arşın mal alan (film, 2002)
  48. Qış nagili (film, 2002)
  49. Ünvansız eşq (film, 2012)
  50. Balta (film, 2015)
  51. Qayınana (film, 2018)
  52. Qan Qohumları (seral 2019)
  53. Zəng (2020)[23]

Çəkildiyi filmlərRedaktə

  1. Qanun naminə (film, 1968)
  2. Toyda görüş (film, 1970)
  3. Həyat bizi sınayır (film, 1972)
  4. Yollar görüşəndə... (film, 1979)
  5. Arşın mal alan (2002)
  6. Qayınana (film, 2018)

İştirak etdiyi filmlərRedaktə

  1. Payız konserti (film, 1962)
  2. Abşeron ritmləri (film, 1970)
  3. Toyda görüş (film, 1970)
  4. Konsert proqramı (film, 1971) (I)
  5. Mahnı qanadlarında (film, 1972)
  6. Payız melodiyaları (film, 1974)
  7. Nəğməkar torpaq (film, 1981)

İstinadlarRedaktə

  1. "Müğənni F. Ə. Kərimovaya "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adının verilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 noyabr 1992-ci il tarixli, 318 nömrəli Fərmanı[ölü keçid]  (azərb.)
  2. https://ictimaixeber.az/2019/04/ink-da-yeni-təyinatlar/
  3. https://www.youtube.com/watch?v=gcUG0Je6PvQ
  4. https://www.moderator.az/news/246239.html
  5. 1 2 https://www.youtube.com/watch?v=w3gj9DTusjc
  6. https://www.youtube.com/watch?v=VVZnt_qJaYA
  7. http://tibbqazeti.az/az/persona/145-flora-kerimova-bezen-heyifsilenirem-ki-oz-hekimlik-senetimi-davam-etdirmedim.html
  8. "Aydın Dadaşov. "Bizim kino". Muxtar Dadaşovun "Qanun naminə" filmi haqqında". 2018-03-17 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2016-06-25.
  9. https://azertag.az/xeber/Xalq_Artisti_Huseynaga_Sadiqovun_xatiresi_anilmisdir-202777
  10. http://musayaqub.az/wp-content/uploads/2017/05/myibn.pdf Arxivləşdirilib 2018-08-13 at the Wayback Machine seh.608
  11. http://anl.az/down/teqvim-2015.pdf səh. 78
  12. http://azkurs.org/kitabiyyati-1993.html?page=5
  13. 1 2 http://azkurs.org/kbt-ya25-uot-059-bas-redaktor-v3.html?page=39
  14. [http://academy-justice.gov.az/aihm/20.pdf">Flora Karimova Psrlament seckileri
  15. Avropa Məhkəməsi qərar verdi: Azərbaycan dövləti Flora Kərimovaya 59 min 100 avro ödəsin[ölü keçid]
  16. "Müğənni F. Ə. Kərimovaya "Azərbaycan Respublikasının xalq artisti" fəxri adının verilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 noyabr 1992-ci il tarixli, 318 nömrəli Fərmanı
  17. https://news.milli.az/showbiz/21600.html
  18. http://www.butov.az/edebiyyat/borcali/3934-borchali-cemiyyeti-mohteshem-hemreylik-bayrami-kechirdi.html
  19. http://xeberekspress.az/gundem/7235-emedia-group-terefinden-tesis-olunanshems-milli-mukafati-akademik-milli-dram-teatrinda-sahiblerine-teqdim-edilib.html
  20. https://qafqazinfo.az/news/detail/onlar-azerbaycanin-en-yaxsilaridir-fotolar-245779
  21. https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=593067221443401&id=400231347393657
  22. http://525.az/site/?name=xeber&news_id=4311#gsc.tab=0
  23. http://www.aztv.az/az/news/1065/zeng-gelir

MənbəRedaktə

  • M. Paşaoğlu. "Mən taleləri oxuyuram" //Odlar yurdu.- 1992,- 20 noyabr.- № 32-33.- səh. 5.