Əsas menyunu aç
III Səlimin cülus mərasimi

CülusOsmanlı imperiyasında padşahların taxta oturma və sultan elan edilməsi üçün keçirilən ənənəvi mərasim.

EtimologiyasıRedaktə

Cülus sözünün mənşəyi ərəbcə olub, "oturmaq" mənasını verir. Bir padşahın vəfat etməsi və ya taxtdan endirilməsi nəticəsində yeni padşahın taxta oturması səbəbilə Babussəadə (Səadət) qapısı önündə keçirilən mərasimdir.

Mərasimin keçirilməsiRedaktə

Əvvəlcə sultan taxtı Səadət qapısı önünə çıxardılır. Bu əsnada üləma və dövlət adamları Divan meydanında toplaşmalı, daha sonra padşah saraydan çıxır və qapı önündə qoyulan taxta oturmalı idi. Ardından dövlət adamları struktur mövqelərinə görə sırayla padşahın hüzuruna çıxıb, ətəyini öpüb öz bağlılıqlarını bildirməli idi. Ancaq dövlət adamlarından öncə şeyxülislam səltənəti üçün yeni padşaha xeyir-dua verməli, daha sonra sədrəzəm və digər vəzirlər, daha sonra kaptan-ı dərya, dəftərdarlar, nişançılar, qazılar və üləmadan bəzi şəxslər padşahın hüzuruna çıxmalı idi. II Mahmudun cülus mərasimindən sonra isə dövlət adamları padşahın ətəyini yox, yanında sərilən parçanı öpməyə başladılar.

 
Cülus yolu

II Əbdülhəmid dövründən sonra isə heç kim sultanın ətəyini öpməmiş, bunun əvəzinə sultanın önünə gələrək öz dörd barmağını öpüb, əvvəlcə ürəyinin, daha sonra isə alnının üzərinə qoymağa başladı. Bu əsnada yeni validə sultanhasəki sultanlar Ədalət qülləsindən mərasimi izləməli idi. Bütün mərasim boyunca yeni padşahın danışmağı uyğun görülmürdü. Mərasim bitdikdən sonra isə Səadət qapısı açılır, yeni padşah saraya daxil olurdu və beləliklə, yeni padşah taxta çıxmış elan olunurdu. Daha sonra dəllallar paytaxtın bütün küçələrini gəzərək yeni padşahın taxta çıxdığını elan edirdilər. Mərasimin ardından bütün vilayətlərə yeni padşahın taxta cülus etməsi barədə məktublar göndərilməli və qarşıdan gələn ilk cümə namazında yeni padşahın adına xütbə oxunmalı idi.[1]

Mərasimin ardındanRedaktə

Cülus mərasimi səbəbilə qapıqulu əsgərlərinə - yeniçərisipahilərə cülus bəxşişi paylanmalı idi.[2] Taxta çıxan padşahın icra etdiyi ikinci iş isə "Qullarımın bəxşiş və tərəqqiləri məqbuldur, dərhal verilsin" adlı fərmanın möhürlənərək təsdiqlənməsi olurdu.

Osmanlı tarixində ilk dəfə cülus bəxşişi 1389-cu ildə Kosovada padşah seçilən İldırım Bəyazid tərəfindən qapıqullarına verilmiş və bu üsul VI Mehmedin cülusuna qədər davam etmişdir. Cülus bəxşişinin verilməsinin qanuniləşdirilməsi isə II Mehmedlə bağlıdır. İlk dönəmlərdə yeni padşahın bir lütfü olaraq paylanan cülus bəxşişi sonralar öz məqsədini aşmış, hətta qapıqullarının sırf cülus bəxşişi üçün padşah dəyişməsinə səbəb olmuşdur. I ƏbdülhəmidIII Səlimin cülusları isə müharibə illərinə düşdüyü üçün cülus bəxşişi paylanmamışdır.[3]

QalereyaRedaktə

MənbəRedaktə

  1. Cülus Yolu, eyup.bel.tr, erişim 23 Mart 2013
  2. Osmanlı Sarayında Hayat, ISBN: 978-9944-766-04-3, sf: 73-44, Yitik Hazine Yayınları-2008, İlbər Ortaylı
  3.  "CÜLÛS" İslam Ansiklopedisi, Cilt:8, Sayfa:113