Cənubi Koreya

(Cənubi Koreya Respublikası səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)

Cənubi Koreya Respublikası (대한민국 / 大韓民國 / Dae Han Min Quk) — Şərqi Asiyada Koreya yarımadasıda yerləşən dövlətdir.

Koreya Respublikası
대한민국
大韓民國
Cənubi Koreya bayrağı Cənubi Koreya gerbi
Bayrağı Gerbi
Cənubi Koreya – xəritədə yeri
Paytaxt Seul
Böyük şəhərlər Busan, Dəjeon, İnçeon,
Ulsan, Dəgu, Quanqju
Rəsmi dil Koreya dili
Prezident Mun Çje İn
Baş nazir Hvan Köan
Yaranması
 - Müstəqillik 15 avqust 1945
Ərazi
• Ümumi
• Su sahəsi (%-lə)

100 210 km²
0,3%
Əhali
• Təxmini sayı (2016)
• Siyahıyaalma (2010)
Əhali sıxlığı

50,801,405 nəfər (27)
48 580 293 nəfər
507 nəfər/km²  (23)
ÜDM (AQP)
  • Cəmi (2016)
  • Adam başına

$1,929 trilyon  (13 yer)
$37,948  (28 yer)
ÜDM (nominal)
  • Cəmi (2016)
  • Adam başına

$1.404 trilyon  (11 yer)
$27,633  (27 yer)
İnsan inkişafı indeksi (2015) 0.901  (Yüksək) (18)
Pul vahidi Cənubi Koreya vonu (KRW)
Saat qurşağı (UKV+9)
İnternet domeni .kr
Telefon kodu +82
Cənubi Koreyanın İnzibati bölgüsü

Yarımadanın cənub hissəsində yerləşən Koreya Respublikasının sərhəd qonşuları Çin, YaponiyaŞimali Koreyadır. Sahəsi 100 032 kvadrat kilometr, əhalisi 50 milyondan çoxdur. Paytaxtı Seul şəhəridir.

Koreya Respublikası on altı inzibati dairədən ibarət prezident respublikasıdır. Hakimiyyət həm hüquqi, həm də faktiki baxımdan üç qol arasında – icraedici, məhkəmə və qanunverici hakimiyyətləri – bölünüb. Yerli hakimiyyət orqanları yarımmüstəqildirlər, onların da icraedici və qanunverici funksiyaları var.

Yüksək həyat səviyyəsi ilə tanınan ölkələr sırasındadır. Asiyada dördüncü ən böyük iqtisadiyyata malik olan bu ölkə "Böyük 20-lər" (G20) qrupunun üzvüdür.

1948-ci ildə qəbul olunmuş konstitusiyaya sonrakı illərdə bəzi dəyişikliklər edilib. 1980-ci illərə kimi bir neçə hərbi diktatura hakimiyyətini sinaqdan keçirmiş Koreya Respublikası hazırda müvəffəqiyyətlə liberal demokratiyanı inkişaf etdirməkdədir, 188-dən çox ölkə ilə diplomatik əlaqə saxlayır.

Mündəricat

TarixiRedaktə

İkinci dünya müharibəsinin ardıca Sovet və ABŞ-ın hərbi qüvvələrinin işğalından sonra Şimali Koreya və Cənubi Koreya bölündü. Cənubi Koreya ikinci bir demokratik dövlət olaraq 1948-ci ildə quruldu.

İmcin müharibəsiRedaktə

Əsas məqalə: İmcin müharibəsi

CoğrafiyasıRedaktə

Ölkənin ərzisi 99 461 km²-dir.[1] .[2]

İdmanRedaktə

Şimali və Cənubi Koreyada əsas idman növlərindən biri taekvondodur. Başqa Şərq döyüş növlərindən fərqli olaraq burada ayaqla endirilən zərbələr həddindən artıq yer tutur. Faizlə götürsək, taekvondodakı zərbələrin 80 faizi ayaqla endirilir.

İqtisadiyyatıRedaktə

Cənubi Koreya yüksək inkişaf etmiş sənaye və iqtisadiyyata malikdir. Dünyada gəmiqayırma, polad emalı, avtomobil, eloktron və eloktrotexnika istehsalına görə əsas yerlərdən birini tutur. Dünyada ən sürətli internet Cənubi Koreyadadır.

TəhsilRedaktə

Məktəb 6-12 yaş arasında məcburi və ödənişsizdir. Ölkədə oxucu-yazar nisbəti 92%-dir. Cənubi Koreyada 197 universitet və 222 ali məktəb var. Сənubi Koreyada təhsil sistemi 12 illikdir. Universitetlərin 80% özəldir. Təhsil haqqları ixtisas və universitetdən asılı olaraq, bakalavr pilləsində 1 illik 2-7 min USD, magistr pilləsində isə 8400 USD təşkil edir.

ƏhalisiRedaktə

2016-cı il aprel hesablamalarına görə, Cənubi Koreya əhalisi 50.8 milyon nəfər olaraq hesablanmışdır. 2015-ci ildə ərazinin hər kvadrat kilometrinə 505 nəfər düşürdü ki, bu da dünya üzrə orta göstəricidən 10 dəfə çoxdur. Ölkənin sürətli inkişaf keçirdiyi illərdə, yəni, 1970-1990-cı illərdə əhalinin əksəriyyəti kəndlərdən böyük şəhərlərə köçmüş və nəticədə, urbanizasiya səviyyəsi yüksəlmişdir. Ölkənin ən böyük şəhəri olan paytaxt Seul şəhəri, həmçinin, ölkənin əsas sənaye mərkəzi hesab olunur. 2005-ci il hesablamalarına əsasən Seulda 10 milyon nəfər əhali yaşayır. Seul metropolisi hal-haazırda 24.5 milyon nəfər əhalisi ilə (Cənubi Koreya əhalisinin yarısı) dünyanın ən çox məskunlaşmış 2-ci metropolisi hesab olunur. Digər böyük şəhərlərə Busan (3.5 milyon), İnçeon (2.5 milyon), Daequ (2.5 milyon), Daejeon (1.4 milyon) şəhərləridir.

Əhali həmçinin beynəlxalq miqrasiya nəticəsində formalaşır. İkinci dünya müharibəsi və Koreya yarımadasının bölünməsindən sonra, təqribən 4 milyon nəfər sərhədi keçərək Şimali Koreyadan Cənubi Koreya ərazisinə daxil olmuşdur. Əhalinin sayı 1955-ci ildə 21.5 milyon nəfər hesablanmış, 2010-cu ildə isə iki qat artaraq 50 milyona çatmışdır.

Dünyada etnik və dil baxımından ən çox homogen quruluşa sahib ölkələrdən biri Koreya Respublikasıdır. Əhalinin az bir hissəsi çinlilərdir. Koreyalılar Mançuryada yüzillər boyu yaşamışlar. Keçmişdəki siyasi, iqtisadi və ictimai sabitsizliklər bir çox koreyalını ABŞKanadaya köçməyə məcbur etmişdir. Kaliforniyada çox sayda koreyalı yaşamaqdadır. Koreyalı amerikalıların sayı bir milyondan çoxdur. Hazırda Koreya Respublikasından gedənlərin və ölkəyə gələnlərin sayı bir-birinə bərabərdir. Əhalinin artım nisbəti 1950-ci illərdə 3%-dən daha çox ikən bu nisbət 2005-ci ildə 0,38%-a qədər geriləmişdir. 1960-cı ildən etibarən sürətli bir şəhərləşmə və çöl sahələrdən şəhərlərə doğru bir köç dalğası başlanmışdır. İndi əhalinin 85%-i şəhərlərdə yaşayır. Bu birdən meydana gələn əhali artımı Koreya Respublikasından gedənlərlə tarazlanmışdır. Koreya Respublikasının iqtisadiyyatı 1990-cı ildən sonra daha da inkşaf etmişdir. Koreya Respublikasında təxminən 378 000 xarici işçi var. Bu işçi qüvvəsinin böyük bir qismi Cənubi Asiya ölkələrindən gəlmələrdir. Onlar Hindistan, Şri-Lanka, Myanmar, Filippin, RusiyaNigeriyadan gəlmişlər.

2009-cu ildə ən aşağı doğum səviyyəsi Cənubi Koreyada qeydə alınmışdır. Əgər bu səviyyə belə azalmağa davam edərsə, 2050-ci ildə əhalinin sayının 13% azalaraq, 42.3 milyon nəfər olacağı gözlənilir. Orta ömür müddəti 2008-ci ildə 79.1 il (dünyada 34-cü), 2015-ci ildə isə 81 il hesablanmışdır.

Ən böyük şəhər paytaxt Seuldur. Koreya Çin ilə Yaponiya arasında bir körpü olmasına baxmayaraq, özlərinə xas bir mədəniyyət inkişaf etmişdir. Əhalinin kəndlərdə yaşayan az bir hissəsi əsrlər əvvəlki kimi geyinir və yaşayırlar. Şəhərlərdə yaşayanlar isə müasir texnologiyalara sahibdirlər və müasir həyat tərzi sürürlər.

DiniRedaktə

2015-ci il hesablamasına görə, əhalinin 54.4 faizi özünü heç bir dinə mənsub hesab etmir. Qalan əhalinin böyük hissəsi konfutsiçilikbuddizmə inanır. Əhalinin 27.6%-i xristiandır. İslam dininə etiqad edənlərin sayı 130,000 nəfər hesablanıb ki, bunun da əksəriyyəti immiqrantlardır. Buddizmə inananlar 15.5% təşkil edir. Ümumilikdə, 2005 və 2015 hesablamalarını müqayisə etdikdə, xristianlığa etiqad edənlərin (29%-dən 27.6%-ə) və buddizmə inananların (22.8%-dən 15.5%-ə) sayında azalma müşahidə olunur. Bununla belə, heç bir dinə inanmayanların sayında (47.2%-dən 54.4%-ə) artım olmuşdur.

DiliRedaktə

Ölkə əhalisinin istifadə etdiyi və rəsmi dövlət dili Koreya dilidir.

ŞəkillərRedaktə

İstinadlarRedaktə

Həmçinin baxRedaktə