İkinci Qarabağ müharibəsi

Qarabağda silahlı qarşıdurma
(Vətən müharibəsi səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)

İkinci Qarabağ müharibəsi[46][47][48][49][50], Vətən müharibəsi[51][52] və ya "Dəmir Yumruq" əməliyyatı[53][54]Azərbaycan Silahlı QüvvələriErmənistan Silahlı Qüvvələri arasında Dağlıq Qarabağda davam edən silahlı qarşıdurma. Atəşkəsdən sonra müşahidə olunan ən gərgin və uzunmüddətli döyüşdür. Beynəlxalq səviyyədə Azərbaycanın bir hissəsi kimi tanınan, lakin Ermənistan hökümətinin idarəetməsi altında yaradılan Qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası ilə bağlı həll olunmamış münaqişənin son gərginləşməsidir.

İkinci Qarabağ müharibəsi
Dağlıq Qarabağ münaqişəsi
Damage to the shopping district of Tartar as a result of Armenian shelling.pngAzerbaijani jets during the 2020 victory parade 2.jpg
Ilham Aliyev, Russian President Vladimir Putin met in a videoconference format 3.jpg
Celebrations in Baku over the victory in Shusha 22 (edited).jpg
Saat əqrəbi istiqamətində: Tərtərdə bombalanan ticarət mərkəzi; Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri Zəfər Paradı zamanı; Vladimir Putin və İlham Əliyev atəşkəs bəyanatını imzalayır; Şuşanın işğaldan azad olunmasını qeyd edən Azərbaycan xalqı
Tarix 27 sentyabr 2020 — 10 noyabr 2020 (1 ay, 2 həftə)[1]
Yeri Dağlıq Qarabağonun ətrafındakı işğal altında olan ərazilər, Azərbaycan–Ermənistan sərhədi
Nəticəsi

Azərbaycanın qələbəsi[2][3]

 • Atəşkəs bəyanatının imzalanması.[1]

 • Azərbaycanın müharibə dövründə işğaldan azad etdiyi ərazilər üzərində nəzarəti əlində saxlaması.

 • Rus sülhməramlı qüvvələrinin bölgəyə yerləşdirilməsi.[4]

 • Paşinyan əleyhinə etirazların başlanması.

 • Türk-Rus ortaq monitorinq mərkəzinin qurulması üçün anlaşma memorandumunun imzalanması.[4]
Ərazi dəyişikliyi

Müharibə zamanı:

 • Azərbaycan 5 şəhəri, 4 qəsəbəni, 286 kəndi və Azərbaycan-İran sərhədini işğaldan azad etdi.[5]

Atəşkəsdən sonra:

 • Dağlıq Qarabağ ətrafındakı bütün Ermənistan tərəfindən işğal olunmuş ərazilər 1 dekabr 2020-ci ilədək Azərbaycana qaytarılması.

 • Ermənistan ərazisindən açılacaq dəhliz vasitəsilə Azərbaycandan Naxçıvana birbaşa quru yolunun açılması.[6]
Münaqişə tərəfləri

Azərbaycan Azərbaycan

Ermənistan Ermənistan

Komandan(lar)

Azərbaycan İlham Əliyev
Azərbaycan Zakir Həsənov
Azərbaycan Mais Bərxudarov[7]
Azərbaycan Hikmət Mirzəyev[8]
Azərbaycan Hikmət Həsənov[9]
Azərbaycan Elçin Quliyev[10]

Ermənistan Nikol Paşinyan
Ermənistan Arayik Harutyunyan
Ermənistan Cəlal Harutyunyan  ×[11]
Ermənistan David Tonoyan
Ermənistan Mikael Arzumanyan[11]
Ermənistan Artur Sarkisyan  [12]
Ermənistan Onik Qasparyan
Ermənistan Tiran Xaçatryan[13]

Tərəflərin qüvvəsi

 • 14,274+ hərbi qulluqçu[14][15]


Azərbaycan Silahlı Qüvvələri


 • Azərbaycan Quru Qoşunları

1-ci Ordu Korpusu[9]
2-ci Ordu Korpusu[16]
3-cü Ordu Korpusu
4-cü Ordu Korpusu
5-ci Ordu Korpusu
6-cı Ordu Korpusu
 • Naxçıvan Əlahiddə Ümumqoşun Ordusu

 • Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr[17]

 • Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələri

Azərbaycan Dəniz Piyadaları[18]

 • Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri[19]

 • Dövlət Sərhəd Xidməti[10]

 • Daxili İşlər Nazirliyi

Daxili Qoşunlar[20]

 • Xarici Kəşfiyyat Xidməti

YARASA xüsusi təyinatlıları[21]

 • Qondarma DQR Müdafiə Ordusu

 • Ermənistan Silahlı Qüvvələri

Erato dəstəsi[22]

 • Milli Təhlükəsizlik Xidməti[23]

 • Ermənistan polisi[24]

Ölənlər və yaralananlar

Azərbaycan mənbələrinə görə:

 • 2,908 hərbi qulluqçu[14]

 • 6 hərbi qulluqçu itkin düşüb.[14]

 • 12 hərbi qulluqçu əsir götürülüb.[25][26][27]

Ermənistan mənbələrinə görə:

 • 4,520 hərbi qulluqçu[28]

 • 60+ hərbi qulluqçu əsir götürülüb.[29]

 • 9,094 hərbi qulluqçu yaralanıb.[30]

 • 1,600 hərbi qulluqçu itkin düşüb.[31]

Ümumi itkilər
  • 100 azərbaycanlı[32] və 65 erməni[33] mülki şəxs həlak olub.
  • 416 azərbaycanlı[32] və 165 erməni[33][34] mülki şəxs yaralanıb.
  • 3 azərbaycanlı[35] və 40 erməni[36] mülki şəxs əsir götürülüb.
  • 1 rus Mi-24 vurulub, 2 ekipaj üzvü həlak olub, 1-i yaralanıb.[37]
  • 1 rus mülki şəxs həlak olub.[38]
  • 2 fransız[39] və 3 rus[40] jurnalist yaralanıb.
  • 1 iranlı mülki şəxs yaralanıb.[41]
  • 40.000 azərbaycanlı[42] və 100.000 erməni[43][44][45] məcburi köçkün.
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Qarşıdurmalar 27 sentyabr 2020-ci il səhər saatlarında Qarabağ müharibəsindən sonra yaradılmış təmas xətti boyunca başladı. Bunun ardınca Ermənistanda hərbi vəziyyət və ümumi səfərbərlik,[55][56] Azərbaycan isə hərbi vəziyyət, komendant saatı və qismən səfərbərlik elan etdi.[57][58] Türkiyə, bu dəstəyin dərəcəsi mübahisəli olsa da, Azərbaycana hərbi dəstək verdi.[59][60] Türkiyənin iştirakının, münaqişədə Azərbaycanın mövqeyini artırmaqla və Rusiyanın bölgədəki təsirini kənarlaşdırmaqla təsir dairəsini genişləndirmək cəhdi olduğu düşünülür.[61][62]

Beynəlxalq ekspertlər müharibənin Azərbaycanın hücumu ilə başladığını[59][63] və əsas məqsədin bölgənin müdafiəsi zəif olan cənub bölgələrini işğaldan azad etmək olduğunu iddia edirlər.[64] Müharibə, pilotsuz təyyarələrin, sensorların, ağır artilleriyanın[65] və raket zərbələrinin istifadəsi, habelə dövlət təbliğatının və onlayn informasiya müharibəsində rəsmi sosial media hesablarının istifadəsi ilə yadda qalan oldu.[66] Çoxsaylı ölkələr və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı döyüşləri kəskin şəkildə qınadı və hər iki tərəfi gərginliyi azaltmağa və mənalı danışıqları təxirə salmadan davam etdirməyə çağırdı.[67][68] Rusiya, Fransa və ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə əldə olunan üç atəşkəs də müharibəni dayandıra bilmədi.[69]

Dağlıq Qarabağdakı ən böyük ikinci şəhər olan Şuşanın azad edilməsindən sonra İlham Əliyev, Vladimir PutinNikol Paşinyan arasında 10 noyabr 2020-ci il, saat 00:00-dan (UTC+3) etibarən bütün döyüş əməliyyatlarını dayandıran atəşkəs bəyanatı imzalandı.[70][71][72] Arayik Harutyunyan da döyüş əməliyyatlarının dayandığını təsdiqlədi.[73] Müqaviləyə əsasən, Azərbaycan müharibə zamanı işğaldan azad etdiyi ərazilərə nəzarəti əlində saxladı. Ermənistan isə işğal altında olan digər ətraf əraziləri Azərbaycana qaytardı. Azərbaycan, həmçinin Türkiyəİranla həmsərhəd olan Naxçıvana dəhliz əldə etdi.[74] Təxminən 2000 rus əsgəri Ermənistan və Dağlıq Qarabağ arasındakı Laçın dəhlizi boyunca ən azı 5 il müddətinə sülhməramlı qüvvələr olaraq yerləşdirildi.[1]

Zəmin

Sovet dövrü

Sovet dövründə, ermənilərin yaşadığı Qarabağ bölgəsinin Dağlıq hissəsi Azərbaycan SSR tərkibində muxtar vilayət kimi idarə olunurdu.[75] Sovet İttifaqı 1980-ci illərin sonlarında dağılmağa başlayarkən, Dağlıq Qarabağın statusu məsələsi yenidən gündəmə gəldi və 20 fevral 1988-ci ildə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin parlamenti bölgənin Azərbaycan SSR-dən Ermənistan SSR-ə verilməsini tələb edən bir qərar qəbul etdi. Azərbaycan bu tələbi bir neçə dəfə rədd etdi.[76] Qısa müddət sonra 1988-1990-cı illər arasında Sumqayıt, Gəncə və Bakıdakı ermənilərə,[77][78][79][80] QuqarkXankəndindəki azərbaycanlılara[81][82][83][84] qarşı edilən poqromlardan sonra etnik zorakılıq başladı. Dağlıq Qarabağın muxtariyyəti ləğv edildikdən sonra, 10 dekabr 1991-ci il tarixində bölgədə müstəqillik referendumu keçirildi. Referendum bölgə əhalisinin 22,8%-ni təşkil edən azərbaycanlılar tərəfindən boykot edildi. Səs verənlərin 99,8%-i lehinə səs verdi. 1992-ci ilin əvvəllərində Sovet İttifaqının dağılmasından sonra bölgədə birbaşa müharibəyə başladı.[76]

Qarabağ müharibəsi

  Əsas məqalə: Qarabağ müharibəsi

Qarabağ Müharibəsi həm Azərbaycandan, həm də Ermənistandan təxminən 725.000 azərbaycanlının və 300.000-500.000 erməninin köçürülməsi ilə nəticələndi.[85] Ermənistan Dağlıq Qarabağ və ətrafındakı 7 rayonu; Ağdam, Cəbrayıl, Füzuli, Kəlbəcər, Qubadlı, Laçın və Zəngilan rayonlarını işğal etdi.[86] Ardınca, Bişkek protokolu döyüşləri yekunlaşdırdı və münaqişə passiv fazaya qədəm qoydu.[87] Sülh prosesi yaratmaq üçün beynəlxalq vasitəçilik cəhdləri ATƏT-in Minsk Qrupu tərəfindən 1994-cü ildə başladıldı.[88][89] BMT Təhlükəsizlik Şurası 1993-cü ildə işğalçı qüvvələrin Dağlıq Qarabağ ətrafındakı ərazilərdən çəkilməsini tələb edən dörd qətnamə qəbul etdi.[90] 2008-ci ildə Baş Assambleya erməni işğalçı qüvvələrinin dərhal geri çəkilməsini tələb edən bir qərar qəbul etdi.[91] Buna baxmayaraq, ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri Rusiya, Fransa və ABŞ buna əleyhinə səs verdilər.[92]

Atəşkəs dövrü və sülh danışıqları

Həmçinin bax: Madrid prinsipləri

Qarabağ müharibəsi nəticəsində öz torpaqlarının 20 faizini itirən Azərbaycan Respublikası əsasən 1994-cü ildə imzalanmış Bişkek protokolundan sonra Ermənistan Respublikası ilə BMT Təhlükəsizlik Şurasının işğalçı qüvvələrin qeyd-şərtsiz Azərbaycan torpaqlarından çıxarılmasını nəzərdə tutan qərarlarının[93] icra olunması üçün müxtəlif beynəlxalq qurumlar çərçivəsində uzunmüddətli diplomatik danışıqlar apardı.[94][95][96] Beynəxalq təşkilatların sülh platformaları ilə yanaşı, Azərbaycan region ölkələrinin də münaqişənin həlli istiqamətindəki təşəbbüslərində yaxından iştirak edirdi. 2011-ci ildə Rusiyanın təşəbbüsü iə Kazanda keçirilən sammitdə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev, Ermənistanın işğal etdiyi 7 rayonu Azərbaycana qaytarmağa hazır olduğunu bildirən Kazan sənədini imzalamaqdan imtina etdi. Bunun səbəbi isə Azərbaycanın ətraf rayonlarla yanaşı, Dağlıq Qarabağ bölgəsinin də, Azərbaycandan kənarda istənilən statusunu istisna etməsi idi.[97]

Formal olaraq, 2016-cı ildən sonra Madrid prinsipləri yaxud konfiqurasiyaları əsasında davam edən sülh danışıqları prosesi, 2018-ci ildə Ermənistan inqilabı nəticəsində hakimiyyətə gəlmiş Nikol Paşinyanın "Qarabağ Ermənistandır və nöqtə" kimi populist bəyənatları[98] və Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərinə ardıcıl qanunsuz səfərləri[99][100][101] kimi təxribatçı xarakter daşıyan hərəkətləri ilə ciddi ölçüdə sarsıldı.

 
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Xarici İşlər Nazirliyinin 1919-cu il Paris Sülh Konfransında təqdim etdiyi xəritədə əks olunan Şuşa, QaryağınZəngəzur qəzaları.

Təxribatçı əməllərin davamı qismində, 2019-cu ilin mart ayında Ermənistanın müdafiə naziri David Tonoyan ABŞ-da rəsmi səfərdə olarkən, "yeni torpaqları üçün yeni müharibə" çağırışı etdi.[102] Tonoyanın bəyənatı təmas xəttində bir sıra hərbi təxribatlarla müşaiyət olundu. Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri 2020-ci ilin iyul ayında Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz istiqamətində əlverişli mövqeləri ələ keçirmək məqsədilə artilleriya atəşindən istifadə edərək hücuma keçməyə cəhd göstərsə də, müvəffəq ola bilmədi.[103] 23 iyulda isə Ermənistan Silahlı Qüvvələri, Rusiya ilə ortaq hava hücumundan müdafiə sistemi təlimlərinə başladığını elan etdi.[104] Bunun ardınca, Azərbaycan ərazisində, Azərbaycan Silahlı QüvvələriTürkiyə Silahlı Qüvvələrinin birgə iştirakı ilə sentyabr ayının əvvəlinə qədər davam edən bir sıra hərbi təlimlər keçirildi.[105][106] Avqust ayında, təmas xəttinin Goranboy rayonu istiqamətində Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin diversiya-kəşfiyyat qrupu təxribat törətməyə cəhd göstərmiş lakin görülən tədbirlər nəticəsində diversiya qrupu itki verərək geri çəkilmiş və qrupunun komandiri baş leytenant Qurgin Alberyan əsir götürülmüşdür.[107]

Birbaşa hərbi təxribatlarla yanaşı, Ermənistan tərəfindən beynəlxalq hüquqi prinsiplərə zidd olaraq Azərbaycan Respublikasının işğal altındakı ərazilərinə çox sayda YPG, PKK terrorçularının,[108][109] o cümlədən Beyrut limanında baş tutan partlayışlardan sonra minlərlə Livan ermənilərinin köçürülməsi münaqişəni daha da alovlandırdı.[110][111][112][113] Situasiyanın gərginliyi 2020-ci ilin avqust ayının sonlarında Ermənistanın baş nazirinin həyat yoldaşı Anna Hakobyanın Azərbaycanın işğal altındakı ərazilərində qeyri-leqal olaraq təşkil olunmuş hərbi təlimdə iştirakını ictimailəşdirməsi ilə pik həddə çatdı.[114] Ermənistan tərəfinin bu qəbildən olan səmərəsiz və təhrikedici bəyanatları və hərəkətləri bir sıra tədqiqatçılar tərəfindən danışıqlar prosesindən tamamilə imtina olaraq qiymətləndirilmişdir.[115][116]

25 sentyabr 2020-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin BMT Baş Assambleyasının 75-ci sessiyasının ümumi debatlarında videoformatda çıxışında Ermənistanın təxribatları nəticəsində azərbaycanlı hərbçilərin və 76 yaşlı mülki vətəndaşın həlak olması, habelə mülki infrastruktura vurulan ciddi ziyan qeyd olunmuşdur. O cümlədən, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti iyulun 17-dən etibarən sentyabr ayına qədər hərbi yük təyyarələri ilə Ermənistana min tondan artıq hərbi avadanlığın daşındığını bildirmişdir.[117] Sözügedən tədbirdə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, AzərbaycanGürcüstanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyən çıxışlar etmişdir.[118][119]

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin köməkçisi — Prezident Administrasiyasının xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev sentyabrın 27-də saat 06:00 radələrində Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin atəşkəs rejimini kobud şəkildə pozması ilə bağlı bəyanat yaymışdır.[120] Həmin gün Azərbaycan Silahlı Qüvvələri erməni təxribatlarının qarşısını almaq üçün əks-həmlə əməliyyatlarına başlamış[121] və respublika ərazisində hərbi vəziyyət elan olunmuşdur.[122]

Döyüşlərin gedişi

Bu döyüşlərdə Azərbaycan xeyli az itki ilə böyük irəliləyişlərə imza atdı. 4 oktyabrda Cəbrayıl azad edildikdən sonra Ermənistan ordusu cəbhənin cənub istiqamətində sonrakı döyüşlərin də gedişatına təsir edən uğursuz həmləyə, Azərbaycan ordusunun 2016-cı ilin aprelində azad etdiyi “Lələtəpə” yüksəkliyini geri almağa cəhd etdi. Əks-hücum cəhdi nəticəsində Ermənistan ordusunun bir tank polku darmadağın edilib, 800-dən çox hərbçisi məhv olunub (ümumilikdə yaralılarla birlikdə 1500-2000-ə qədər itki verildi) və həmin uğursuz əks-hücum cəhdindən sonra Ermənistan qüvvələri cəbhənin cənub istiqamətində salamat qalan texnikanı da atıb qaçmağa üz tutdular.[123] Başlanğıcda bir sıra kəndləri və strateji körpüləri işğaldan azad etdikdən sonra Azərbaycan Silahlı Qüvvələri oktyabrın 22-də Qarabağın İranla cənub sərhədini tamamilə azad etdi və 23 oktyabrda Laçın Dəhlizinə doğru irəliləməyə başladı. Laçın Dəhlizi Qarabağdakı qondarma qurumla Ermənistanı birləşdirən yeganə böyük (digərləri ilə müqayisədə) magistral yol idi. Ən yaxın coğrafi yeniləmələr göstərirdi ki, həmin gün Azərbaycan qüvvələri Laçın magistral yolunu kəsmək üçün yalnız 10 km məsafədə idi. Magistral yola nəzarət Ermənistandan yanacaq, döyüş sursatı və hərbi möhkəmlətmə ehtiyatlarının qarşısını alacaqdı. Azərbaycan ənənəvi olaraq gün ərzində hərbi karvanların qarşısını almaq üçün artilleriya, minaatan və hətta birbaşa atəş və ya idarə olunan raketlərlə Ermənistan ordusuna zərbələr endirirdi.[124]

Davam edən müharibə ərzində 4 oktyabrda Cəbrayıl[125][126], 17 oktyabrda Füzuli[127][128], 20 oktyabrda Zəngilan[129][130], 25 oktyabrda Qubadlı[131][132] və 8 noyabrda Şuşa şəhəri işğaldan azad edilmişdir.[133][134][135] Moskvada imzalanan müqaviləyə əsasən, noyabrın 10-u Bakı vaxtı ilə saat 00:00-dan etibarən Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zonasında atəşin və hərbi əməliyyatların tam dayandırılması, 1 dekabradək Ermənistan qüvvələrinin Dağlıq Qarabağın ətrafında Ermənistan nəzarətindəki Azərbaycan ərazilərindən çıxarılması və Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə Azərbaycanın qərb rayonlarını birləşdirən yeni nəqliyyat kommunikasiyalarının inşasının təmin edilməsi elan edilmişdir.[136] 11 dekabrda Dağlıq Qarabağda hərbi əməliyyatların başa çatması və Rusiya Federasiyasının sülhməramlı əməliyyatlarının başladığı andan etibarən ilk dəfə atəşkəs pozulub. Hadrutda atəşkəs rejiminin pozulması ilə bağlı bir hal qeydə alınıb. Nəticədə Azərbaycan ordusunun bir hərbçisi yaralanıb.

Atəşkəs danışıqları

Hərbi əməliyyatlar zamanı tərəflər arasında Qarabağla bağlı danışıqlar davam edib. Oktyabrın 19-da "dqr" in rəhbəri Araik Arutyunyan Paşinyana zəng edib. O, nəinki öz fikrini, həm də Qarabağ separatçılarının sabiq liderləri Arkadi QukasyanBako Saakyanın, həmçinin Ermənistanın sabiq prezidentləri Levon Ter-Petrosyan, Robert KoçaryanSerj Sarqsyanın mövqelərini çatdırıb. Bundan sonra Paşinyan, Rusiyanın təkliflərinin məntiqinə uyğun olaraq, hərbi əməliyyatların dayandırılmalı olduğunu deyən Rusiya Prezidenti Vladimir Putinə zəng edib. Təklifə görə Qarabağın statusu məsələsinin həllini təxirə salınır, keçmiş DQMV ətrafındakı rayonlar Azərbaycana təhvil verilir və o vaxt səslənən təklifə görə, keçmiş DQMV-nin sərhədləri boyu və Laçın dəhlizində Rusiya sülhməramlıları yerləşdirilir. Baş nazir Paşinyan bu variantı Qarabağ separatçılarının başçısına çatdırıb və Araik Arutyunyan razılaşdığını bildirib. Bundan sonra Paşinyan parlamentdənkənar qüvvələrin nümayəndələrinin iştirakı ilə müşavirə çağırıb və qəbul etdiyi qərarı təqdim edib. Görüşün bir çox iştirakçıları narazılıqla reaksiya veriblər, müşavirədən sonra isə bəziləri sosial şəbəkələrdə yazıblar ki, Qarabağ uğrunda ümumxalq mübarizəsini əngəlləyənlər xəyanətkardırlar, başqa adları yoxdur. Elə həmin gün Paşinyan parlament fraksiyalarının nümayəndələrinin iştirakı ilə Təhlükəsizlik Şurasının (TŞ) iclasını da toplayıb. İclasda respublikanın prezidenti və bütün ermənilərin katolikosu da iştirak ediblər.

TŞ-nin iclasından sonra Paşinyan Putinə zəng edib və bu təklifə razı olduğunu bildirib. Putin cavab verib ki, bu məsələləri səhərə qədər İlham Əliyevlə müzakirə edib nəticəsini Paşinyana deyəcək. Növbəti gün səhər Bako Saakyan və Arkadi Qukasyan Paşinyanla görüşdə bildiriblər ki, Qarabağın statusu dəqiqləşdirilmədən hər hansı Sazişə qarşı çıxırlar. Paşinyanın fikrincə onlar bunu həm də Ermənistanın keçmiş prezidentlərinin adından bəyan ediblər. Oktyabrın 20-də Rusiya Prezidenti, şərtləşdikləri kimi, zəng edib. O bildirib ki, Əliyev atəşkəsə razıdır, lakin sülhməramlılar keçmiş DQMV — nin sərhədləri boyu deyil, faktiki təmas xəttinin uzunluğu boyu yerləşdirilməlidir, çünki Hadrut və Talış Azərbaycanın nəzarəti altındadır və onlar tutduqları mövqedən geri çəkilməyə razı deyillər. Bundan başqa, Ermənistan tərəfi öhdəlik götürməlidir ki, azərbaycanlılar Şuşaya qayıdacaqlar. Paşinyan bundan imtina edib. O deyib ki, Hadrutla razılaşsa belə, Şuşanın verilməsini təsəvvür edə bilmir. Rusiya Prezidenti təəccübləndi ki, Paşinyan nə üçün azərbaycanlıların qayıtmasının əleyhinədir. Paşinyan öz arqumentlərini təqdim etdi. Onun fikrincə bu halda şəhər əhalisinin əksəriyyəti azərbaycanlılar olardı və Azərbaycan tərəfi Xankəndinə yolu kimin və necə idarə etməsi məsələsini qaldırardı. Paşinyan əmin olduğunu bildirib ki, əgər Şuşa ilə bağlı bu ssenariyə razılıq versəydi, Azərbaycan yeni şərt irəli sürərdi – Şuşadan Qırmızı Bazar kəndinə gedən yola nəzarətlə bağlı. Bununla da atəşkəsə nail olunmadı.[137]

9 noyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan, Rusiya və Ermənistanın dövlət başçıları tərəfindən atəşkəs bəyanat imzalanır. Bəyanatda 10 Noyabr 2020-ci il tarixində Moskva vaxtı ilə 00:00-dan etibarən tam bir atəşkəs və Dağlıq Qarabağ münaqişəsi bölgəsindəki bütün hərbi əməliyyatların dayandırılması elan edilir.

Tərəflərin taktikası

Azərbaycan ordusu 44 günlük müharibə ərzində “Harop” zərbə pilotsuz aparatlarından, o cümlədən İsraillə birgə Azərbaycanda istehsal olunan “Zərbə” dronlarından və digər PUA-lardan, o cümlədən “Bayraktar TB2” zərbə pilotsuz təyyarələrindən geniş istifadə edib. Təkcə Bayraktar TB2 dronları vasitəsilə Azərbaycan Ermənistanın bir milyard dollar dəyərində hərbi texnikasını məhv edib.[138] Azərbaycan pilotsuz An-2 təyyarələrini Ermənistanın hava hücumundan müdafiə sistemlərinin mövqe rayonlarını aşkarlamaq üçün fəal şəkildə tətbiq edirdi. Azərbaycan Ordusunun bu unikal fəndi dünya hərb tarixində yenilik kimi qəbul edilir. Döyüş əməliyyatlarının gedişində Ermənistan Müdafiə Nazirliyi az qala hər gün “Azərbaycan qırıcı-bombardmançılarının vurulduğu” haqda raportlar verirdi. Hərbi əməliyyatların ilk 2-3 həftəsindən sonra onların “vurduqları hərbi təyyarələrin” sayı onlarla ölçülürdü. Lakin daha sonra üzə çıxdı ki, Ermənistanın hava hücumundan müdafiə sistemləri Azərbaycanın pilotsuz An-2 təyyarələrini vurur və nəticədə öz mövqe rayonunu üzə çıxarır. Ardınca Azərbaycan Ordusu həmin hava hücumundan müdafiə sistemini məhv edir.[139]

Dronlar həm düşmənin texnikasına və canlı qüvvəsinə dəqiq zərbələrin endirilməsi, həm artilleriya atəşini korreksiya etmək və kəşfiyyat aparmaq məqsədləri ilə tətbiq olunub. Azərbaycan ordusu pilotsuz aparatlardan müxtəlif məqsədlər üçün istifadə edirdi. Onlar üç-dörd növ olurdu. Biriləri artilleriya atəşlərini yönləndirirdi, PUA-lar gəlirdi və 4 dəqiqə sonra artileriya ermənilərin mövqelərinə dəqiq zərbələr endirirdi. Rus hərbi ekspert Pavel Felqenhauer qeyd edir ki, təxminən bərabər hərbi vəziyyətlərə baxmayaraq, Azərbaycan ordusu qəti keyfiyyət texnoloji üstünlüyünə sahib idi. Bəzi mütəxəssislər isə Ermənistanın məğlub olmasında PUA-ların rolunun çox olmadığını, Ermənistanın itkilərinin əsasən “sehrli texnologiya” deyil, düzgün olmayan təlim və pis ərazi səbəbindən baş verdiyini iddia edirlər.[124]

Atəşkəs sonrası toqquşmalar

Birgə bəyanatın imzalanmasından bir ay keçdikdən sonra Ermənistan silahlı qüvvələrinin Xocavənd rayonu ərazisində diversiya-təxribat fəaliyyəti baş verib. Azərbaycanın müvafiq qurumları tərəfindən aparılan antiterror əməliyyatı nəticəsində Ermənistan vətəndaşları olan 62 nəfərdən ibarət diversiya qrupunun üzvlərinin saxlanılıb.[140]

İtkilər

Azərbaycan tərəfi

Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin yaydığı məlumata əsasən Vətən müharibəsində Silahlı Qüvvələrimizin 2895 nəfər hərbi qulluqçusu həlak olmuşdur. 19 nəfərdən artıq hərbi qulluqçumuz isə itkin düşmüş hesab olunur. Onların tapılıb ailələrinə məlumat verilməsi üçün zəruri təbdirlər görülür. Hazırda 1245 nəfər hərbi qulluqçunun tibb müəssisələrində müalicəsi davam edir.[141]

Ermənistan tərəfi

Oktyabrın 6-na Ermənistan tərəfinin məlumatlarına əsasən döyüşlərdə 1120 hərbçi həlak olmuşdur.[142] İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycan ordusunun məhv etdiyi və ya qənimət kimi götürdüyü Ermənistana məxsus hərbi texnikanın dəyəri minimum qiymətləndirmə ssenarisi əsasında ən azı 3,8 milyard ABŞ dolları dəyərindədir. 44 gün davam edən müharibə nəticəsində Ermənistan 10 ədəd S-300 və onun taktiki-döyüş vasitələri, 366 tank, 352 müxtəlif çaplı top, 22 ədəd Pilotsuz Uçuş Aparatı, 5 Su-25 təyyarəsi, 50 Tor, Osa, Kub, Kruq modelli zenit-raket kompleksindən məhrum olunub. Eyni zamanda döyüş əməliyyatları çərçivəsində xüsusi əhəmiyyətə malik 97 ədəd Qrad, 4 ədəd Smerç, 2 Uraqan, 1 Tos odsaçan, 2 Uraqan, 1 ədəd Yars, Toçka-U, ballistik raketlər, Elbrus raket kompleksləri də məhv edilib. Xüsusi müdafiə qabiliyyəti üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən radiolokasiya stansiya və vasitələri, xüsusi döyüş qərargahları və silah- sursat anbarları da yox edilməklə Ermənistanın müharibə qabiliyyəti tamamilə məhv olunub. Məhv edilən hərbi texnikanın içərisində iqtisadi gücünün, hərbi imkanlarının və beynəlxalq qanunvericiliyin Ermənistanın əldə etməsinə heç bir halda imkan vermədiyi silah kompleksləri mövcuddur. Belə silahlara örnək olaraq, dəyəri yüz milyonlarla dollarla ölçülən S-300 sistemləri, satışı və istifadəsi qadağan olunan ballistik sistemləri, “Elbrus” raket kompleksləri xüsusi qeyd olunmalıdır. Bu baxımdan, hərbi xərcləmələr üzrə hesablamalar və iqtisadi göstəricilər Ermənistanın hazırkı hərbi büdcəsinin xərc istiqamətləri vasitəsi ilə hərbi infrastrukturu bərpa etməyə təxminən 38 il vaxt lazım olduğunu göstərir.[143]

İddialar

Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin coğrafiyası, tarixi və həssaslığı səbəbilə üçüncü tərəf və beynəlxalq aparıcı ölkələr tərəfindən, o cümlədən Suriya İnsan Haqları Monitorinq mərkəzi də daxil olmaqla çox sayda media təşkilatları müxtəlif ittihamlar, iddialar və ifadələr irəli sürmüşdür.

İran və Rusiyanın iştirakı

Münaqişə əsnasında Azərbaycan və İran mətbuatı Rusiya silah-sursat və hərbi texnikasının İran üzərindən Ermənistana daşındığını bildirdi. 29 sentyabrda İran Xarici İşlər Nazirliyi bu iddiaları rədd etdi.[144] Ertəsi gün Azərbaycan hökumətinə bağlı KİV-lər hərbi texnikanın İran üzərindən Ermənistana aparıldığını göstərən videogörüntüləri paylaşdı.[145][146][147] Azərbaycanlı millət vəkili Sabir Rüstəmxanlı İranın müxtəlif ölkələrdən Ermənistana silah daşınması ilə məşğul olduğunu bildirdi.[148] Bundan sonra Sabir Rüstəmxanlı Azərbaycan parlamentində İsraildə Azərbaycan səfirliyinin açılmasını təklif etdi.[149] İran Prezidentinin İşlər İdarəsinin rəisi Mahmud Vaezi, Azərbaycan baş nazirinin müavini Şahin Mustafayevlə telefon danışığında iddiaları rədd etdi və bu şayiələrin iki ölkə arasındaki münasibətləri pozmağa yönəldiyini bildirdi.[150][151][152] Əlavə olaraq, İran dövlətinə bağlı KİV-lər kadrlarda əks olunan yük maşınlarının Ermənistan hökumətinin əvvəllər Rusiyadan aldığı Kamaz yük maşınlarının daşınmalarından ibarət olduğunu bildirdi.[153]

Əcnəbilərin, muzdluların və terror qruplaşmalarının iştirakı

YPGPKK

Münaqişədən əvvəl türk mənbələri İraqSuriyadan bir çox YPGPKK üzvünün Azərbaycana qarşı erməni milisləri yetişdirmək üçün Dağlıq Qarabağa köçürüldüyünü iddia etmişdir.[154] 30 sentyabrda Türkiyə mənbələri 300-ə yaxın PKK döyüşçüsünün İran vasitəsilə Dağlıq Qarabağa köçürüldüyünü iddia etdi.[155] 28 sentyabrda Azərbaycan Silahlı Qüvvələrindən verilən məlumata görə, erməni itkiləri arasında SuriyadanYaxın Şərqin müxtəlif ölkələrindən olan erməni mənşəli muzdlular var. 30 sentyabr tarixində Hikmət Hacıyev "beynəlxalq ictimaiyyətin Ermənistanın terrorçu qüvvələrini Azərbaycana qarşı istifadə etməsinə adekvat reaksiya verməli" olduğunu bildirdi.[156][157] Lakin Washington Post qəzetinin şərhçisinə görə, Türkiyənin keçmişdə PKKYPG-nin fəaliyyəti ilə bağlı şübhəli açıqlamaları bu iddiaları da şübhə altında salıb.[158] The Jerusalem Post isə Daily Sabah qəzetinin PKKYPG-nin Qarabağdakı müdaxiləsinə dair xəbərlərin bəhanə olmasını və Türkiyənin bu bəhanədən istifadə edərək Şimali İraqıSuriyanı bombalayaraq "zərərsizləşdirəcəyini" iddia etdi.[159]

Erməni diasporu könüllüləri

Müharibənin ilk günlərindən etibarən, bir sıra beynəlxalq mətbuat orqanlarında, dünyanın müxtəlif ölkələrinin vətəndaşları olan ermənilərin Qarabağdakı döyüşlərdə iştirak etmək üçün Ermənistana yollandığına dair məqalələr dərc olundu. Əsasən Livan,[160] Suriya,[161] Fransa[162] və bəzi Latın Amerikası[163][164] ölkələrində yaşayan erməni əsilli vətəndaşların erməni diasporunun çağırışları ilə beynəlxalq hüquq prinsiplərinə zidd olaraq, döyüşlərdə iştirakı məlum olmuşdur.

Bundan əlavə, 1 oktyabr tarixində Suriya İnsan Haqları Monitorinq mərkəzi erməni əsilli suriyalı döyüşçülərin Suriyadan Ermənistana aparıldığını təsdiqləyib.[165]

Kiber hücumlar

 
Kiber hücumlar nəticəsində sındırılan saytların interfeysi dəyişdirilərək Mübariz İbrahimovun fotoşəkli və "Qarabağ Azərbaycandır və Nida işarəsi" sözləri istifadə edilmişdir.[166]

Azərbaycan hakerləri tərəfindən bir sıra erməni saytları sındırılaraq Prezident İlham Əliyevin beynəlxalq tribunada səsləndirdiyi "Qarabağ Azərbaycandır və Nida işarəsi", həmçinin "Əgər erməni əsgəri ölmək istəmirsə rədd olsun Azərbaycan torpağından" fikirləri yerləşdirilib.[167] Erməni saytlarında Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimovun fotoları da yerləşdirilib. 27 sentyabr günorta saatlarında başlayan hücumlarla ümumilikdə 90 erməni saytı sındırılıb. Bu saytlar arasında Ermənistanın ən məşhur xəbər və video portalları da yer alıb.[168] 27 sentyabr axşam saatlarında başlayan hücumlarla birlikdə isə Ermənistanın dövlət strukturlarına məxsus çox sayda məxfi sənədlər azərbaycanlı hakerlər tərəfindən ələ keçirilib.[169] Bu sənədlər arasında Ermənistanın Dövlət Təhlükəsizlik Xidmətinə, Ermənistan Prezidentinə, Ermənistanın Xarici İşlər Nazirliyinə aid xeyli məlumatlar var.[170][171] Həmçinin, mümkün erməni təxribatının qarşısını almaq məqsədilə, Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi yanında Elektron Təhlükəsizlik Xidməti, vətəndaşlara sosial mediada, telefon mesaj bölməsində və ya e-poçt adreslərinə daxil olan heç bir linkə daxil olmamağı, heç bir faylı yükləməməyə çağırmışdır.[172] Bu səbəbdən, Azərbaycan sərhədləri daxilində internetin sürəti yavaşladılmış, sosial medialara girişə qadağa qoyulmuşdur.[173][174] 29 sentyabr tarixində Anti-armenia Team haker qrupu tərəfindən Ermənistan silahlı qüvvələrinə məxsus 10 GB həcmində məxfi sənədlər ələ keçirilmişdir.[175] 30 sentyabr tarixində azərbaycanlı hakerlər Ermənistanın ən məşhur restoranlar şəbəkəsinin kameralarını ələ keçirib, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin çıxışını yayımlayıblar.[176][177][178] İlham Əliyevin çıxışını görən ermənilər təlaş və çaşqınlıq içərisində qalıb.[179] 3 oktyabr tarixində Anti-armenia Team haker qrupunun hakerləri tərəfindən keçirilən kiber əməliyyat nəticəsində Ermənistanın Yüksək Texnologiyalar naziri Hakob Arshakyana məxsus kompüter ələ keçirilib.[180] Karabakh Hacking Team qrupundan olan bir neçə haker Ermənistan hökumətinin elektron sənəd dövriyyəsi sistemini sındırıb. Nəticədə 50 TB həcmində sənədlər əldə edilib.[181]

Daxili vəziyyət

Azərbaycan

27 sentyabr səhər saatlarında Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi tərəfindən verilən məlumatlara görə Ermənistanın törədə biləcəyi təxribatların qarşısını almaq üçün ölkə üzrə internetin verilişində bir sıra məhdudiyyətlər tətbiq olunmuşdur.[173][174] Həmçinin Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi xaricdə yaşayan azərbaycanlılara müraciət edərək, sosial şəbəkədə, elektron media və digər kütləvi informasiya vasitələrində rəsmi olmayan, dəqiqləşdirilməmiş və qeyri-obyektiv məlumatlardan istifadə etməməyə çağırmışdır.[182] Hərbi vəziyyətlə əlaqədar Milli Məclisdə keçirilən iclasda 27 sentyabr 00:00-dan etibarən Bakı, Gəncə, Göygöl, Yevlax və bir sıra rayonlarda komendant saatı elan olunması qərarı qəbul olunmuşdur.[183] Verilmiş sərəncama əsasən, Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər naziri Vilayət Eyvazov hərbi vəziyyət dövründə komendant saatının tətbiq edildiyi ərazilərin komendantı təyin edilmişdir.[184] Həmçinin, Azərbaycan Hava Yollarının mətbuat xidməti 30 sentyabr tarixinədək Azərbaycan Respublikasının bütün hava limanlarının müntəzəm sərnişin reysləri üçün bağlanacağını açıqladı.[185] Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Azərbaycan Respublikasında qismən səfərbərlik elan edilməsi haqqında sərəncam imzalayıb və Azərbaycan Respublikasının Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinə təsdiq edilmiş planlara uyğun olaraq hərbi vəzifəlilərin səfərbərlik üzrə hərbi xidmətə çağırılmasını və hərbi-nəqliyyat vəzifəsindən irəli gələn tədbirlərin həyata keçirilməsini təmin etmək tapşırılıb.[65][186] Sərəncam 28 sentyabr qüvvəyə minib.[187] Azərbaycan Ordusunun Ermənistan silahlı qüvvələrinin hərbi təxribatlarının qarşısını uğurla alması, düşmənə sarsıdıcı zərbələr endirməklə cəbhədə əldə etdiyi qələbələr Azərbaycan xalqı tərəfindən böyük sevinclə və ruh-yüksəkliyi ilə qarşılanır. Azərbaycan vətəndaşları, xaricdə yaşayan azərbaycanlılar, eləcə də Türkiyə vətəndaşları bu nailiyyətlərə görə Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyevə çoxsaylı təbrik və minnətdarlıq məktubları göndərib.[188] Azərbaycan Prezidenti, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin ünvanına "ermənilərə qarşı döyüş əmri" gözləyən minlərlə Türkiyə vətəndaşı məktub göndərib, qardaş ölkənin işğalçılardan azad olunması üçün daim hazır olduqlarını bildirib.[189][190][191] Həmçinin, 27 sentyabrdan etibarən, Bakı şəhərinin küçələrində, yaşayış binalarının eyvanlarında, mağaza və digər obyektlərin fasadlarında üç rəngli Azərbaycan bayrağı dalğalanır. Əhali, cəbhədə qazanılan uğurlar və bəzi ərazilərin işğaldan azad edilməsinin şərəfinə evlərini bayraqlarla bəzəyir. Eyni zamanda avtomobillərdən də kiçik bayraqlar asılır.[192]

30 sentyabr tarixində Gənclər və İdman Nazirliyi, AFFA ilə birlikdə "Biz birlikdə güclüyük" adlı bayraq aksiyası təşkil edib.[193] Aksiya könüllüləri paytaxt Bakı şəhərinin 3 fərqli hissəsində yüzlərlə bayraq paylayıb.[194][195] Müdafiə Nazirliyi tərəfindən verilən məlumatlara görə sentyabrın 1-dən oktyabrın 1-dək Silahlı Qüvvələrə Yardım Fonduna 6.691.593 AZN və 5102 ABŞ dolları vəsait daxil olub.[196]

Ermənistan

Ermənistan Mülki Aviasiya Komitəsi 27 sentyabr 2020-ci il tarixdə qəbul edilmiş 1585N qərara uyğun olaraq 55 yaşdan aşağı şəxslər üçün çağırış elan edib. Bu çağırışlarla əlaqədər olaraq Ermənistanda 18 yaşdan 55 yaşınadək kişilər ölkəni yalnız ərazi hərbi komissarlıqlarının yazılı icazəsi ilə tərk edə bilərlər.[197] 29 sentyabr tarixində, Ermənistanın keçmiş müdafiə naziri Seyran Ohanyanın cəbhə xəttinə getməsi ilə əlaqədər olaraq, Ermənistanın keçmiş prezidenti Robert Köçəryan və 2008-ci il seçki sonrası iğtişaş iddiasında ittiham olunan digər keçmiş məmurların məhkəməsini təxirə salındı.[198] 1 oktyabr tarixində Ermənistanda TikTok proqramına giriş qadağan edilib.[199] Elə həmin gün, Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidməti keçmiş yüksək rütbəli Ermənistan hərbi məmurunu Azərbaycan kəşfiyyat orqanlarına casusluq etməkdə şübhəli bilinərək həbs olunduğunu və xəyanətdə ittiham olunduğunu bildirdi.[200] 2 oktyabr tarixində Ermənistan Dağlıq Qarabağa gedən bütün avtomobil yollarını bağlamışdır. Yollar sadəcə hərbi yerdəyişmə məqsədilə istifadə ediləcək. Ermənistan silahlı qüvvələrinin bir sıra ön xətt bölmələrinin şəxsi heyətinin demoralizə olunması, bir çox hərbi qulluqçunun isə ümumiyyətlə döyüşdən imtina etməsi səbəbilə Ermənistan Müdafiə Nazirliyi ölkə qadınlarına müraciət etməyə başlayıb. 2 oktyabr tarixində Ermənistan Müdafiə Nazirliyi tərəfindən qadın batalyonu yaradılıb və komplektləşdirilməyə başlanılıb.[201][202]

9 oktyabr tarixindən etibarən Ermənistanda səlahiyyətlilər Dağlıq Qarabağdakı münaqişənin artması səbəbindən sentyabrın 27-də tətbiq olunan hərbi vəziyyəti sərtləşdiriblər və məhdudiyyətlər əlavə ediblər. Ermənistan Nazirlər Kabinetinin qərarına görə, ölkənin müdafiə qabiliyyətinə şübhə yaradan verilişlərin yayımlanması qadağandır. Dövlət və yerli idarəetmə orqanlarının vəzifəli şəxslərinə çıxışlar və nəşrlər də daxil olmaqla hərbi vəziyyətin və dövlət təhlükəsizliyinin qanuni rejiminin təmin edilməsi ilə bağlı fəaliyyətləri tənqid edən, təkzib edən, effektivliyini şübhə ilə qarşılayan və ya hər hansı bir şəkildə dəyərdən salan proqramları yayımlamaq qadağan edilib.[203]

Reaksiyalar

Mədəniyyətdə

2021-ci il mayın 29-da Zəfər Günü münasibətilə ilə Bakı metropoliteninin "8 Noyabr metrostansiyası" istifadəyə verilib.[204]

İstinadlar

  1. 1 2 3 "Russian Peacekeepers Head to Nagorno-Karabakh After Peace Deal" (ingilis). 2020-11-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2021.
  2. "'One nation, two states' on display as Erdogan visits Azerbaijan for Karabakh victory parade" (ingilis). 2021-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2021.
  3. "Armenia, Azerbaijan and Russia sign Nagorno-Karabakh peace deal" (ingilis). BBC. 2021-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2021.
  4. 1 2 "Turkey, Russia to set up joint center to watch Nagorno-Karabakh peace" (ingilis). 2020-12-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2021.
  5. "İşğaldan azad edilmiş şəhər və kəndlərimiz" (az.). AzərTac. 2020-12-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2021.
  6. Kramer, Andrew E. "Facing Military Debacle, Armenia Accepts a Deal in Nagorno-Karabakh War". The New York Times. 10 noyabr 2020. ISSN 0362-4331. 11 noyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 noyabr 2020.
  7. "General-mayor Mayis Bərxudarov: "Düşməni sona qədər məhv etmək uğrunda vuruşacağıq"". Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi. 2021-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2021.
  8. "Prezidentin Mətbuat Xidmətinin məlumatı". 2020-11-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2021.
  9. 1 2 "Prezidentin Mətbuat Xidmətinin məlumatı". 2020-10-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2021.
  10. 1 2 "Prezidentin Mətbuat Xidmətinin məlumatı". president.az (az.). 2020-11-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2021.
  11. 1 2 "Jalal Harutyunyan wounded, Mikael Arzumanyan appointed Artsakh Defense Minister". Ermənistanın İctimai Radiosu (ingilis). 2020-12-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2021.
  12. "Artsakh Defense Army deputy commander killed". news.am (ingilis). 2020-12-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2021.
  13. "Tiran Khachatryan – National Hero of the Republic of Armenia". Ermənintanın İctimai Radiosu. 2021-01-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2021.
  14. 1 2 3 "Vətən müharibəsində şəhid olmuş hərbi qulluqçuların siyahısı" (az.). Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi. 2021-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 iyun 2021.
  15. Abdullayeva, Samirə. "Üç minə yaxın qazi təklif olunan işdən imtina edib". Report İnformasiya Agentliyi. 11 sentyabr 2021. İstifadə tarixi: 12 sentyabr 2021.
  16. "The Second Nagorno-Karabakh War, Two Weeks In". War on the Rocks. 14 oktyabr 2020. 2021-01-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2021.
  17. Bizim, Yol. "Qarabağın qəlbi necə azad olundu: 300 spartalının əfsanəsi gerçək oldu Şuşada" (az.). 2020-12-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2021.
  18. "Prezidentin Mətbuat Xidmətinin məlumatı". president.az (az.). 2020-11-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2021.
  19. "Bu gün general olan 4 hərbçi kimdir?". Milli.Az (az.). 7 dekabr 2020. 2021-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 yanvar 2021.
  20. ""Şuşaya ermənilərin içindən keçib getdik, xəbərləri olmadı" – XTD üzvü +Video". Qafqazinfo (az.). 3 dekabr 2020. 5 dekabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 dekabr 2020.
  21. "Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin YARASA xüsusi bölməsi ilk dəfə nümayiş etdirildi". Report İnformasiya Agentliyi (az.). 2021-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 yanvar 2021.
  22. "The Artsakh War brought about Armenia's first all-women military unit". We Are The Mighty. 16 noyabr 2020. 2020-11-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 yanvar 2021.
  23. "46 servicemen of Armenia NSS border troops killed during NK war". armenpress.am (ingilis). 2020-12-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 yanvar 2021.
  24. "Law enforcement: 65 Armenia Police officers died in Artsakh war". news.am (ingilis). 2021-01-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 yanvar 2021.
  25. "Azerbaijan, Armenia exchange prisoners as part of peace deal". AP NEWS. 14 dekabr 2020. 2020-12-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 yanvar 2021.
  26. "Şahbaz Quliyev və Dilqəm Əsgərov Bakıdadırlar". BBC News (az.). 2020-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 yanvar 2021.
  27. "Armenia, Azerbaijan exchange war prisoners". The Canberra Times (ingilis). 29 dekabr 2020. 2021-01-16 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 yanvar 2021.
  28. 4,005 (18 fevral)[1]1[2], 2[3], 2[4], 6[5], 3[6], 96[7], 3[8], 15[9], 192[10], 5[11], 1[12], 78[13], 2[14], 1[15], 52[16], 54[17], 2[18]
  29. "МИД Армении и Красный Крест объединят усилия для решения вопроса пленных | ArmenianReport". armenianreport.com (rus). 24 yanvar 2021. 10 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
  30. "9094 troops wounded in action in Artsakh War, says Armenian prosecution". https://armenpress.am. 2021-02-18. 2021-02-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-25.
  31. "Official in Armenia reports on 1600 missing troops, says number is dropping". panarmenian.net. 23 February 2021. İstifadə tarixi: 23 February 2021.
  32. 1 2 "Civilian death toll in Armenian attacks reaches 100". AzerNews.az (ingilis). 8 dekabr 2020. 21 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
  33. 1 2 "Омбудсмен Нагорного Карабаха заявил о 60 погибших мирных жителях". Кавказский Узел. 15 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
  34. "Caucasus: 4 Journalists Injured in Nagorno-Karabakh Fighting". www.voanews.com (ingilis). 24 dekabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
  35. "3 vətəndaşımız Ermənistanda əsir-girovluqda saxlanılır". axar.az (az.). 17 dekabr 2020. 9 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
  36. "Armenia awaits complete numbers of killed soldiers and POWs". OC Media. 10 dekabr 2020. 10 dekabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
  37. "Nagorno-Karabakh: Russian helicopter shot down over Armenia". dw.com. 7 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
  38. "Russian teenager dies in missile attack on Ganja". NEWS.ru (ingilis). 10 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
  39. "Two French journalists seriously wounded after shelling in Nagorno-Karabakh". Reuters (ingilis). 1 oktyabr 2020. 12 noyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
  40. "МИД РФ: Российские журналисты в Карабахе получили средние и тяжелые ранения". Российская газета (rus). 30 dekabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
  41. "Iran comes under attack as fighting between Armenia-Azerbaijan spreads across border". AMN – Al-Masdar News. 3 oktyabr 2020. 24 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
  42. "Nagorno-Karabakh conflict: Bachelet warns of possible war crimes as attacks continue in populated areas". www.ohchr.org. 3 noyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
  43. "Uneasy peace takes hold in contested region of Azerbaijan". PBS NewsHour (ingilis). 30 noyabr 2020. 11 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
  44. "Глава МИД Армении назвал число беженцев из-за ситуации в Карабахе". RİA Novosti (rus). 24 dekabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 yanvar 2021.
  45. "Nearly 90,000 people displaced, lost homes and property in Nagorno Karabakh". armenpress.am (ingilis). 24 dekabr 2020 tarixində arxivləşdirilib.
  46. Michael Kofman; Leonid Nersisyan. "The second Nagorno-Karabakh war, two weeks in". warontherocks.com (ingilis). 14 oktyabr 2020. 16 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 oktyabr 2020.
  47. "«Вторая Карабахская война - общественное мнение»: О чем говорят результаты опроса? Дискуссия на «Çıxışa doğru»". 1news.az (rus). 8 oktyabr 2020. 16 oktyar 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 oktyabr 2020.
  48. "Вторая Карабахская война. Как Азербайджан и Армения "обнулили" плохой мир". focus.ua (rus). 28 sentyabr 2020. 16 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. (#parameter_ignored_suggest)
  49. "Вторая Карабахская война. Чем закончится противостояние между Азербайджаном и Арменией". tvrain.ru (rus). 2 oktyabr 2020. 16 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 oktyabr 2020.
  50. "Вторая Карабахская война. Начало". kavkaz-uzel.eu (bask). 30 sentyabr 2020. 16 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 oktyabr 2020.
  51. "Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Müdafiə Nazirliyinin Mərkəzi Komanda Məntəqəsində operativ müşavirə keçirilib – YENİLƏNİB". APA.az (az.). 25 October 2020. 30 October 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 October 2020.
  52. "The conflict between Armenia and Azerbaijan, explained". vox.com (ingilis). 7 oktyabr 2020. 12 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 oktyabr 2020.
  53. "Assistant to President of Azerbaijan: "First phase of operation for peaceenforcement of Armenia was successfully completed"" (ingilis). 11 oktyabr 2020. 2020-10-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 oktyabr 2020.
  54. "Hikmət Hacıyev: "Bu əməliyyatları sülhə məcburetmə əməliyyatı da adlandırmaq olar"". Big.az (az.). 28 sentyabr 2020. 17 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 oktyabr 2020.
  55. "Armenia and Azerbaijan fight over disputed Nagorno-Karabakh". BBC News. 27 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2021.
  56. "Nagorno-Karabakh announces martial law and total mobilization". Reuters (ingilis). 27 sentyabr 2020. 11 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2021.
  57. "Hərbi vəziyyət elan edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı". president.az (az.). 2020-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2021.
  58. "Azərbaycan Respublikasında qismən səfərbərlik elan edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı". 2020-11-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2021.
  59. 1 2 "Armenia-Azerbaijan War: Military Dimensions of the Conflict". www.russiamatters.org. 2020-12-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 fevral 2021.
  60. "Turkey Vows Support for Azerbaijan in Escalating Nagorno-Karabakh Conflict". www.voanews.com (ingilis). 2021-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 fevral 2021.
  61. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; russiamatters01 adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  62. "Turkey Jumps Into Another Foreign Conflict, This Time in the Caucasus". The New York Times. 1 oktyabr 2020. 2021-01-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 fevral 2021.
  63. "As fighting rages, what is Azerbaijan's goal?". eurasianet.org (ingilis). 2021-01-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 fevral 2021.
  64. "«Забуксовала, заглохла»: эксперт о военной операции Азербайджана в Карабахе". EADaily (rus). 2020-10-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 fevral 2021.
  65. 1 2 "The Nagorno-Karabakh conflict is ushering in a new age of warfare" (ingilis). Əl-Cəzirə. 2021-01-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 fevral 2021. Sitat səhvi: Xətalı <ref> etiketi; ":0" adı bir neçə dəfə müxtəlif məzmunla verilib
  66. "Nagorno-Karabakh: The war goes online" (ingilis). Əl-Cəzirə. 2020-12-23 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-04.
  67. "UN Security Council calls for immediate end to fighting in Nagorno-Karabakh". France 24 (ingilis). 30 sentyabr 2020. 2020-12-17 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 fevral 2021.
  68. "Fresh Armenia-Azerbaijan clashes over Nagorno-Karabakh, as UN chief urges an end to fighting" (ingilis). 27 sentyabr 2020. 2020-11-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 fevral 2021.
  69. "Nagorno-Karabakh conflict unacceptable: EU". The Canberra Times (ingilis). 29 oktyabr 2020. 2021-02-04 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 fevral 2021.
  70. "Путин выступил с заявлением о прекращении огня в Карабахе" (rus). RIA Novosti. 2020-11-09. 2020-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-09.
  71. "Пашинян заявил о прекращении боевых действий в Карабахе" (rus). RIA Novosti. 2020-11-09. 2020-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-09.
  72. "Nagorno-Karabakh: Russia deploys peacekeeping troops to region". BBC News. 2020-11-10. 2020-12-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-11.
  73. "Президент непризнанной НКР дал согласие закончить войну" (rus). RIA Novosti. 2020-11-09. 2020-11-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-09.
  74. Kramer, Andrew E. "Facing Military Debacle, Armenia Accepts a Deal in Nagorno-Karabakh War". 2020-11-10. 2020-11-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-24 – NYTimes.com vasitəsilə.
  75. "UNHCR publication for CIS Conference (Displacement in the CIS) – Conflicts in the Caucasus". UNHCR. United Nations High Commissioner for Refugees. 1996-05-01. 2020-09-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-18. This mountain enclave, mostly inhabited by people of Armenian language and origin, had been placed under Azerbaijan’s jurisdiction in the 1920s, and was entirely surrounded by villages populated by Azeris.
  76. 1 2 De Waal, Thomas. Black Garden Armenia and Azerbaijan Through Peace and War, 10th Year Anniversary Edition, Revised and Updated. 2013. ISBN 978-0-8147-7082-5. OCLC 1154881834. 2020-12-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-25.
  77. "The fighting in Nagorno-Karabakh reflects decades of conflict". 2020-10-30 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-25 – The Economist vasitəsilə.
  78. de Waal, Thomas. Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War. New York: New York University Press. 2003. səh. 90. ISBN 978-0-8147-1945-9. Around ninety Armenians died in the Baku pogroms.
  79. "Soviet Tells of Blocking Slaughter of Armenians: General Reports His Soldiers Have Suppressed Dozens of Massacre Attempts by Azerbaijanis". Los Angeles Times. 1988-11-27. 2020-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-25.
  80. Broers, Laurence. Armenia and Azerbaijan: Anatomy of Rivalry. Edinburgh: Edinburgh University Press. 2019. səh. 18. ISBN 978-1-4744-5055-3. Armenians see the campaign that emerged in 1987 to unify Karabakh and Armenia as peaceful, yet met with organized pogroms killing dozens of Armenians in the Azerbaijani cities of Sumgait, Kirovabad (today's Ganja) and Baku in 1988–1990.
  81. Barringer, Felicity. "3 More Killed in Soviet Ethnic Protest". The New York Times. 1988-12-07. 2012-01-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-05.
  82. "Карабах: хронология конфликт" [Karabakh: Chronology of the conflict]. BBC Russian Service (rus). BBC. 2005-08-29. 2012-07-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-05.
  83. Khlystun, Victor. "10 БАЛЛОВ ПО ШКАЛЕ ПОЛИТБЮРО" [10 POINTS ON THE POLITBURO SCALE]. Trud (rus). 2001-02-01. 2010-02-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-05.
  84. Papyan, Mane. "Gugark after Sumgait". Caucasus Edition (rus). 2015-04-22. 2020-11-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-05.
  85. Haider, Hans. "Gefährliche Töne im "Frozen War"". Wiener Zeitung (alman). 2013-01-02. 2020-02-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-18.
  86. "Military occupation of Azerbaijan by Armenia". Rule of Law in Armed Conflicts Project. 2017-10-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-09-27.
  87. Grant, Stan. "A hundred-year 'frozen conflict' has restarted — and it's a pattern we've seen before". ABC News (Australia). 2020-09-29. 2020-11-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-11-18.
  88. Palmer, James. "Why Are Armenia and Azerbaijan Heading to War?". Foreign Policy. 2020-09-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-08.
  89. OSCE Minsk Group. "Statement by the Co-Chairs of the OSCE Minsk Group". Organization for Security and Co-operation in Europe. 2020-10-02. 2020-10-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-10-09.
  90. Qətnamələr 822, 853, 874 və 884:
  91. "General Assembly adopts resolution reaffirming territorial integrity of Azerbaijan, demanding withdrawal of all Armenian forces". United Nations. 2008-03-14. 2015-08-18 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-25.
  92. "United Nations A/62/PV.86 General Assembly Sixty-second session". undocs.org. United Nations. 2008-03-14. 2019-10-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-25.
  93. Department Of State. The Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs. "1993 UN Security Council Resolutions on Nagorno-Karabakh". 2001-2009.state.gov (ingilis). 28 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  94. "Human Rights Situation of Internally displaced persons in Azerbaijan". Human Rights Club (ingilis). 19 iyun 2019. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  95. "Recognition of the territorial integrity of Azerbaijan by Armenia". assembly.coe.int (ingilis). 19 iyun 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  96. "Armenia and Azerbaijan fight over disputed Nagorno-Karabakh". BBC News (ingilis). 27 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  97. ""İlham Əliyev hələ 2011-ci ildə Qarabağın statusunu Azərbaycandan kənarda istisna etməyib"". 2021-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-04.
  98. "Paşinyan yenə təkrar etdi: "Qarabağ Ermənistandır və nöqtə"". yeniavaz.com. YENİAVAZ.COM. 2021-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2020.
  99. "Paşinyan Şuşada şərab içib, Yallı getdi – Video". teleqraf.com. 2021-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2020.
  100. "XİN: Paşinyanın Qarabağa səfəri müharibə çağırışıdır". realtv.az. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2020.[ölü keçid]
  101. "Paşinyanın işğal altındakı Dağlıq Qarabağa səfəri Ermənistanın növbəti təxribata başlamaq niyyətinin göstəricisidir". azertag.az. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2020.
  102. "After peace negotiations, threats of war break out between Armenia and Azerbaijan". eurasianet.org. EURASIANET.ORG. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2020.
  103. "Düşmən hücumunun qarşısı alınarkən hərbi qulluqçularımız şəhid olub". mod.gov.az. MOD.GOV.AZ. 2020-07-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2020.
  104. "Армения и Россия проводят в Закавказье учения Объединённой системы ПВО". EADaily (rus). 23 iyul 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  105. "Naxçıvanda Azərbaycan-Türkiyə birgə hərbi təlimləri keçirilib". mod.gov.az (az.). İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2020.
  106. "Türkiyə Silahlı Qüvvələri birgə hərbi təlimlər üçün Naxçıvanda | TRT Azerbaycan". trt.net.tr (az.). 27 iyun 2020. 27 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2020.
  107. "Ermənistan silahlı qüvvələri diversiya-kəşfiyyat qrupunun komandiri əsir götürülüb". ordu.az. ORDU.AZ. 2020-10-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2020.
  108. "Qarabağda yerləşdirilən PKK terrorçuları – Azərbaycan-Türkiyə səbrinin sınağı". Report İnformasiya Agentliyi (az.). 23 sentyabr 2020. 27 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2020.
  109. "Erməni-PKK işbirliyi açıq müstəvidə - APA". apa.az (az.). 22 sentyabr 2020. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2020.
  110. "Ermənistan Livandan erməni ailələrini qanunsuz şəkildə Dağlıq Qarabağa köçürmək istəyir – ŞƏRH". AzTV (az.). 1 Sentyabr 2020. 27 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2020.
  111. Əsədullazadə, Məhəmməd. ""Livan erməniləri Qarabağa köçürülür" - POLİTOLOQ". aqreqator.az (az.). 11 Avqust 2020. 27 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2020.
  112. "Livan erməniləri Qarabağa köçürülür". sherg.az (az.). 13 avqust 2020. 27 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2020.
  113. Mustafayev, Elşən. "Separatçı Qarabağ qurumunun qanunsuz rəhbəri Livan erməniləri kartı ilə dünyaya həqarət etdi – qondarma "prezident"lə Livan katolikosu cinayətkar sövdələşmədə…". baki-xeber.com (az.). 8 avqust 2020. 27 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2020.
  114. "Armenia: From 'peace call' to women's military training". aa.com.tr. AA.COM.TR. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2020.
  115. "'Velvet Populism' Ends Decade-Long Discussion Of The Madrid Principles (OPINION)". news.az. NEWS.AZ. 2020-10-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2020.
  116. "AIR Center Chairman comments on rejection of Madrid Principles by Armenia". apa.az. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2020.
  117. "Prezident İlham Əliyev BMT Baş Assambleyasının 75-ci sessiyasının ümumi debatlarında videoformatda çıxış edib". azertag.az. AZERTAG.AZ. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2020.
  118. Весна, Красная. "Эрдоган на Генассамблее ООН поддержал территориальную целостность Грузии ИА Красная Весна". rossaprimavera.ru (rus). 22 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib (#archive_missing_url). (#cite_web_url); (#accessdate_missing_url)
  119. "Turkey – President Addresses General Debate, 75th Session". United Nations Web TV (ingilis). 22 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  120. "Hikmət Hacıyev: Ermənistanın yaşayış məntəqələrini, mülki əhalini qəsdən hədəfə alması beynəlxalq humanitar hüququn kobud surətdə pozulmasıdır". azertag.az. AZERTAG.AZ. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2020.
  121. "Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi əks-həmlə əməliyyatı uğurla davam edir". azertag.az. AZERTAG.AZ. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2020.
  122. "Hərbi vəziyyət elan edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı". azertag.az. AZERTAG.AZ. İstifadə tarixi: 22 oktyabr 2020. (#invisible_char)
  123. “Lələtəpə”yə hücum: Cəbrayıla doğru irəliləyən Azərbaycan qoşunlarını mühasirəyə almaq cəhdi
  124. 1 2 "Türkiyənin "Bayraktar" PUA-ları müasir müharibəyə necə təsir etdi? - QISA BAXIŞ". 2021-01-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-20.
  125. "Cəbrayıl işğaldan AZAD OLUNDU". modern.az (az.). 4 oktyabr 2020. İstifadə tarixi: 8 noyabr 2020.
  126. "Prezident: Cəbrayıl rayonunun böyük hissəsinin və Cəbrayıl şəhərinin azad edilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır". azeridefence.com (az.). 4 oktyabr 2020. 2021-08-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 noyabr 2020.
  127. "İlham Əliyev: "Füzuli işğaldan azad olundu"". oxu.az (az.). 17 oktyabr 2020. 2021-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 noyabr 2020.
  128. "Prezident: "Füzuli şəhəri və rayonun daha bir neçə kəndi işğaldan azad olunub"". report.az (az.). Report İnformasiya Agentliyi. 17 oktyabr 2020. İstifadə tarixi: 8 noyabr 2020.
  129. "Zəngilan və bu kəndləri azad edildi". qafqazinfo.az (az.). Qafqazinfo. 20 oktyabr 2020. İstifadə tarixi: 8 noyabr 2020.
  130. "Ali Baş Komandan: "Zəngilan şəhəri və bir neçə kənd işğaldan azad edildi"". lent.az (az.). 20 oktyabr 2020. İstifadə tarixi: 8 noyabr 2020.[ölü keçid]
  131. "Qubadlı şəhəri işğaldan azad olundu!". qafqazinfo.az (az.). Qafqazinfo. 25 oktyabr 2020. İstifadə tarixi: 8 noyabr 2020.
  132. "Qubadlı şəhəri işğaldan azad edildi – Prezident". sputnik.az (az.). Sputnik Azərbaycanca. 25 oktyabr 2020. İstifadə tarixi: 8 noyabr 2020.
  133. "Müstəqillik tariximizin ən möhtəşəm xəbəri – Şuşa azad edildi!". sputnik.az (az.). Sputnik Azərbaycan. 8 noyabr 2020. İstifadə tarixi: 8 noyabr 2020.
  134. "Şuşa şəhəri işğaldan azad edildi". report.az (az.). Report İnformasiya Agentliyi. 8 noyabr 2020. İstifadə tarixi: 8 noyabr 2020.
  135. "İlham Əliyev: Şuşa işğaldan azad edildi!". oxu.az (az.). 8 noyabr 2020. 2021-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 noyabr 2020.
  136. "Prezident İlham Əliyev Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan rəhbərlərinin iştirakı ilə imzalanmış sənədin mətnini açıqlayıb tam mətn". lent.az (az.). 10 noyabr 2020. 2020-11-16 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 noyabr 2020.
  137. ""Araik dedi ki, müharibəni dayandırmaq lazımdır, mən Putinə zəng etdim, o isə Əliyevə..."". 2021-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-12.
  138. "Təkcə "Bayraktar" dronları Ermənistana 1 milyard dollar ziyan vurub". 2021-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-12.
  139. Pentaqondan Azərbaycan Ordusunun Qarabağ döyüşü təcrübəsini öyrənmək üçün daha bir qərar
  140. "Ceyhun Bayramov: "Xocavənddə 62 erməni diversant saxlanılıb"". 2021-02-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-01-08.
  141. "Arxivlənmiş surət". 2021-02-19 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-12-03.
  142. "Artsakh military reports additional 30 KIAs". armenpress.am (ingilis). Armenpress. 8 October 2020. İstifadə tarixi: 8 October 2020.
  143. Ayaz Museyibov: Ermənistanın hərbi texnika itkisi 3,8 milyard dollardır
  144. "Spokesman Denies Claim That Arms Transferred via Iran to Armenia". en.mfa.gov.ir (ingilis). 29 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  145. "Video footages spread regarding weapons and military equipment transport from Iran to Armenia – VIDEO". apa.az (az.). 29 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  146. "Military supplies for Armenia being shipped through Iran – Photos and Videos". azernews.az (ingilis). 30 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  147. "Military supplies for Armenia being shipped through Iran (PHOTO/VIDEO)". trend.az (ingilis). 30 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  148. "MM Kubada səfirlik təsis olunması layihəsini qəbul etdi". Report İnformasiya Agentliyi (az.). 30 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  149. "Opening Azerbaijani Embassy to Israel suggested in Azerbaijani Parliament". apa.az (az.). 30 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  150. "شایعات مبنی بر کمک ایران به ارمنستان کاملا بی اساس است". iribnews.ir (fars). 30 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  151. "شایعات مبنی بر کمک ایران به ارمنستان بی اساس است". mojnews.com (fars). 30 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  152. "رئیس دفتر رئیس‌جمهور گفت: شایعات مطرح‌شده در فضای مجازی مبنی بر کمک ایران به ارمنستان کاملاً بی‌اساس است". tasnimnews.com (fars). 30 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  153. "انتقال کامیونهای روسی از خاک ایران! هیچ تجهیزات نظامی از خاک کشورمان به ارمنستان منتقل نشده است". iribnews.ir. 30 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  154. "Armenia transfers YPG/PKK terrorists to occupied area to train militias against Azerbaijan". Daily Sabah (ingilis). 25 sentyabr 2020. 1 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2020.
  155. "Turkey: Armenia transports hundreds of PKK militants to fight Azerbaijan". Middle East Monitor (ingilis). 30 sentyabr 2020. 1 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2020.
  156. "Hikmet Hajiyev: "International community should adequately respond to the use of terrorist forces by Armenian against Azerbaijan"". apa.az (az.). 30 sentyabr 2020. 1 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2020.
  157. "Hikmət Hacıyev: Beynəlxalq ictimaiyyət Ermənistanın terrorçu qüvvələri Azərbaycana qarşı istifadə etməsinə adekvat reaksiya verməlidir". Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi. 30 sentyabr 2020. 1 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2020.
  158. Tharoor, Ishaan. "Analysis | Turkey and Russia preside over a new age of mercenary wars". Washington Post (ingilis). 30 sentyabr 2020. 1 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2020.
  159. "Is Turkey planning to recruit Syrians to fight Armenia?". The Jerusalem Post. 30 sentyabr 2020. 1 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2020.
  160. "أرمن لبنان يلبّون «نداء الواجب»: تحرير «أرتساخ» يمرّ ببرج حمود". al-akhbar.com (ərəb). 2 noyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 noyabr 2020.
  161. "PKK'nın Karabağ'da 7 kampı var". haber7.com (türk). 2 noyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 noyabr 2020.
  162. "Armenian volunteer returns from France to fight for Nagorno-Karabakh". france24.com (ingilis). 2 noyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 noyabr 2020.
  163. "Dans le Haut-Karabakh, les volontaires arméniens découvrent la guerre". rfi.fr (fransız). 2 noyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 noyabr 2020.
  164. "Nagorno Karabaj. Son argentinos y se ofrecieron para pelear en la guerra". lanacion.com.ar (ispan). 2 noyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 noyabr 2020.
  165. "Suriya İnsan Haqları Monitorinq mərkəzi: Erməni əsilli suriyalı döyüşçülər Azərbaycana qarşı döyüşmək üçün Ermənistana aparılıb". banker.az (az.). 1 oktyabr 2020. 2 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 oktyabr 2020.
  166. "Azərbaycan hakerləri Ermənistanın tanınmış saytını çökdürdü". aqreqator.az (az.). 27 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  167. "Azərbaycanlı hakerlər 90-dək erməni saytını dağıdıblar". Report İnformasiya Agentliyi (az.). 27 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  168. "Azərbaycanlı hakerlər 90-dək erməni saytını dağıdıblar". Bizim Yol (az.). 27 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  169. "Azərbaycanlı hakerlər Ermənistana məxsus məxfi sənədləri ələ keçirdi – Foto". avropa.info (az.). 27 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  170. "Tanınmış erməni saytı çökdürüldü – "Ilham Aliyev: Karabakh is Azerbaijan!" qeydləri yerləşdirildi". azeridefence.com. 27 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  171. "Tanınmış erməni saytı çökdürüldü – "Ilham Aliyev: "Karabakh is Azerbaijan!" qeydləri yerləşdirildi". serqqapisi.az (az.). 27 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  172. "Diqqət! Ermənilər hiber hücumlar edir – Məlumatlarınız oğurlanmasın deyə bunları edin". avropa.info (az.). 27 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  173. 1 2 "Rabitə Nazirliyi: "İnterneti ölkə üzrə Ermənistanın törədə biləcəyi təxribatların qarşısını almaq üçün məhdudlaşdırmışıq"". BBC (az.). 27 sentyabr 2020. 27 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2020.
  174. 1 2 "Azərbaycanda internet kəsildi". azadliq.info (az.). 27 sentyabr 2020. 27 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2020.
  175. "Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin serverləri ələ keçirildi". onn.az (az.). 30 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  176. "İrəvanın mərkəzində İlham Əliyevin çıxışı yayımlandı". hit.az (az.). 30 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  177. "İrəvanın mərkəzində İlham Əliyevin çıxışı yayımlandı (VİDEO)". aztoday.az (az.). 30 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  178. "İrəvanın mərkəzində İlham Əliyevin çıxışı yayımlandı – VİDEO". GünAz TV (türk). 30 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  179. "İrəvanın mərkəzində İlham Əliyevin çıxışı yayımlandı – VİDEO". ictimaixeber.az (az.). 30 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  180. "Erməni nazir xidməti kompüterində porno videolar izləyir – FOTOLAR". Metbuat.az (az.). 3 oktyabr 2020. 4 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 oktyabr 2020.
  181. "Azərbaycanlı hakerlər Ermənistan hökumətinin 1 milyon dollarlıq sənədlərini internetə sızdırdı". Report İnformasiya Agentliyi (az.). 3 oktyabr 2020. 4 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 oktyabr 2020.
  182. "Diaspor Komitəsi xaricdə yaşayan azərbaycanlılara müraciət edib". ordu.az (az.). 27 sentyabr 2020. 2020-09-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 sentyabr 2020.
  183. ""Hərbi vəziyyət elan edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanının təsdiq edilməsi barədə" (PDF). 2021-03-12 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 12 mart 2021.
  184. "Vilayət Eyvazov bu ərazilərə komendant təyin edildi". qafqazinfo.az (az.). 28 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  185. "Mətbuat xidmətinin məlumatı". azal.az (az.). 27 sentyabr 2020. 2020-07-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  186. "Azərbaycanda qismən səfərbərlik elan edilib". Report İnformasiya Agentliyi (az.). 28 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  187. "Azərbaycanda qismən səfərbərlik elan edildi". qafqazinfo.az (az.). 28 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  188. "Prezidentə yazırlar: Cənab Ali Baş Komandan, Sizin ətrafınızda sıx birləşib ərazi bütövlüyümüz uğrunda canımızdan keçməyə hər an hazırıq". ordu.az (ingilis). 28 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  189. "Türkiyə vətəndaşları Azərbaycan Prezidentinə yazırlar: "Ermənilərə qarşı döyüşlərdə iştirakdan qürur duyardıq, əmrinizi gözləyirik"". ordu.az (ingilis). 29 sentyabr 2020. 29 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 sentyabr 2020.
  190. ""Mən Türkiyə vətəndaşıyam. Azərbaycan mənim də ölkəmdir. Lazım gələrsə, Sizin ölkəniz üçün də vuruşmağa, şəhid olmağa tərəddüd etmərəm. Dualarım Sizinlədir. Ehtiyac olarsa, sevə-sevə cəbhəyə getməyə və qardaşlarımla birlikdə vuruşmağa hazıram." – Prezidentə ünvanlanan məktublar". apa.az (az.). 29 sentyabr 2020. 29 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 sentyabr 2020.
  191. "Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi – MÜRACİƏTLƏR » Prezidentə yazırlar". president.az (az.). 29 sentyabr 2020. İstifadə tarixi: 29 sentyabr 2020.
  192. "Cəbhədəki uğurlardan sonra Bakı... — Fotosessiya". qafqazinfo.az (az.). 29 sentyabr 2020. 29 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 sentyabr 2020.
  193. "Gənclər və İdman Nazirliyi ilə AFFA "Biz birlikdə güclüyük" adlı bayraq aksiyası təşkil edib". ictimaixeber.az (az.). 30 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  194. "Bakıda gənclər əhaliyə bayraq payladı". Report İnformasiya Agentliyi (az.). 30 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  195. "Bakıda gənclər əhaliyə bayraq payladı – FOTO". oxu.az (az.). 30 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  196. "Ordu üçün toplanan pul AÇIQLANDI". Metbuat.az (az.). 3 oktyabr 2020. 4 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 oktyabr 2020.
  197. "Ermənistanda kişilərin ölkədən çıxışına qadağa qoyuldu". ordu.az (az.). 28 sentyabr 2020. 28 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 sentyabr 2020.
  198. "Kocharyan trial delayed as indicted ex-defense minister Seyran Ohanyan heads to Artsakh amid attack". armenpress.am (ingilis). 29 sentyabr 2020. 30 sentyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 sentyabr 2020.
  199. "Tik Tok fails operating in Armenia". armenpress.am (ingilis). 1 oktyabr 2020. 1 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2020.
  200. "Armenia ex-military official charged with high treason on suspicion of spying for Azeri intelligence". armenpress.am (ingilis). 2 oktyabr 2020. 4 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 oktyabr 2020.
  201. ""Düşmən artıq cəbhəyə qadınlarını göndərir" - Vaqif Dərgahlı". milli.az (az.). 2 oktyabr 2020. 2 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 oktyabr 2020.
  202. "İtkilərinin günü-gündən artması və ehtiyat qüvvələrinin az olması Ermənistan müdafiə nazirliyini ölkə qadınlarına müraciət etməyə vadar edib (RƏSMİ)". e-huquq.az (az.). 2 oktyabr 2020. 2 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 oktyabr 2020.
  203. "Ermənistanda diktatura-senzura tətbiq olundu". virtualaz.org (az.). 9 oktyabr 2020. 9 oktyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2020.
  204. "İlham Əliyev Bakı Metropoliteninin "8 Noyabr" stansiyasında yaradılan şəraitlə tanış olub". president.az. president.az. İstifadə tarixi: 29 may 2021.

Xarici keçidlər