Əsas menyunu aç

Sələfilik

(Sələfiyyə səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)

Sələfilik (və ya "sələfiyyə") — Quran və səhih Sünnənin ardınca gedən və bu iki mənbəni saleh sələflərin başa düşdüyü kimi anlayan ortodoksal sünni etiqadi yoldur. Sələfilər ortodoks anlayışı altında, ilk öncə, ekstremizm, ifrat və nöqsanlardan uzaq ilkin İslam dininə ardıcıl və sarsılmaz tərəfdarlığı nəzərdə tuturlar. Saleh sələflər dedikdə isə, ilk növbədə, Muhəmməd Peyğəmbərin (Allahın ona salavat və salamı olsun) səhabələri, həmçinin onlardan sonrakı iki nəsil başa düşülür.

Ümumiyyətlə əhli-sünnət, Allahın zatı, sifətləri, aləmlərin yaradılışı, qədər, peyğəmbərlik, möcüzə və kəramət, şəfaət, həşr və axirət kimi İslam əqidəsinin təməl mövzularında ümumi fikirdədirlər, yəni əqidənin əsası sayılan məsələlərdə səhabələr arasında fikir ayrılığı olmadığı kimi, onlara nisbət olunub, onların ardınca gedənlərdə də bu məsələlərdə heç bir fikir ayrılığı olmamışdır. Bəzilərinin sələfiliyi maturidilikəşariliklə birlikdə Əhli-Sünnətin üç fikir istiqamətindən biri kimi tanıtmasına baxmayaraq bu üçü arasında nisbət olunduqları adlar kimi, daşıdıqları fikirlərin də arasında böyük fərqlər mövcuddur. Lakin səhabələri təhqir edib, onlardan uzaq duran şiyə-rafizi firqəsi ilə müqayisə məqamında bu iki firqəyə, yəni məturidi və əşariliyə ümumi əhli sünnə adı bəzən verilməkdədir. Çünki səhabə mövzusunda bunlar rafizilərin mövqeyində yox, xass əhli sünnə vəl-cəməatın yolundadırlar. Bu yöndən də məturidi və əşarilikdən fərqləndirilməsi üçün Sələfiliyə "əhli-sünnəti-xassa" (yəni xass sünnə əhli) da deyilir. İlkin dönəmlərdə "əhli-hədis" kimi də tanınmışlar. Beləliklə, bunlara verilən adlardan: əhli hədis (yəni hədis əhli), əhli sünnət vəl-cəməat (yəni peyğəmbər sünnəsi əhli və səhabələrin icması üzərində olanlar), sələfilər (yəni səhabələrin yolunda olanlar).

Lüğətdə "sələf" sözü "əvvəlki nəsil", "sələfi" isə həmin nəslə tabe olan, onları təqib edən mənasında işlədirilir. İslam dini qaynaqlarında Sələf İslam Şəriətinin ilk dönəmlərinə mənsub elm adamları və imamları anlamında, "sələfi" termini isə iman əsasları ilə əlaqəli mövzularda ilkin və orijinal bilikləri izləyərək, Quran ayələri və səhih hədislərin ifadə etdiyi mənalarla kifayətlənən, bunları dəyişdirməyən, olduğu kimi qəbul edən, bu ifadələri başqa anlama yozmayan (təvil etməyən) Əhli-Sünnət topluluğunu bildirmək üçün işlədilir. Allahın zati, əməli və xəbəri sifətlərinin hamısını təvilsiz (yəni başqa mənaya yozmadan), necə gəlmişdirsə, o cür qəbul etmişlər. "Əhli-sünnəti xassa" adı ilə qəsd edilən zümrə olan sələfilər son peyğəmbər və onun səhabələrinin inancda təqib etdikləri yolu olduğu kimi izləyən camaatdır.

Sələfilər dörd sünni hüquq, yəni şəriət məktəbinin (məzhəblərin) əsasını qoyan Əbu Hənifə, əş-Şafii, Malik və Əhməd ibn Hənbəl kimi məşhur alimləri mömin əcdadları hesab edir. Onlar İslam fiqhini bu məzhəblər vasitəsi ilə öyrənməyi məqbul sayır və məzhəbi inkar etməyin səhv olduğunu hesab edirlər.

Sələfilər Peyğəmbər və səhabələrdən sonra İslam adına gətirilən hər hansı yeniliyi bidət hesab edərək, qəbul etmirlər, çünki dinə gətirilən hər bir yenilik din sahibinin tamamlamış olduğu dininə əlavə hesab olunur.

Mötəbər sünni alimlərinin əksəriyyəti sələfi əqidəsində olmuşlar. Ən məşhur alimlərindən: Əbu Hənifə, Məlik, Əş-Şafii, İbn Hənbəl kimi dörd ən böyük məzhəb imamları, İmam əl-Buxari, Muslim, Tirmizi, Əbu Davud, ibn Məcə, Nəsai kimi altı ən mühüm hədis kitablarının sahibləri, təfsirçi ət-Tabəri, mühəddis, təfsirçi, fəqih və həmçinin də fəlsəfə, kəlam və məntiq elmlərinə ən dərin mənalı rəddiyyələr verən İbn Teymiyyə, tələbələri mühəddis ibn Qayyim, mühəddis, tarixçi Zəhəbi, mühəddis, təfsirçi İbn Kəsir və sairə əvvəlki əsrlərin görkəmli alimləri, eləcə də bu əsrimizin görkəmli alimlərindən fəqih ibn Bəz, fəqih və təfsirçi ibn Useymin, mühəddis Albani, islama müxalif olan fikirlərə bir çox tənqidlər verməsi ilə məşhurlaşmış mühəddis Rabi Mədxali və fəqih Saleh Fövzan kimi alimlər.

Sələfilər islami sünni məzhəbləri qəbul etmələri ilə yanaşı hansısa məzhəbə kor-koranə, dəlilsiz təqlid etməyi icazəli saymırlar.

Sələfilər İmam Nəvəvi, İbn Həcər, Qurtubi və sair kimi xələf alimlərinin görüşlərini qəbul edirlər. Sələfilər namaza qarşı həssasdırlar, namazın vaxtının girməsi ilə vaxt itirmədən namaz qılarlar.

İstinadlarRedaktə

MənbəRedaktə


Xarici keçidlərRedaktə