Əsas menyunu aç

Biologiya

canlı təbiət haqqında elm

Biologiya (Bios – canlı, logos – elm) canlı təbiət haqqında kompleks elmdir. Hal-hazırda Yer üzərində mövcud olan və məhv olmuş külli miqdarda növ müxtəlifliyi, onların quruluşu və funksiyası, mənşəyi, çoxalması və inkişafı, canlı və cansız təbiətlə əlaqəsini öyrənir. Biologiya həyata xas olan ümumi və xüsusi qanunauyğunluqları müəyyən edir. Biologiyanın çoxlu bölmələrinin olmasına baxmayaraq, qanunauyğunluqlar, əsasən, ümumi biologiya tərəfindən tədqiq edilir. Ümumi Biologiya özündə, əsasən, Yer üzərində həyatın əmələ gəlməsi haqqında nəzəriyyəni, Hüceyrə haqqında nəzəriyyəni (Sitologiyanı), molekulyar biologiyanı, insan haqqında nəzəriyyəni, ekologiyanı, genetikanı, biosfer haqqında nəzəriyyəni, təkamül nəzəriyyəsini (Darvinizmi), orqanizmin individual inkişafını öyrənir.

Biologiya
Elm sahəsi → öyrənir
Yarımbölmə → öyrənir
Ümumi biologiya → Canlı sistemlərin ümumi xüsusiyyətlərini
GenetikaGenomikaSitologiyaHistologiyaMorfologiya (biologiya)FiziologiyaMolekulyar biologiyaTəkamül biologiyasıAnatomiyaPatologiyaBioloji inkişafBiofizikaBiokimyaEkologiya
Xüsusi biologiya → Orqanizmin fərdi xüsusiyyətlərini
Tətbiqi biologiya → Orqanizmlərin praktik əhəmiyyətini
Mikrobiologiya → Mikroorqanizmlər: bakteriyalar, arxabakteriyalar. mikroskopik göbələklər, ibtidailər və viruslar haqqında elm

Kərtənkələ Zooplankton
Delfinlər Amanita muscaria imGrubeAdolfPark.jpg Sincab
Biologiya canlı təbiəti öyrənən elmdir.

Biologiya terminini elmə ilk dəfə 1802-ci ildə bir-birindən asılı olmadan J.B.LamarkQ.R.Treviranus daxil etmişlər.

Həyat zülalların fiziki-kimyəvi vəziyyəti və xüsusi mövcudolma formasıdır.

TarixRedaktə

İlk dəfə canlı təbiətin bütövlükdə öyrənilməsi cəhdləri antik həkim və filosoflar tərəfindən edilmişdir (Hipokrat, Qalen, Teofrast, Aristotel). Məhz onların əməyi intibah dövründə davam etdirilərək Botanika, Zoologiya, Anatomiya, Fiziologiya elmlərinin əsasını qoydu.

Mikroskopun kəşfi Biologiyanın sərhədlərini mikroaləmə qədər genişləndirdi. Mikroskopun kəşfi ilə zoologiyada yeni aləm, birhüceyrəlilər və ya ibtidailər (Protozoa) aləmi, Botanikada isə birhüceyrəli yosunları müşahidə etmək mümkün oldu. Həmçinin bakteriyalarıvirusları müşahidə etmək mümkün oldu. Beləliklə hüceyrə kəşf olundu (1556, Robert Huk).

TəsnifatıRedaktə

ŞəkillərRedaktə

Həmçinin baxRedaktə

Biologiyaya aid Azərbaycan dilində səhifələrRedaktə

ƏdəbiyyatRedaktə

  • Orucov Firuddin. tədqiqatçılıq bacarığının inkişaf etdirilməsi yolları (dərs vəsaiti). Bakı: Mütərcim, 2011.-181, [2] s.

İstinadlarRedaktə